قازاقستانداعى قازىرگى سايلاۋ ناۋقانى تەز وزگەرىپ جاتقان الەم اياسىندا, سونىمەن بىرگە رەسپۋبليكادا وربىگەن قوعامدىق ساياسات ءداۋىرى بەلگىسىمەن وتۋدە. ەلىمىز ىشكى كەلىسىم مەن بەيبىتشىلىككە دەگەن ءداستۇرلى ۇستانىمدى, سونداي-اق سىرتقى كەڭىستىكتەگى جۇمساق شىعارماشىلىق ديپلوماتيانى جاقتايدى.
ادامزات وركەنيەتىنىڭ دامۋى بۇدان بولەك, بىزدەن قازىرگى زامانعى سىن-قاتەرلەرگە, تەحنولوگيالىق پروگرەسكە جانە نارىقتىق باسەكەلەستىكتىڭ قۋاتتى وسۋىنە سايكەسىنشە دەن قويۋدى تالاپ ەتەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋى قوعامىمىز بەن مەملەكەتىمىزدى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ۋاقتىلى جانە قاجەتتى شەشىم بولعانى ءسوزسىز.
بۇگىنگى كۇن شىندىعىنىڭ وراسان زور الەۋەتىن پايدالانىپ, سوڭعى ونجىلدىقتاردا رەسپۋبليكانىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ومىرىندە جيناقتالعان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشەتىن كەز كەلدى. مەن دە, كانديداتۋرامدى ۇسىنعان «اۋىل» پارتياسى سياقتى, وسى تاريحي مۇمكىندىكتى بارىنشا پايدالانۋعا نيەتتىمىن!
مەنىڭ سايلاۋالدى باعدارلامام:
- دالا دەموكراتياسىنىڭ پرينتسيپتەرى;
- جوعارى رۋحاني-ادامي مادەنيەت;
- قۋاتتى اگرارلىق سالا جانە باقۋاتتى وڭىرلەر ءتارىزدى ءبىزدىڭ باستى ۇلتتىق ارتىقشىلىقتارىمىزدى بارىنشا ىسكە اسىرۋعا نەگىزدەلگەن جاڭا قازاقستاندى قۇرۋعا باعىتتالعان.
اتا-بابا مۇراسىن قاستەرلەي قۇرمەتتەيتىن جانە ۇلت بولاشاعى ءۇشىن بار پەيىلىمەن الاڭدايتىن ءاربىر قازاقستاندىق مەنىڭ باستامالارىمدى قولدايتىنىنا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىن ودان ءارى دامىتۋ جولىنداعى ورتاق ىستە قوزعاۋشى كۇشكە اينالاتىنىنا سەنىمدىمىن.
دالا دەموكراتياسى – ادىلەتتى قازاقستان كەپىلى!
قازاقستان – ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بىرەگەي جانە وزىنە عانا ءتان جۇيەسى بار كوشپەلى وركەنيەتتىڭ تاريحي ورتالىعى. دەموكراتيا قاعيداتتارى كوشباسشىلار سايلاۋى اشىق, بەيبىت جانە جوعارى باسەكەلەستىك جاعدايىندا وتكەن قازاق حاندىعى كەزەڭىندە باستالدى. قازىرگى جاعدايدا مۇنداي ساياسات ونىڭ نەگىزگى ءۇش كومپونەنتى:
- مەملەكەت باسشىسىنىڭ پراگماتيزمى;
- ونى قورشاعان ورتانىڭ دانالىعى;
- ازاماتتىق قوعامداعى ادىلەتتىلىك ۇستەمدىگى ساقتالۋىن, ەڭ باستىسى ساۋاتتى ۇيلەسىمىن قامتۋى كەرەك.
قاڭتار ايىنداعى قايعىلى وقيعالار جالپىعا ورتاق يگىلىكتەردى بولۋدەگى جالپى ادىلەتسىزدىك پەن بيلىككە جاقىن بايلار جانە كەدەيلەر مەن قاراپايىم حالىق, قالا مەن اۋىل اراسىندا ۇلكەن الشاقتىقتىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى بولعانىن بىلەمىز.
اۆتوريتارلىق جۇيە قوعامدا مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ مۇلدەم جاڭا فورماتسياسىن قۇرۋعا دەگەن ۇمتىلىستى وياتتى.
سوندىقتان مەن:
ەلىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ باستى قاعيداتى – بيلىك حالىققا تيەسىلى دەگەندى ءسوز ەمەس, ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋعا; ەڭبەك ادامىنىڭ ءرولى مەن ماڭىزدىلىعىن ارتتىرۋعا, مۇعالىم, دارىگەر جانە وتان قورعاۋشى ماماندىعىن قاستەرلەۋگە, قىزمەتكەرلەردىڭ وسى ساناتتارىنىڭ ەڭبەكاقى دەڭگەيىنىڭ قازىرگى قاجەتتىلىكتەن كەم ەمەس بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە; اۋىلدىڭ وندىرىستىك, الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى ورتالىق پەن وڭىرلەر اراسىندا ورتاق يگىلىكتەردى تەڭ جانە ءادىل بولۋگە; بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ پروتسەسىنىڭ, ۇلتتىق جانە كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالار قىزمەتىنىڭ, ۇلتتىق قوردى جانە زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋدىڭ بارىنشا اشىق بولۋىنا; مەملەكەتتى باسقارۋ ىسىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ, پىكىر كوشباسشىلارىنىڭ, قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ, مادەنيەت, عىلىم جانە ءبىلىم قايراتكەرلەرىنىڭ ىقپال ەتۋ سالاسىن كەڭەيتۋگە جانە مارتەبەسىن ارتتىرۋعا; ءبىزدىڭ كۇشىمىز بەيبىتشىلىك پەن تاتۋ كورشىلىكتە. الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ءداستۇرلى ۇلتتىق قوناقجايلىلىقتى قازاقستاننىڭ السىزدىگى ەمەس, جاعىمدى بەينەسىنىڭ نەگىزى رەتىندە قابىلداۋىنا قول جەتكىزۋگە تىرىسامىن.جوعارى مادەنيەت – قوعامدى جاڭارتۋ نەگىزى!
قازاقستاننىڭ جوسپارلى ەكونوميكادان كەتۋى قوعام ءبىلىمنىڭ, شىعارماشىلىقتىڭ, ەڭبەكتىڭ اشىق باسەكەلەستىك جاعدايلارىنا تەز بەيىمدەلۋىنە جاعداي جاسادى. جاعدايدىڭ تۇبەگەيلى وزگەرۋى ساياساتتا دا, الەۋمەتتىك سالالاردا دا قۇرىلىمدىق رەفورمالار جاسادى. مۇنداي كۇرت وزگەرىستەن قوعامنىڭ رۋحاني-ادامي مادەنيەتى مەن ساناسىندا كوپتەگەن ولقىلىق, تەرىس سالدار پايدا بولدى. ول ادامداردىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىنىڭ «جەڭىل اقشاعا» دەگەن شامادان تىس قۇشتارلىعىن ارتتىردى. ناتيجەسىندە ول كولەڭكەلى ەكونوميكا مەن سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ارتۋىنا, باعانىڭ نەگىزسىز ءوسۋى مەن شەنەۋنىكتەردىڭ ارەكەتسىزدىگىنە, تاۋەلدىلىك پەن تۇتىنۋشىلىق كوزقاراستىڭ پايدا بولۋىنا, جاستاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى ادەپسىز مىنەز-قۇلقى جانە تاعى باسقا جاعىمسىزدىقتارعا اكەلدى.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە (ز ۇلىمدىق تامىرى) مەملەكەت جاساعان ءتۇرلى ارەكەت, مىسالى, جالاقىنى كوتەرۋ نەمەسە قىلمىستىق جازالاۋ شارالارىن قاتاڭداتۋ ايتارلىقتاي ناتيجە بەرمەدى, كەرىسىنشە, قىلمىسكەرلەردىڭ جاڭا جاعدايلارعا بەيىمدەلۋىن ارتتىردى. كاسىپكەرلەر مەن حالىق اراسىندا سىبايلاس جەمقورلىق پەن كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ سالدارى تۋرالى ساپالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنىنە قاراماستان, پارا بەرۋ جانە تەرىس پيعىلدى كاسىپكەرلىككە نەمقۇرايدى قاراۋ جويىلار ەمەس. مۇندا شەشىمدى كۇرەستىڭ جۇيەسىنەن نەمەسە تاسىلدەرىنەن ەمەس, ادامداردىڭ وزىنەن, ولاردىڭ رۋحاني-ادامي تاربيەسىنەن ىزدەۋ كەرەك.
سوندىقتان مەن:
تاربيەلى, ار-وجداندى, ادال, ءادىل ادامدى قالىپتاستىرۋ فاكتورى رەتىندە وتباسى ينستيتۋتىنىڭ ءرولىن قالپىنا كەلتىرۋگە جانە ەڭ جاقسى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاعدايلار جاساۋعا; ەڭبەكقورلىقتى, جاۋاپكەرشىلىكتى, اعا بۋىنعا قۇرمەت كورسەتۋدى, ويلاۋ ەركىندىگىن, ۇلتتىق داستۇرلەر مەن رۋحاني قۇندىلىقتاردى ساقتاۋدى سىڭىرۋگە باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن مەكتەپتە ءبىلىم بەرۋدەگى تۇجىرىمدامالىق تاسىلدەردى وزگەرتۋگە; مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ونىڭ ءىس قاعازدارىن جۇرگىزۋدەگى ءفورمالدى قولدانىلۋىن جويۋعا, ادام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىنا تەرەڭ ەنۋىنە جاردەمدەسۋ ارقىلى ارتتىرۋعا, سونداي-اق بۇل جاعدايدا ءوزىم ۇلگى بولۋعا; شەت ەلدەردەگى قازاقتاردىڭ ۇلتتىق بىرەگەيلىگىن ساقتاۋ ءۇشىن جاعدايلاردى جاقسارتۋعا جانە ولاردى تاريحي وتانىنا قايتارۋ كەزىندە قاجەت بولاتىن ماتەريالدىق جانە مورالدىق قولداۋ كورسەتۋگە; قازاقستاننىڭ باستى بايلىعى – ءدىني كوزقاراستار بوستاندىعىن, ۇلتارالىق كەلىسىم مەن حالىقتار دوستىعىن باعالاۋعا قول جەتكىزۋگە تىرىسامىن.باقۋاتتى اۋىل – قۋاتتى مەملەكەت!
مۇناي, مەتالل جانە باسقا دا تابيعي رەسۋرستاردى ەكسپورتتاي وتىرىپ, ءبىزدىڭ ەل ۆاليۋتا قۇنىنا قاتتى تاۋەلدى «شيكىزات شىلاۋىنا» اينالدى. بۇدان بولەك, قازاقستان ءوز شيكىزاتى بولا تۇرا ءوز حالقىن قولجەتىمدى وتىنمەن جانە ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتە, حالىق تۇتىناتىن قاراپايىم تاۋارلار ءوندىرىسىن جولعا قويا المادى. جىل سايىن باعاسى كوتەرىلگەن يمپورتپەن بىرگە ينفلياتسيا ءوسىپ وتىر.
ۇكىمەت ەكونوميكانىڭ درايۆەرى بولا الاتىن اگرارلىق سالانىڭ الەۋەتىن ەلەمەيدى. سونىمەن قاتار بيلىك اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ الەۋەتىن اشۋ ءۇشىن بىزدە بارلىق قاجەتتى العىشارت – تاجىريبەلى جانە بىلىكتى كادرلار, كەڭ اۋىلشارۋاشىلىق القاپتارى, كەن ورىندارى مەن سۋ رەسۋرستارىنىڭ قوماقتى قورى, ەكسپورتتىق نارىقتارداعى سۇرانىس بار ەكەنىن جاقسى بىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا اوك ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسى ءۇشىن مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر بەرەتىن ەلدى يندۋستريالاندىرۋدىڭ نەگىزى بولا الادى.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا 1 جۇمىس ورنىن قۇرۋ ارالاس سالالاردا 7-8 جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىن الاقانداي جەر دە بوس جاتپايتىن, ەگىلەتىن, ءار داستارقان ساپالى جانە باعاسى قولجەتىمدى وتاندىق ونىممەن تولتىرىلاتىن اگرارلىق دەرجاۆاعا اينالدىرۋعا نىق بەكىندىم. سول سەبەپتى مەن:
اگروبيزنەستى قۇرۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋدا, جەڭىلدەتىلگەن كرەديتتەۋدە, فيسكالدىق ساياساتتا, ەڭبەك نارىعىندا, ستارتاپتاردى ىنتالاندىرۋدا, سونداي-اق جەر, تەحنيكالىق (وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىن جاساۋدى قالپىنا كەلتىرۋ) جانە اقپاراتتىق رەسۋرستاردى كەدەرگىسىز الۋدا ەڭ جاقسى جاعدايلار جاساي وتىرىپ, اوك جانە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇزاقمەرزىمدى ۇلتتىق ستراتەگيانى زاڭ دەڭگەيىندە قابىلداۋدى; سوتتار مەن سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ ورگاندارىندا, سونداي-اق ەكسپورت ەلدەرىندە ادال اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر مەن ولاردىڭ قىزمەتكەرلەرىن قۇقىقتىق قورعاۋ پايداسىنا پرەزيدەنتتىك كەپىلدىك بەرۋدى; ولارعا جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە قاجەتتى الەۋمەتتىك قولداۋ كولەمىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋدى; قالا تۇرعىندارىن كوممەرتسيالىق ۇستەمە باعاسىز ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەگاپوليستەردە, مونوقالالاردا, وبلىس جانە اۋدان ورتالىقتارىندا تۇتىنۋ قوعامدارى مەن كووپەراتيۆتەر جەلىسىن قۇرۋدى جانە دامىتۋدى; جەكە ينۆەستيتسيالىق قورلار قىزمەتىن مەملەكەتتىك ىنتالاندىرۋدى, اوك پەن اۋىلدى ينۆەستيتسيالاۋشى سالىمشىلاردى ساقتاندىرۋ مەن كەپىلدىك بەرۋدى قامتاماسىز ەتەمىن.تاپسىرىس بەرۋشى: ءا.ج.قاسىمقانوۆا. ماقالا اقىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتتىگىنە كانديدات ج.دايراباەۆتىڭ سايلاۋ قورى قاراجاتىنان تولەندى. وسى ماتەريالدى شىعارعان ۇيىم, ونى باسىپ شىعارعان جەرى جانە تارالىمى تۋرالى مالىمەت شىعىس دەرەكتەرىندە كورسەتىلگەن.