بۇگىنگى قوعام ءۇشىن «وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا, ءوز ەلىڭدە ۇلتان بول» نەمەسە «يت تويعان جەرىنە, ەر تۋعان جەرىنە» دەگەن بەلگىلى ناقىل سوزدەردىڭ ءمانى قالماعانداي. سول سياقتى, قازىر كوپتەگەن وتانداسىمىز «اش بولساڭ دا, توق بولساڭ دا تۋعان جەر, وسكەن ورتاڭدا جۇرگەنگە نە جەتسىن!» دەپ اقجارما پەيىلمەن ايتقان سوزىڭە ءمان دە بەرمەيدى.
ءيا, قازاقستاندىق قوعامعا ايتىلار سىن, ارتىلار كىنا, وكپە-ناز جەتىپ-ارتىلادى. بۇلاردىڭ بارلىعى اينالىپ كەلگەندە ەلىمىزدەگى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنە, جۇرتتىڭ قوعامىمىزداعى كوپتەگەن ماسەلەگە دەگەن جالپى كوڭىل تولماۋشىلىعىن سيپاتتايدى. بۇل جاعداي بارلىق تەرەزەسىن اشىپ تاستاعان الەمگە, ياعني باسقا ەلدەرگە تۇراقتى تۇرۋ نە ۋاقىتشا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ازاماتتارىمىزدىڭ كوپتەپ شىعۋىنا اسەرىن تيگىزۋدە. وسىدان كەلىپ قازاقستاننىڭ الەۋەتى تومەندەپ, ادامي كاپيتالعا دەگەن زارۋلىك تۋىنداپ وتىر.
ادام كاپيتالىنىڭ تاپشىلىعىنان ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك تەرىس اسەرلەر پايدا بولاتىنى بەلگىلى. سونىمەن قاتار مۇنىڭ رۋحاني زارداپتارى دا ايتارلىقتاي بولاتىنى ءسوزسىز.
شەكارا اسىپ, شەتەل جايلاعان ازاماتتارىمىزدىڭ باستى ماقساتى – كۇنكورىستىڭ قامى, مول قارجى تاۋىپ تۇرمىسىن تۇزەۋ. پاتريوتتىق سەزىمىن وياتار ناسيحات, اقىل-ناقىل, ۋاعىز ايتساڭ دا ولاردىڭ بەتىن قايتارۋ قيىن. ويتكەنى ءسىزدىڭ مۇنداي ءسوزىڭىز ەشكىمنىڭ ماتەريالدىق قاجەتتىلىگىن وتەي المايتىنى وعان دا, سىزگە دە بەلگىلى. ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟
مىنە, وسى ساۋال بۇگىنگى اتقارۋشى بيلىكتى مىقتاپ ويلاندىرۋعا ءتيىس. تەك ويلانىپ قانا قويماي, الگى سۇراقتىڭ ناقتى جاۋابىن ىزدەۋ قاجەت-اق. وسى تۇرعىدا قانداي دا ءبىر قادامدار جاساۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە جاستاردىڭ, اسىرەسە سولاردىڭ ىشىندەگى ءتۇرلى سالالار بويىنشا مىقتى مامانداردىڭ كەتۋىنەن تۋىنداپ وتىرعان تۇيتكىلدەردىڭ زاردابىن, مەملەكەتتىڭ دامۋىنا تيگىزىپ وتىرعان تەرىس اسەرىن سارالاۋ, تالداۋ ماسەلەسى قولعا الىناتىن ۋاقىت جەتكەندەي.
«اقىل-ويدىڭ» شەت ەلدەرگە تولاسسىز كوشۋىن, ەلىمىز ءۇشىن وسىناۋ جاعىمسىز ءۇردىستىڭ جىل سايىن ۇدەي ءتۇسۋىن ۇلكەن ماسەلە كورىپ, ونى توقتاتۋدىڭ نەمەسە ەكپىنىن تومەندەتۋدىڭ امال-ايلاسى ازىرگە تابىلماي تۇرعانداي.
ەلدەگى جۇمىسسىزدىق, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كەسىرىنەن قىزمەتتە وسپەۋ, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىنە ساي جالاقى الا الماۋ جانە باسقا دا تۇيتكىلدەر سىرەسىپ تۇرعاندا «اقىل-ويدىڭ» سىرتقا اعىلۋىن توقتاتۋ قيىن, ارينە. الايدا وسى ماسەلەگە بايلانىستى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ءىس-قيمىل جوسپارىن ءتۇزۋ ءۇشىن قوعاممەن اشىق تالقىلاۋ وتكىزۋگە بولادى ەمەس پە؟
شەتكە كەتىپ جاتقانداردى ناقتى ەسەپكە الىپ, ولاردىڭ ەلدەن كەتۋلەرىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن انىقتاپ, سوعان ساي ءىس-ارەكەت جاساۋعا ۇكىمەتتىڭ مۇمكىندىگى مولىنان جەتەدى. بىراق سول باياعى سالعىرتتىق, نەمكەتتىلىك اياققا تۇساۋ بولىپ وتىر.
مەملەكەت قازىناسى حالىق قارجىسىنان, بارشامىزعا ورتاق قازبا-بايلىقتاردان تۇسكەن تابىستان قۇرالادى. سوندىقتان, مەملەكەت قارجىسىن ۇنەمدەپ ءارى ءتيىمدى جۇمساۋ – ۇلكەن مىندەت. «اقىل-ويدىڭ» سىرتقا اعىلۋى وسى مىندەتتىڭ لايىقتى ورىندالماي وتىرعانىن كورسەتەدى. قازاقستاندىق كۇش-جىگەرمەن قالىپتاسقان «اقىل-وي» باسقاعا قىزمەت ەتىپ جاتسا, الگى مىندەتتىڭ ءجوندى ەڭسەرىلمەگەنى ەمەس پە؟ ناقتىلاي ايتقاندا, ءبىر ادامعا ازامات بولىپ ءوسىپ, ءبىلىم الىپ, ماماندىق يەلەنۋىنە دەيىن مەملەكەتتىڭ, دۇرىسى حالىقتىڭ قىرۋار قارجىسى جۇمسالادى. ەگەر الگى ادام جەتىلىپ بولعان سوڭ لىپ ەتىپ شەتكە كەتىپ قالسا, وعان كەتكەن شىعىن وتەۋسىز قالعانداي بولادى.
راس, كەتكەن ادامنىڭ ايتار ءۋاجى بار: جۇمىس جوق, بىلىكتىلىگىمە ساي اقى تولەنبەيدى, تاعىسىن تاعى. سوندىقتان وعان پالەن دەي المايسىڭ. مىنە, وسى ارادا مەملەكەت الگىنىڭ ۋاجىنە لايىقتى جاۋاپ بەرۋى, ياعني ايتىلعان سەبەپتەردى جويۋعا ءتيىس. ايتپەسە, حالىقتىڭ اقشاسىن بوسقا شاشقان بولىپ ەسەپتەلەدى.
بۇگىندە كەز كەلگەن دامىعان مەملەكەت ءوزىنىڭ ادامي كاپيتالىن ءتيىمدى قولدانباي ۇشپاققا شىعا الماسىن بىلەدى. ونى ەلدىڭ, قوعامنىڭ باستى رەسۋرسى, قوزعاۋشى كۇشى رەتىندە قاراستىرادى. سوندىقتان ولار ادامي كاپيتالدى دامىتۋ ىسىنە بارىنشا كۇش سالادى ءارى ودان الىنعان ء«ونىمدى» ۇلتتىق بايلىق ساناپ, ونى شاشاۋىن شىعارماي ەل يگىلىگىنە پايدالانادى. ادامي كاپيتالدىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن ەكونوميكالىق بەلسەندى, بىلىكتى ادامدارىن ىنتالاندىرۋدىڭ ءتۇرلى جولدارىن ۇسىنا وتىرىپ ءوز ەلىندە قالىپ جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاسايدى. ءبىز دە وسى ۇلگىگە كوشۋىمىز كەرەك. ايتپەسە, باسقاعا قىزمەت ەتەتىن دايىن «اقىل-ويدى» ءوندىرۋشى عانا بولىپ قالىپ قويامىز.