اكادەميك ءاليا بەيسەنوۆا: ادىلدىك – ەلدىڭ تەمىرقازىعى

كەزىندە سەرىك اعا ەككەن جەمىس اعاش­­تارى يەسىنىڭ ەڭبەگىن وسى كۇنگە جالعاپ تۇرعانداي. بۇل ۇيگە ۇلتى­مىزدىڭ قانداي مىقتىلارى كەلمەدى دەسەڭىزشى!.. ول دا – ءبىر تاريح. ادە­بيەت­­تانۋ ابىزىنىڭ كوزى – ءاليا اپاي ءۇي ىشىندە, ۇستازىمىز ءاردايىم جاي­عاساتىن ورىندىقتى ايالاي, سۇيەنە وتىر ەكەن. توقساننىڭ تورىنە شىققان بەلەسىمەن قۇتتىقتادىق.

وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن ايتۋلى مەرەيتويعا وراي ۇستازدار ۇيىنە باس سۇققان ەدىك. كىرەبەرىس دالىزدەن باستاپ, ەكىنشى قاباتتاعى جۇمىس كابينەتىنە شەيىن تىزىلگەن ىقىلاس گۇلدەرى سول تويدىڭ سالتاناتىنان حابار بەرىپ تۇرعانداي-تىن. سونداعى سەرىك اعامىزدىڭ ادامشىلىعى ەسىمنەن كەتپەيدى. ۇلكەن-كىشى دەمەي جۇرتتىڭ بارىنە كوڭىل ءبولىپ, جاعدايىن سۇراعان-دى...

ءالى ەسىمدە, ءبىر توپ شاكىرتى قۇتتىق­تاي كەلىپتى. ىشىندە تانىمال اقىن دا, ادەبيەتشى عالىم دا بولدى. ءبىرازى بىزدەي قازپي-ءدىڭ تۇلەگى ەدى.

ءاليا اپايدىڭ اپكەسى دامەش اپا بار – ءبارىمىز داستارقان باسىنا وتىردىق. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتايىن, مارقۇم دا­مەش اپا – جوعارى ءبىلىم العان العاش­قى قازاق قىزدارىنىڭ ءبىرى. ءوز قاتارىنان وزا شىعىپ, سوعىس جىلدارىندا جاستاردى باسقارىپ, پارتيا قىزمەتىندە بولعان. رەسپۋبليكا ساۋ­دا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارلىعىنا دەيىن كوتەرىلگەن, وزىنەن كەيىنگى با­ۋىرلارىن اسىراپ, باعىپ-قاعىپ, قيىن جىلداردىڭ تاۋقىمەتىن تارتتىرماي, ءبىر قاراعا جەتكىزگەن دە – وسى اسىل اپامىز. بۇل ءبىر  بەيسەن-سارسەن اۋلەتىنىڭ تاۋسىلماس تاريحى. مۇنى ءاليا اپاي ء«ومىر وتكەلدەرى» اتتى مەمۋارىندا تاماشا جازعان.

بۇگىندە ءاليا اپاي از قوزعالادى. بىراق تىڭ. ءبىلىم-عىلىم سالاسىنان قول ۇزبەگەن. ءاردايىم شاكىرتتەرىمەن بايلانىستا. اڭگىمەسىنەن جىلىلىق, شىنايىلىق ەسىپ تۇر. مەن ديكتوفون تۇيمەسىن باسىپ قويدىم.

– ءاليا اپاي, ءبىز ءسىزدىڭ عىلىمنىڭ «ينەمەن قۇدىق قازعانداي» قيىن جولىندا تىندىرعان ۇلان-عايىر ىستەرىڭىزگە سۇيسىنەمىز. قازاقستان گەوگرافياسى مەن ەكولوگياسى سالاسىنداعى 450-دەن استام عىلىمي ەڭبەكتىڭ اۆتورىسىز. مونوگرافيالارىڭىز بەن وقۋلىقتارىڭىزدىڭ ءوزى 20-دان اسادى. ەڭبەكتەرىڭىز اعىلشىن تىلىندە دە شىقتى. ونىڭ ۇستىنە ەلىمىزدە ەكولوگيالىق جوعارى ءبىلىمنىڭ نەگىزىن قالاپ, وسى باعىتتا اباي ۋنيۆەرسيتەتى مەن ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىندە قاتار شاكىرت تاربيەلەگەن باستاماشىل عالىم­سىز. بۇل – قاجىر-قايراتتى مىق­تى ادامنىڭ قولىنان عانا كەلەر شا­رۋا. ءسىز اكادەميكتەر شاڭىراعىنىڭ وتاناسى, ۇيىتقىسى بولدىڭىز. ەل تانيتىن اكادەميك سەرىك قيراباەۆقا اقىلشى, سۇيەنىش بولعان اياۋلى جارسىز. وسى وقىعاننىڭ بىرنەشە بۋى­نى قازاق ادەبيەتىن سەرىك اعانىڭ وقۋلىعىنان وقىعان. بۇعان قوسا ەلگە, ءتىپتى الەمنىڭ كوپ بولىگىنە تانىمال بىلىكتى ازاماتتاردىڭ اناسىسىز. سەكەڭ بار كەزدە ءبىر شاڭىراقتا ءۇش اكادەميك ەدىڭىزدەر. بىلايعى جۇرتتى وسى جاي دا قىزىقتىرارى انىق...

ءاليا اپامىزدىڭ باستاپقى جاۋابى قىسقا دا ناقتى بولدى.

– مۇنىڭ ءبارى – مارقۇم سەراعاڭنىڭ ارقاسى, – دەدى ول بىردەن. – شىڭدا تۇرعان سەكەڭ بىزگە ارقان تاستاسا, ورتاسىندا – مەن, ارتتا بالالار تۇراتىن. سول بيىككە تالپىندىق. وتباسىندا دا, عىلىمدا دا سەراعاڭنىڭ ۋىسىنان شىققان جەرىمىز جوق. ول ءبىر اياۋلى جان ەدى-اۋ. اعالارىڭدى ويلاماي ءبىر كۇنىم دە, ءبىر ءتۇنىم دە وتپەيدى. رۋحى شات بولسىن!

ءبىز ەندى نۇر مەن ءالىمنىڭ قىزمەتى جايىن سۇرادىق.

– نۇر – رەسەيدە مۇسىلمان الەمىنىڭ فيلوسوفياسىن زەرتتەيتىن ءىرى مەكتەپتىڭ جەتەكشى عالىمى. كوپ جىل ماسكەۋدەگى حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىندە فيلوسوفيا كافەدراسىن باسقاردى, سوندا پرورەكتور دا بولدى. قازىر رەكتوردىڭ كەڭەسشىسى. بالا-شاعاسى وسكەن-ونگەن. حالىقارالىق مەكەمەلەردە قىزمەت ىستەيدى. ال ءالىم دەگەن بالامىز قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قولدانبالى سوتسيولوگيا ماماندىعىن ءبىتىرىپ, ۇزاق جىل قازاقستان ەلشىلىكتەرىندە, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە قىزمەت اتقاردى. ەگيپەتتەگى ەلشىلىكتە ءبىرىن­شى حاتشى بولدى. مينيسترلىكتە لاۋازىمدى جۇمىس اتقاردى. قازىر ەلىمىزدىڭ پولشاداعى ەلشىسى. ول ۇي­دەگى كەلىن دە – ديپلوماتيا ماما­نى. بالالارىم كۇن سايىن ەكى-ءۇش رەت حابارلاسادى. ءجيى ۇشىپ كەلىپ تە تۇرا­دى. مىنا كۇتۋشىلەرىمنىڭ ءبارى – سول بالالارىمنىڭ ۇيىمداستىرعانى. جاراتقان كوپسىنبەسىن!..

«تۇياعى ءبۇتىن تۇلپار جوق, قاناتى ءبۇتىن سۇڭقار جوق» دەگەن, سەرىك اعا مەن ءاليا اپايدىڭ ورتانشى ۇلى ءادىل 39 جاسىندا كولىك اپاتىنان قازا بولدى. تاعدىر سولاي جازعان شىعار... تاعى ءبىر اۋىر قايعىسى, كەشەگى پاندەميا كەزىندە ءادىلدىڭ ءومىرىن جالعاعان قوس نەمەرەسىنىڭ ءبىرى – ەرجاننان ايىرىلىپ قالدى. شۇكىر, سانجار نەمەرەسى ءۇيلى-باراندى. ءادىل شاڭىراعىنىڭ وتىن سوندىرمەي وتىرعان كەلىنى شولپان – ەلگە تانىمال ءبىلىم قايراتكەرى.

ء«بىزدىڭ جاعدايىمىزدى جاساپ, ءاليا اپايلارىڭ كەشىرەكتەۋ قورعادى, – دەۋشى ەدى جارىقتىق سەرىك اعا. – ول كەزدە قازاقستاندا گەوگرافيادان قور­عاتاتىن ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس جوق. تاشكەنتتەگى عىلىمي كەڭەس تە جابىلىپ قالعان. ماسكەۋدە قورعاپ, كانديداتتىق جۇمىسىن رەسەي عالىمدارى جوعارى باعالادى. اپالارىڭ 1979 جىلى «قازاقستان تابيعاتىنىڭ زەرتتەلۋى» دەگەن ەڭبەك جاريالاپ, وسى زەرتتەۋ جۇمىسى نەگىزىندە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاعاندا, شەتەلدىك ارىپتەستەرى قاتتى قۋانعانى ەسىمدە».

سەرىك اعا جارىنىڭ عىلىمي ەڭبەگى, وتباسى-اۋلەتتى ۇيىستىرۋداعى بەرەكەسى, ايەلدەر ىسىندەگى قايراتكەرلىگى تۋرالى وسىنداي رياسىز ءسوز ايتقاندا, ءبىز دە ءۇي ءىشىمىزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنىپ قالۋشى ەدىك.

ءيا, ءبىز وسى شاڭىراققا كەلە ءجۇرىپ ءاليا سارسەنقىزىنىڭ عۇمىربايانىنا قانىقتىق دەسەك تە بولادى. مىسالى, كسرو گەوگرافيا عىلىمىنىڭ كوشباس­شىسى اتانعان مگۋ پروفەسسورى نيكو­لاي گۆوزدەتسكي: ء«ا.س.بەيسەنوۆا زەرتتەۋىن ورتا ازيا مەن قازاقستان عىلىمي تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەلەۋلى ەڭبەك دەپ سانايمىن» دەگەن پىكىرى قانداي!

– مۇسىلمان اعارتۋشىلىعى جولىندا ورتا عاسىردا قازاق دالاسىنا ارابتار كوپ كەلدى, – دەيدى ءاليا اپاي. – سول كەزدەگى قازاق ەلىنىڭ تابيعاتى جونىندە اراب جيھانكەزدەرىنەن قالعان مالىمەت از ەمەس. مەن نۇر ارقىلى ارابتاردىڭ ارحي­ۆىندەگى قازاقستانعا قاتىستى دەرەك­­تەردى ىزدەتكىزدىم. العاشىندا ول مۇنداي مالىمەتتەردىڭ تابىلا قويا­تى­نىنا ءشۇبا كەلتىرگەن. كەيىن ءسوزىم­نىڭ دۇرىستىعىنا كوزىم جەتتى. «شىن­دىعىندا دا, ءسىز ايتقانداي بولىپ شىق­­تى» دەپ, ءبىرشاما دەرەككوزىن تاۋىپ بەردى. مىنە, بۇل مەنىڭ قولىمدى ۇزارت­تى.

ح عاسىرداعى اراب جيھانكەزدەرى يبن-حوردادبەك, ءال-ماكسيدي, يبن-حاۋكال, يبن-رۋستە, ءال-يستاحري, ءال-ماسۋدي, ءال-يدريسي ەڭبەكتەرىنەن سول كەزدەگى قازاق ەلى تابيعاتىنا قاتىستى كوپ جايعا قانىقتىم. يبن-حاۋكال مەن ال-يستاحري جاساعان –«الەم كارتاسى», يبن-حاۋكالدىڭ «ماۋرەناحر كارتاسى», ماحمۇد قاشقاريدىڭ «ورتا ازيا كارتاسى» بىزگە تالاي جۇمباق جايدىڭ بەتىن اشتى.

قازاق كوشپەلى حالىق بولعان با؟ جوق, ءبىز كوشپەلى ەل ەمەسپىز. قازاق كوشى مەن قونىسىنىڭ الەمدە ەشبىر حالىققا ۇقساماعان تاريحى بار. مەن ەرتە داۋىردەگى قازاق جەرىن ارابتار تاڭبالاعان كارتانى تاپتىم. بىزدە 40-قا جۋىق قالا بولعان. كەيىن سونىڭ بارلىعى جەرمەن-جەكسەن ەتىلدى. ال سول كەزدەگى جەرىمىز – تۇگىن تارتسا, مايى شىعاتىن قۇنارلى ولكە ەدى. قازىر سودان نە قالدى؟ جانىمدى اۋىرتاتىن دا, مەنى گەوگرافيادان ەكولوگياعا اكەلگەن دە – وسى جاعداي.

– الگىندە ءسىز مارقۇم سەرىك اعا­مىزدى ءپىر تۇتقانىڭىزدى ايت­تىڭىز. «وتباسىندا دا, عىلىمدا دا سەر­اعاڭنىڭ ۋىسىنان شىققان جەرىمىز جوق» دەدىڭىز. وسى ءسوز كوڭىلىمىزگە ەرەكشە ۇناپ وتىر...

ء اليا اپاي راحاتتانىپ ءبىر ك ۇلىپ الدى.

– ايەل بايعۇس ايتەۋىر ءبىر نارسەگە مولتەڭدەيدى عوي. ال اينالاعا سارابدال سىن تۇرعىسىنان قاراۋ – عىلىم ادامىنا ءتان كوزقاراس, – دەدى كەيىپكەرىمىز. – باسىندا ەپتەپ مي بولسا, كۇيەۋدىڭ الدىنا شىقپايدى عوي اقىلدى ايەل. تابيعاتتىڭ جاساعان ىسىنە كىم قارسى تۇرا الادى؟ ەركەك – ەركەك, ايەل – ايەل. ارقايسىسى ءوز ورنىندا بولۋ كەرەك. ودان اۋىتقۋعا بولمايدى. وسىنى مويىنداعان ايەل ەركەكتىڭ وزىنەن جوعارى تۇراتىنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. «ايەل­دىڭ كۇشى – السىزدىگىندە» دەپ بەكەر ايتپايدى. جيرەنشە مەن قاراشاش تۋرالى اڭىز ەسىڭدە عوي. تالاي رەت تىعىرىققا تىرەلگەن شاقتا جيرەنشەنىڭ ءوزى قاراشاشتىڭ اقىلىمەن جول تاپپاۋشى ما ەدى؟ سوندا قاراشاش: «بۇل وسى ءىستى مەنىڭ اقىلىممەن ىستەپ ەدى» دەپ ەشكىمگە ايتپايدى عوي. اقىلدى ايەل ەش ۋاقىتتا ءوزىن كۇيەۋىنەن بيىك قويمايدى. كەشەگى كەڭەس زامانىندا ءبىزدى ءبىراز شالقاقتاتىپ ۇستادى. قازاق ايەلىنىڭ ودان تاپقان وپاسى جوق. ايەلدىڭ ءپىرى – ەرى. كۇيەۋىن بيىككە كوتەرۋ ارقىلى ايەل بالالارىن دا بيىككە شىعارادى. وتباسىنداعى اكە بەدەلى ەڭ الدىمەن ايەلگە بايلانىستى. ال اكەدەن بەدەل كەتكەن جەردە بالاڭا يە بولامىن دەپ ويلاما. ءبىزدىڭ قىز-كەلىنشەكتەرىمىز وسىنى ۇمىتپاسىن. ء«بىر شاڭىراقتا ەكى اكادەميكتىڭ باسى قالاي قوسىلدى؟» دەيسىڭدەر عوي, باياعى. اينالايىن, مەنىڭ اتاق-دارە­جەم, قىزمەت ىستەيتىن ورنىم – قازپي, ال ۇيگە كەلگەن سوڭ – مەن سەر­اعاڭنىڭ جاعدايىمەن ەسەپتەستىم... مار­قۇم اعالارىڭ ءاردايىم ايەل زاتىن كوتەرىپ, دەمەپ وتىراتىن. وسى جاعداي ءبىزدىڭ بەرەكەمىزدى ارتتىردى. مەنىڭ عىلىمىما, قايراتكەرلىگىمە, انا رەتىندەگى مارتەبەمە قۋات بەردى.

اكادەميك ءاليا اپايدى تولعاندى­راتىن نە نارسە؟ وسى جايىنان سىر تارتقانمىن.

– قازاق ەكى ماسەلەدە ىمىراعا كەلمەگەن, – دەيدى اپايىمىز. – ءبىرى – جەر داۋىندا, ەكىنشىسى – جەسىر داۋىندا. سونىڭ ارقاسىندا – اتا-بابامىزدان بىزگە ۇلان-بايتاق جەر قالعان, سونىڭ ارقا­سىندا – قازاقتا جەتىم بولماعان, ەلدىڭ تۇتاستىعى ساقتالعان. ال نەگە 90-جىل­دارى جەتىمدەردى جات ەلگە بەرگەنىمىز ازداي, قازىر قوعامنىڭ با­لا­عا دەگەن كوزقاراسى تومەندەپ كەتتى. بالادان اسقان بايلىق جوق ەمەس پە؟ جاقىندا «ۇلان» گازەتى مەن «بال­دىرعان», «اقجەلكەن» جۋرنالدارىن ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن مەكتەبى, ولار­دىڭ كىتاپحاناسى جازدىرىپ المايتىنىن ەستىپ, قاتتى شوشىدىم. ال كەرەك بولسا؟ ولار – ەرتەڭىمىز, باق-بەرە­كە­مىز دەيمىز, بالا جاسىنان تىلگە, جازۋعا, شىعارماشىلىققا ۇيرەنۋىن كىم قا­داعالايدى؟ قازىر مەكتەپتە ديكتانت الىنبايدى, شىعارما جازىلمايدى. مۇنان كەيىن ساۋاتتى ۇرپاقتى قايدان تابامىز؟

ەكىنشى ويلاندىراتىنى – جەر جانە ەل جايى. جەر-انا دەپ بەكەر ايتپايدى. انانىڭ تامىرى ۋلانعاندا, ونىڭ ەمشەگىن ەمگەن بالاسى ساۋ قالا ما؟ اينالا كىر-قوقىسقا تولى. ۋاقىتشا ۇستانىم, ءبىر مەزەتتىك جاۋاپكەرشىلىك جەگى­دەي جەپ بارادى. بۇگىندە اۋىلدىڭ يەسى, ەل اعالارى دەگەن ۇعىمدار كوپ ايتىلمايدى. ەگدە اعا-اپالارىڭدى وسى دا ويلانتادى.

ءۇشىنشى ويلاندىراتىنى – ءبىلىم جانە مامان جايى. كەڭەس وكىمەتىنىڭ جاقسىسىن جاقسى دەۋىمىز كەرەك. سول زاماندا ءبىز الەمدەگى ەڭ ءبىلىمدى ەلدەردىڭ ءبىرى بولۋشى ەدىك. سول بىلىمدىلىگىمىزدەن اجىراۋعا بولمايدى. ءبىز كەشىكتىرمەي بىلىمدەگى قيىندىقتاردى تۇزەۋىمىز كەرەك. ءبىلىم باعدارلاماسى الەمنەن فورما العانىمەن, مازمۇنى وتاندىق, ۇلتتىق بولۋى شارت. قازىر مۇعالىمنىڭ ەڭبەكاقىسى تۇزەلدى. ەندى ءبىلىم مازمۇ­نىن, ساپاسىن ادامي جانە كاسىبي نەگىز­دە كوتەرۋىمىز قاجەت. بۇل جەردە تەست, سەرتيفيكات, ت.ب. تالاپتار ءبارىن تۇزەيدى دەپ استە ويلامايمىز.

جالپى, قوعامداعى اسا نازىك, كۇردەلى ماسەلەنى قاراستىرۋ مەن شەشۋدە ايەل – ۇلكەن كۇش. ەركەكتىڭ باسىنا باق بوپ قوناتىن دا – ايەل, سور بوپ جولىعاتىن دا – ايەل. مەملەكەتتىڭ مەملەكەت بولۋى دا, قوعامنىڭ ساپالى بولۋى دا – ەڭ الدىمەن ايەلدىڭ پاراسات دەڭگەيىنە بايلانىستى. ويتكەنى ايەل – ۇرپاق تاربيەشىسى. كەشە, ەكونوميكامىز قۇلدىراعان كەزدە, بالا تاربيەلەيتىن كەلىنشەك بازار جاعالاپ كەتتى. ەندى 30 جىلدان كەيىن تاعى وسىنداي كۇيگە تۇسسەك, كوپ نارسەدەن تىپ-تيپا ايىرىلامىز. «ايەل – ءۇيدىڭ بەرەكەسى» دەگەن تۇسىنىك جويىلادى. تاعى ءبىر اششى شىندىق: قازاقستان, وكىنىشكە قاراي, اجىراسۋدىڭ الدىندا تۇر. تولىق ەمەس وتباسى – ءبىر اۋلەتتىڭ ەمەس, ەلدىڭ تراگەدياسى. وسى پروب­لەمانى ەل بولىپ, گازەت-جۋرنالدا, سايتتاردا اقىلداسىپ, ورايلى شەشۋ – مەملەكەتتىڭ دە, قوعامنىڭ دا پارىزى.

قىز-كەلىنشەكتەردى تەرىس جولعا, داستۇرسىزدىككە ۇرىندىراتىن نەشە ءتۇرلى سارجاعال باق, سايت-پورتالدار كوبەيدى. بۇدان قورعانا ءبىلۋىمىز كەرەك. بالكىم, ولار سىرتتان ادەيى دە ۇيىمداستىرىلىپ جاتقان شىعار. تاريحتا ەلدىكتەن ايىرىلعان مەملەكەتتەر از ەمەس. ونىڭ بەتىن ءارى قىلسىن.

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىق تاريحى – كۇرەسكە, الەمگە ءوزىمىزدى دالەلدەۋگە تولى تاريح بولدى. بارىنە قارا بوياۋ جاعۋ – وسەر ءھام وسكەن ەلدىڭ سالتى ەمەس. راس, ءبىز قاتەلىكتەن ساباق الۋى­مىز كەرەك. قۇر ماقتان, وتىرىك ەسەپ جارعا جىعادى. قازىرگى پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ – ونەگەلى ورتادان شىققان, الەمدىك وركەنيەت ءۇردىسى مەن كۇردەلى ساياساتتى بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن تۇلعا. سوندىقتان اعا تولقىن كەشەگى پرەزيدەنت سايلاۋىندا ونى قولدادىق, ادىلەتتى قازاقستان باستاماسىنا سەندىك. ادىلدىك – كەز كەلگەن ەلدىڭ تەمىرقازىعى.

مەملەكەت باسشىمىز قازىر ەڭبەك پەن ادىلەتتىلىكتى تەڭ جانە ماڭىزىن ءدوپ ايتادى. بۇگىنگى ۋاقىتتىڭ ۇلگىسى – ءوز تاريحىمىزداعى ەڭبەك ادامدارى بولۋعا ءتيىس. عىلىم-بىلىمگە كەل­سەك, اقىل-وي ەڭبەگىنىڭ ادامدارى. ونە­رىمەن دە دەڭگەيىمىزدى كوتەر­گەن تۇل­عالار از ەمەس. قازىرگى اقپا­رات قۇ­رال­دارى وسىعان باسىمدىق بەر­سە دەيمىن. توقساننىڭ تورىنە شىق­­سام دا جازۋدان, كىتاپ وقۋدان, عىلىم­داعى شاكىرتتەرىمە كەڭەس بەرۋ­دەن قال­عان جوقپىن. وسىعان ءتاۋبا دەي­مىن. ەلىمىزدە قانشاما تالانتتى جاس­تار بار. بولاشاق – ادىلەتتى, ءبىلىم­دى, باسەكەگە قابىلەتتى جاستاردىڭ قولىندا.

ءبىزدىڭ سەراعاڭ ءومىر بويى ەڭ­بەك پەن ادىلەتتىلىكتى «ادام ساپاسى» دەپ ايتىپ كەتتى. بۇل ساپا – عى­لىم­نىڭ دا, ادەبيەتتىڭ دە قورعانى. كەيدە جازعاندارىن, اسىرەسە سوڭعى 8 توم­دىعىن قولىما الىپ, ايتقان دانالى­عىنا قايران قالامىن. وتكەن كۇننەن قالاتىن بەلگى وسىلار ەكەن عوي.

ماقسات دۇيىسماعانبەتوۆ,

اقپارات سالاسىنىڭ ارداگەرى, مادەنيەت قايراتكەرى