پرەزيدەنت جاقىندا ءۇش نەگىزگى جانە ءۇش قوسىمشا زاڭعا جاريا تۇردە قول قويدى. العاشقىسى قۇجاتتىڭ ءبىرى – «كونستيتۋتسيالىق سوت تۋرالى» زاڭ. كونستيتۋتسيالىق سوت – كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ ورنىنا قۇرىلاتىن قۇزىرەتتى ورگان. ونىڭ قۇرامىنا 11 ادام ەنەدى, ءتورت سۋدياسىن پرەزيدەنت تاعايىنداسا, پارلامەنت پالاتالارى توراعالارىنىڭ ۇسىنۋىمەن ءۇش سۋديادان سەنات پەن ءماجىلىس تاعايىندايدى.
جالپى, حالىقتىڭ اراسىندا «كونستيتۋتسيالىق سوت نەگە كەرەك؟» دەگەن سۇراق تۋىنداپ جاتقانى بەلگىلى. ەلدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ قۇقىعىن قورعايتىن مۇنداي سوت حالىققا قاجەت. قاراپايىم جۇرت ەندى زاڭعا قاتىستى قانداي دا ءبىر ماسەلە تۋىنداسا ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارقىلى كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنە الادى. سونداي-اق ازامات وزدىگىنەن دە وسى سوتتىڭ قىزمەتىنە ارقا سۇيەي الادى. ەگەر سوتتا ءىسى قارالىپ, وزىنە قاتىستى قولدانىلعان سوت شەشىمىن كونستيتۋتسياعا قايشى كەلەدى دەپ ساناسا, بۇل ءىس اۋداندىق, وبلىستىق, جوعارعى سوتتان ءوتىپ, ءتۇيىنى تارقالماعان جاعدايدا كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنە الادى. ءوز كەزەگىندە كونستيتۋتسيالىق سوت وزگە سوتتارعا تىكەلەي بۇيرىق بەرە المايدى. سەبەبى بۇل سوت جۇيەسىنە كىرمەيدى. سۋديالاردىڭ قۇزىرەتى – سەگىز جىل, ولار ءبىر رەتتەن سايلانادى. كونستيتۋتسيالىق سوت پەن ونىڭ سۋديالارى ەشكىمگە تاۋەلدى بولمايدى, ءوز الدارىنا قىزمەت ەتەدى.
قولدانىستاعى زاڭداردى حالىققا ءتۇسىندىرۋ بۇگىندە ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ وتىر. بۇل باعىتتاعى جۇمىستا قولعا العان بىردە-ءبىر قۇزىرلى مەكەمە جوق. جوعارعى سوت تا, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس تە زاڭ نورمالارىن تۇسىندىرە المايدى, پارلامەنت مۇنداي قۇقىققا يە ەمەس. ال كونستيتۋتسيالىق سوت زاڭداردى رەسمي تۇردە ءتۇسىندىرىپ بەرەدى. مىسالى, پرەزيدەنت, باس پروكۋراتۋرا, پارلامەنتتەن وسىنداي ۇسىنىس تۇسسە, اتالعان سوت مىندەتتى تۇردە قاي زاڭدى بولماسىن تۇسىندىرۋگە مىندەتتى.
ال ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ قىزمەتى كونستيتۋتسيا ارقىلى رەتتەلىپ, كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن بەكىتىلدى. ياعني ومبۋدسمەن دە تاۋەلسىز, ەشكىمگە باعىنىشتى بولمايدى. ەگەر ادام قۇقىعى تاپتالىپ جاتقان جاعدايلار بولسا, ۋاكىل كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنىپ, قاجەت جاعدايدا قۇزىرلى ورگاندارعا تەكسەرىس تە جۇرگىزە الادى. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل – كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى بار جوعارى تۇلعا. ونىڭ ءار ايماقتا وكىلدەرى تاعايىندالادى. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ مۇنداي قۇقىعى الەم ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىندە بۇرىننان بار, ءارى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. قول قويىلعان زاڭداردىڭ ىشىندە پروكۋراتۋرانىڭ دا قۇزىرەتى كۇشەيتىلدى. زاڭ بۇزىلسا, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا قول سۇعىلسا, پروكۋرورلار دا كونستيتۋتسيالىق سوتقا تىكەلەي جۇگىنە الادى. ال قوسىمشا قابىلدانعان زاڭدار نەگىزگى ءۇش زاڭدى ورىنداۋعا باعىتتالعان.
سەرىك اقىلباي,
قازاقستان زاڭگەرلەر وداعىنىڭ توراعاسى