«امانات» كوميسسياسىنىڭ بارلىق مۇشەسى «راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» زاڭدى تولىعىمەن قولدايدى ءارى قۋاتتايدى. قاڭتار وقيعالارىنا قاتىستى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا راقىمشىلىق جاريالاۋ تۋرالى باستامانى كوتەرگەندەردىڭ ءبىرى – «امانات» تاۋەلسىز كوميسسياسى ەدى. ال ناقتى ءبىر جاعدايعا بايلانىستى «راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» مۇنداي زاڭ قازاقستان تاريحىندا ءبىرىنشى رەت قولدانىلىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىزدى قولداعانى ءۇشىن العىسىمىز مول. بۇل العىس تەك كوميسسيانىڭ ەمەس, ءبىزدىڭ قورعاۋىمىزداعى قاڭتار قۇرباندارىنىڭ, وسى قاندى قىرعىننان كەيىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ جاتقان بارلىق ازاماتتىڭ اتىنان دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
قىلمىستىق كودەكستە «راقىمشىلىق نەمەسە كەشiرiم جاساۋ اكتiسi نەگiزiندە قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان جانە جازادان بوساتۋ» دەپ اتالاتىن 78-باپ بار. وسى باپتىڭ 2-بولىگىندە «قىلمىستىق تەرىس قىلىق نەمەسە ونشا اۋىر ەمەس نەمەسە اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىس جاساعان ادامدار راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى اكتiنىڭ نەگiزiندە قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان بوساتىلۋى مۇمكiن» دەگەن شەكتەۋ بار. ياعني زاڭنىڭ وسى بابىنا سايكەس, راقىمشىلىق تەك ونشا اۋىر ەمەس جانە ورتاشا اۋىرلىقتاعى قىلمىس جاساعاندارعا عانا قولدانىلادى. ءبىز پرەزيدەنت اتىنا حات جولداعاندا كودەكستەگى وسى شەكتەۋدى الىپ تاستاۋدى, راقىمشىلىق تۋرالى زاڭ جوباسىن دايىنداۋمەن قاتار قولدانىستاعى قىلمىستىق كودەكستىڭ 78-بابىنىڭ 2-بولىگىنە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى ايتىپ ۇسىنىس بىلدىرگەن ەدىك.
وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, قىلمىس ونشا اۋىر ەمەس, ورتاشا اۋىرلىقتاعى, اۋىر جانە اسا اۋىر بولىپ ءتورت كاتەگورياعا بولىنەدى. وسى ساناتتاردىڭ ىشىندە اۋىر قىلمىستارعا دا راقىمشىلىق قولدانۋعا قاتىستى وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس بەرگەن ەدىك. الايدا ءبىزدىڭ بۇل ۇسىنىسىمىز وتپەي وتىر. ال مۇنىڭ قۇقىقتىق سالدارى قانداي؟ بۇل ساۋالعا كەلەر بولساق, بىرىنشىدەن, قاڭتار وقيعاسى بويىنشا نەگىزگى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانداردىڭ نەگىزگى بولىگىن قىلمىستىق كودەكستىڭ 272-بابىنىڭ 2-بولىگى بويىنشا جازاعا تارتىلعاندار, ياعني جاپپاي تارتىپسىزدىككە قاتىسۋشىلار قۇرايدى. ال بۇل باپتىڭ ءدال وسى بولىگى اۋىر قىلمىستار ساناتىنا جاتقىزىلادى. دەمەك وسى باپ بويىنشا قىلمىسقا تارتىلعاندارعا راقىمشىلىق ءىشىنارا ىسكە اسىرىلادى. ياعني جازاسى جەڭىلدەتىلگەنىمەن, تولىعىمەن الىنىپ تاستالمايدى. مىسالى, قاڭتار وقيعاسىنا قاتىسۋشى 5 جىلعا سوتتالسا, بۇل مەرزىمنىڭ تەك تورتتەن ءۇش بولىگى الىنىپ تاستالادى دا, قالعان بولىگىندە ءبارىبىر كىنالى دەپ جازا تاعايىندالادى. وسى زاڭنىڭ تالابى بويىنشا سۋديا وسىنداي شەشىم شىعارۋعا ءماجبۇر. ال ءبىز قاڭتار وقيعاسى كەزىندە جاپپاي تارتىپسىزدىككە قاتىسقانداردىڭ بارلىعىنا تولىقتاي راقىمشىلىق جاساۋ قاجەت دەگەن باعىتتى ۇستانعان ەدىك.
ماسەلەن, زاڭداعى «بوساتىلاتىن ادامداردى قايتا الەۋمەتتەندىرۋ» دەگەن نورما قاراستىرىلعان. زاڭداعى بوساتىلاتىن ادامداردى قايتا الەۋمەتتەندىرۋ دەگەننىڭ ءوزى ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ دەگەندى بىلدىرەدى. الايدا وزدەرىڭىز دە جاقسى بىلەسىزدەر, ءبىزدىڭ قوعامدا سوتتالعان ادامدارعا كوزقاراس دۇرىس قالىپتاسا قويماعان. «سوتتالىپ كەلگەن» دەپ جۇمىس بەرۋشىلەر جۇمىسقا الماي, قىرىن قارايدى. ال مەملەكەتتىك ورگاندار زاڭ بويىنشا قابىلداي المايدى. ەلىمىزدە قانشاما جەكە كاسىپورىن مەن كومپانيا بار. ولار دا سوتتالعانداردى جۇمىسشىلارىنىڭ قاتارىنا قوسۋعا اسا ق ۇلىقتى ەمەس. ەگەر جوعارىدا ءبىز ايتىپ وتكەن كەمشىلىك ورىن الماعاندا سوتتالعان ازاماتتاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, قايتا بەيىمدەۋ دەگەن سەكىلدى نورمانى ەنگىزۋدىڭ قاجەتى دە بولماس ەدى. باسقاشا ايتقاندا, ەكى جۇمىس ىستەمەيتىن ەدىك. سەبەبى راقىمشىلىق تولىق قولدانىلعاندا, زاڭ تالابىنا سايكەس راقىمشىلىق قولدانىلعان ادامعا قاتىستى بارلىق قۇقىقتىق سالدار جويىلار ەدى. ال ءىشىنارا قولدانعان جاعدايدا ول ءبارىبىر سوتتالعان ادام بولىپ قالادى.
ابزال قۇسپان,
«امانات» تاۋەلسىز كوميسسياسىنىڭ توراعاسى, زاڭگەر