بولاشاعى جوق اۋىل بولا ما؟

جازۋشى اۋىلىنا بەت العانداعى كوركەم تابيعات تالايدى تامسانتتى. وسىنداي جەردەن تالانتتى ۇرپاقتىڭ قا­نات قاقپاۋى مۇمكىن ەمەس-اۋ دەگى­زە­دى. ۇلت ارداقتىلارىن, جۇرت كىسى­لە­رىن سانامالادىق. «جاراتىلدىم توپىراعىڭنان, سەن – ءتۇبىم, جالعانى جوق ءبارى سەنەن جان-ءتانىم. سەنەن باسقا جەردە ماعان قاراڭعى, جارىق بولار شولپان, ايىم, مەن – كۇنىم», دەگەن ماعجان اقىن, «...تۋعان جەر, تۋعان اۋىل الىستاعان سايىن, مەن ولاردى ساعىنا, اڭساي ءتۇستىم...» دەيتىن ءسابيت مۇقانوۆ, «ەل دەگەن جەتىم قوزى ەمەس, ەمىزدىكپەن اسىراي المايسىڭ!» دەگەن عابيت مۇسىرەپوۆ, «وسى مەملەكەتتىڭ التىن ارقاۋى, ءتۇپ قازىعى – قازاق! قازاققا الاۋىزدىق جات بولۋعا ءتيىس», دەگەن سافۋان الدىمىزدان ءۇن قاتىپ تۇرعانداي بولدى.

قالاداعى قاپىسى كەم ىسكە, جول بو­يىنداعى كەرەمەت كورىنىستەرگە شات­تانعان كوڭىل شىركىن, سافۋان اعا­نىڭ قۇتمەكەنى, اتاجۇرتى امان­كەل­دىگە كەلگەندە نىلدەي بۇزىلدى. قيراعان ۇيلەر ۇيىندىگە اينالعان. كوشەلەردىڭ قيۋى كەتكەن. ايتۋعا اۋىز بارمايتىن ءبىر سۇراپىل جايپاپ وتكەندەي. وسىدان 10 جىل بۇرىن 110 ءۇي بولىپتى. سودان قالعان جۇقانا – ءبىر ءۇي. بۇل ءۇي – بابامنىڭ جەرىندە اتامنان قالعان, اكەمنەن قالعان تەڭدەسسىز قازىنا ەدى, وسى ۇيدە ءوسىپ-ءونىپ ەدىك, – دەپ, كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلە جاتقان جازۋشىنىڭ جوقشى ۇلى سايىن شايمەردەن ەكەن. قۋىس ۇيدەن قۇرى شىقپاڭىزدار دەپ ءدام تاتقىزدى.

قاڭىراعان اۋىل شەتىندە و دۇنيە­لىك­تەر جاتقان قورىم-بەيىت قاز-قال­پىن­دا ەكەن. كوشىپ كەتكەندەر كوز جۇمساق, ءبىر جەردە جاتايىق دەگەن حالىقتىق قاعيدامەن ومىردەن وزعان اعايىندى الىس بولسا دا, ايانىپ قالماي اكەلىپ جەرلەۋ سالت-ساناسىنان جاڭىلا قوي­ماپ­تى. كىندىك قانى تامعان تو­پىراعى كيەلى دەپ بىلگەن سافۋان اعا­مىز دا اكەسىنىڭ جانىنان جەر الىپ قويعان ەكەن. ادامنىڭ ايتقانى بولا بەرە مە, ۇلى ساياننىڭ قاسىنان توپىراق بۇيىرىپتى.

جاقىندا سول قىزىلجار وڭىرىندە ون بەسكە جۋىق اۋىلدىڭ بولاشاعى جوق دەگەن دەرەك ايتىلدى. ول اۋىل­دار ەل كارتاسىنان دا جويىلادى دە­گەن. سافۋان اعا ارامىزدا بولسا, «بو­لا­­شاعى جوق دەگەن نە سۇمدىق» دەر ەدى-اۋ دەپ ىشتەي كۇڭكىلدەدىك. ون جىلدىڭ ىشىندە ويرانى شىققان, جا­زۋ­شىنىڭ ءىزى وشە باستاعان اۋىلىن كورگەندە اتتان اۋىپ تۇسكەندەي كۇي كەشتىك. «وي, مۇنداي اۋىلدار بارشىلىق», دەيدى قاۋمالاعانداردىڭ اراسىنان وي بولىسكەندەر. اشەيىندە ەسە جىبەرمەيتىن قالامگەرلەر سوي­لەي­تىن سوزدەرىنەن جاڭىلىپ قال­عانداي. شاشىلىپ جاتقان اعاش­تار­عا, ۇيىندىلەرگە, ۇڭىرەيگەن ەسىك-تەرەزەلەرگە قاراعىشتايدى. جۇرەكتى شىمىرلاتىپ, كوكەيدى كەرنەگەن بۇل زار-مۇڭدى كىمگە جەتكىزسەك ەكەن دەگەن سانسىز سۇراق سانانى شاباق­تاي­دى, ەڭسەنى ەزەدى. مۇنىڭ اق-قا­را­سىن انىقتاۋعا شاما جەتكەنشە تالپىنالىق, ءتيىستى ورىندارمەن ءتىل ايقاستىرالىق, اياقسىز قالدىرمالىق دەيدى بىرىنە-ءبىرى. قيىن زاماندا بولاشاق ءۇشىن دەپ اۋىل تۇرعىزعان جانداردىڭ ەڭبەگىن ەش, تۇزىن سور ەتىپ, ءۇمىتىن ءوشىرىپ, اۋىلدى جويىپ, قابىرلەردى عانا قالقايتىپ قويۋ قانداي اۋىر ەدى دەسەدى, امالدارى قۇرىپ, ايتارلارى تۇگەسىلگەن تۇستا. وسى ارادا, 1913 جىلى جازىپ كەتكەن ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ: «اركىم جالعىز ءوزىم دەمەي, وزگەلەر جايىن دا ويلاپ, پەيىلىن كەڭگە سالىپ ءىس ەتپەسە, جۇرت جۇمىسى تۇزەلمەيدى. جۇرت پايداسىن اياعىنا باسىپ, بەتىمەن جايىلاتىندارىن قايىرىپ, ۇيىرگە كىرگىزىپ وتىرماسا, ءبىر قويدىڭ قوتىرى مىڭ قويعا جۇققان سياقتى, ءبىر ادامنىڭ كەسىرى مىڭ ادامعا تيمەكشى», دەگەن ءسوزى ويعا ورالىپ وتىرعانىن قاراشى.

سونىمەن جارقىن بولاشاققا قۇ­لاش سەرمەگەن ەلدە, بولاشاعى جوق اۋىل بولا ما؟ بولسا سەبەبى نە, ەرتەڭگى سال­دارى وپىندىرىپ جۇرمەي مە؟ قىزىل­جار قىزىل كوزدەر كوز الارتا بەرەتىن شەكارالى جەردە ەمەس پە ەدى؟ «جەر, جەر جانە جەر. جەرسىز وتان جوق!» دەپ بىرلىك پەن تەڭدىككە ۇمتىلعان الاش ارىستارى ءوز اسكەرىن سول قىزىلجار جەرىندە جاساقتاۋ يدەيا­سىن قولعا العانى تاريحتان ءمالىم. ءتورت قۇبىلادان جينالىپ, جيىن دا وتكىزگەن. ول ۇلت بولاشاعىنىڭ قامى بولا­تىن. سول ءمالىم تاريحتى قىزىل­جار­­لىق ازاماتتار جاڭعىرتىپ جاتىر ەكەن. بۇل ەلدىك ءىس دەيدى. ولار ءدال سافۋان تۋعان جەردە ۇلتىم دەپ بىلەك­تەي بىرىگىپ, ماقساتىمىز ايقىن دەپ, ەڭسەڭدى تىكتەر ەڭسەلى ەسكەرتكىش تۇر­عى­زۋدى باستاپ كەتىپتى. الدا القالى ءماجىلىس وتكىزبەكشى. ۇيرەنسەڭ – ۇلگى ەمەس پە؟

ءيا, قايتالاپ ايتايىق, بولاشاعى جوق دەپ اۋىلداردى جويۋدىڭ ارعى جاعىندا نە جاتىر, استارىندا نە بار؟ ءوز كۇنىڭدى ءوزىڭ كوردەن تۋعان وزىم­شىل­دىكتەن ەمەس پە ەكەن؟ الدە «ال­پاۋىت­تار» دەپ «اسپەتتەپ» جۇرگەن­دەر­دىڭ جەر بوساتۋى ما؟ ول جەر اۋماعى تۇياق توزدىراتىن, قانات تالدىراتىن از قا­زاققا كەيىن قاتەر ءتوندىرىپ جۇر­مەي مە؟ اۋرە-سارساڭعا سالماي ما؟ جالپى, اتالارىمىز «بوس جەر جاۋ شا­قى­رادى» دەپ, ۇلتاراقتاي جەردى بوس قويماي, اتاۋ بەرىپ وتىرعان عوي. ول بۇگىنگى تاڭبالايتىن كارتانىڭ ورنىنا جۇرگەن.

جويىلعان اۋىلداردا تۇرعان ازاماتتار كەزىندە جەر ۇلەسىن العانى انىق. ولار قازىر سول جەرىنىڭ پايداسىن كورىپ وتىر ما؟ اسىرەسە قالا جاعالاپ كەتكەندەر. الدە بىرەۋلەردىڭ قانجىعاسىندا كەتتى مە؟ جويىلماعان كەيبىر اۋىل حالقىنىڭ ۇلەسىن الداپ-ارباپ ۇپتەپ كەتىپ, كەيىن جونىن كور­سەتىپ, ەسە بەرمەگەندەردىڭ اي­عا­يى از ەستىلىپ جۇرگەن جوق ەمەس پە؟ ۇلتىمىز جەر داۋى مەن جەسىر داۋىنان تىكسىنگەن. راسى كەرەك, بۇگىپ قايتەمىز, كۇمانى كوپ. جەر داۋى ءورشىپ تۇر, جەسىر داۋى تۇماندى. ءبىز بۇل ويلاردى بىرەۋلەردى ۇركىتۋ ءۇشىن ەمەس, جات پيعىلدان, جامان ادەت ءورشىپ كەتپەسە ەكەن دەپ, جىراۋلار ايتپاقشى, قاۋىپ قىلعاننان قوزعاپ وتىرمىز.

جۇيكەنى جۇقارتىپ وتىرعان بۇل ما­سەلە كەشەگى جابايى جەكەشە­لەن­دىرۋدىڭ, جەر جاعدايىنا, بارىس-كە­لىس­كە, حالىقتىڭ تىنىس-تىرلىگىنە قا­را­ماي, الەمدە وسىلاي ەكەن دەگەن تۇس­پالمەن جاسالعان ورىنسىز, ورا­شو­لاق رەفورمالاردىڭ, قارجىنى كەرەككە بەرمەي, ورتا جولدا قاقشىپ كەتكەندەر زالالىنىڭ زاردابى دەپ بىلەمىز. دالامىزدىڭ دارقاندىعىنا قاراماي, دامىعان ەل تۇرعىندارى قالادا تۇرادى, ءبىز دە سويتەمىز دەگەن جەلبۋازدىقتىڭ كەسىرى. ول كەزدە قا­لانىڭ شەكەسى شىلقىماي ما ەدى؟ قايتا اۋىلدىقتاردىڭ اۋزى اققا ءتيىپ وتىرعان.

قازاقتىڭ قالاعا كەلگەنىنە ەشكىم دە قارسى ەمەس. قالاعا كەلگەندەردىڭ ءبارى وڭالىپ كەتپەگەنى, ءالى كۇنگە ءتورت كەرەگەنىڭ زارىن تارتىپ جۇرگەندەردىڭ از ەمەسى ءمالىم. وندايلاردىڭ كەي­بىرىمەن تىلدەسسەڭ, اۋىلعا كەتەر ەدىم, ءۇيىم قيراپ قالىپتى, جەر جوق, ۇلەسىمدى ىزدەستىرسەم, قولدان-قول­عا ءوتىپ كەتكەن دەيدى. ەلدەن قول ۇز­بە­­گەندەر بىرتىندەپ بارىپ جاتىر. ويتكەنى ىرگە كوتەرمەي بارىن مىسە تۇتىپ وتىرىپ قالعانداردىڭ, زامان اعىمىن تۇيسىنگەندەردىڭ قازىر ءوز قولى ءوز اۋزىنا جەتىپ, قالاداعىداي كۇن كەشىپ جاتقانىن كورىپ ءجۇرمىز. اتتەڭ, ماقتانگەرلىكتىڭ جەڭىل بۋىنا ەرە بەرمەي, ءبىر ءسات يەسىزدىك ەتەك جا­يىپ بارا جاتقاندا اۋىلدان قو­تا­رى­لا كوشپەڭدەر, اۋىل مەن قالانى ەرتەڭ جالعايتىن ويلى جاستاردى عانا جىبەرەلىك قالاعا, جەردى بوس قال­دىر­ما­يىق دەگەندە, بولاشاعى جوق اۋىل ءسوزىن ءدال بۇگىن ەستىمەيتىن ەدىك.

قالاي دەسەك تە, قازاق ەل بولعاندا دالاقتاي بەرمەي, توي تورىنە تالاسپاي قاسيەتتى دالاسىنىڭ دا, قالاسىنىڭ دا يەسى بولۋ – پارىز عانا ەمەس, بەس باتپان قارىز بولىپ تۇر. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, حالقى شاعىن, جەرى كەڭ شەكارالى وڭىرلەرگە – تىزگىن ۇستاعاندار شەكەدەن قاراعاندى قويىپ, زەرەكتىك تانىتسا, كەشەگى قاتەلىك تۇزەلەر ەدى. بۇگىنگىدەي تەحنيكاسى جوق, تۇلپارىنا عانا سەنگەن زاماندا قىزىلجاردىڭ ەسەنەيى جەردى بوس قالدىرمايمىن, شەكارانىڭ شەبىنەن تابان اۋدارمايمىن دەپتى. انا زاماندا. سان سىلتاۋدى كولدەنەڭ تارتاتىن بىزگە, سونداي ءورشىل رۋح جەتپەيتىن سەكىلدى.

ءبىز زار زامان ورناتۋدان اۋلاقپىز. بىراق مىنا دۇنيە مىڭ قۇبىلىپ تۇر­عاندا ەسكى سارىنعا سالىپ «كوش  جۇرە تۇزەلەدى» دەپ جاعانى جايلاۋ, ەتەكتى كوكتەۋ ەتىپ كولگىرسۋ وپا بەر­مەسە كەرەك. اسىرەسە سولتۇستىك وڭىردە. بولاشاعى جوق اۋىل دەپ, قار­جى ۇنەمدەيمىز دەگەنمەن, جەردى قاي­تە­مىز؟ ءيا, قازىر ءتۇرلى ديقاندار بار كورىنەدى. اڭقىلداعان ادال قانداستار بار ەكەن. ەرتەڭ جويىلعان اۋىلداردا ولاردىڭ ورنىن كىم باسار ەكەن؟ قالاعا باۋىر باسقان قازاق بالاسى – اربا سۇيرەپ جۇرسە دە, اتا-بابامنان قالعان جەر يەسى مەن دەپ بارا قويار ما ەكەن؟ وسىنى ويلاپ كوردىك پە؟ «ديپلوممەن – اۋىلعا!» دەدىك. ناتيجە كوڭىل كونشىتپەدى. ءسوز ناقتى ىسكە ۇلاس­پا­دى, اۋىلعا بارعاندارعا جاعداي جاسالمادى, كىشى شەنەۋنىكتەر شىرەندى, ولارعا وقىعان پىسىقتان ءسوزى وتەتىن سىرالعى موجانتوپاي ءتيىمدى. العىشارتى ايقىندالماعان جۇمىس, سولايشا قۇمعا قۇيعان سۋداي قۇردىمعا كەتە بەرمەك. كەتىپ تە جاتىر.

سولتۇستىككە كوش بەتىن بۇرۋ دەگەن جاقسى باستاما بار. مۇنىڭ دا تولعاعى توقسان ءتۇرلى ەكەن. ايتۋشىلاردىڭ ءبىر سوزىنە قۇلاق قويساڭ, نيەت بىلدىر­گەندەر باراتىن اۋىلدا ولار اتقا­را­تىن قانداي جۇمىس بار, بالاسى وقي­تىن مەكتەپ, تۇرعىن جاي, وتىن-سۋ, دارىگەر, تاعى باسقا ماسەلەلەر تولىق قا­راستىرىلعان با, الدە سارتاپ سۇر­لەۋمەن جاردەم قارجىڭ مىنە, ارعى جاعى وزىڭە بايلانىستى دەپ ءجۇرمىز بە؟ جۇمىستىڭ باستىسى ديقانشىلىق ەكەن. ونىڭ دا قيىن تۇيىندەرى بىردە شە­شىلىپ, بىردە شەشىلمەيتىن كورى­نە­دى. جادىراعان جازدان وزگە جىل مەزگىلدەرى, ياعني كۇزدىڭ جاۋىن-شاشىنى, قىستىڭ كەرەگە قارى, ادۋىندى اق بورانى, كوكتەمنىڭ لايساڭى – كىمگە دە بولسا جەڭىل تيمەسى انىق. بايىرعى تۇرعىندار ول تۋرالى كۇلبىلتەلەمەي اشىق ايتادى. وسىدان با ەكەن, بار­عاندار كوپ تۇراقتاي بەرمەيدى. جاعداي جاسالعانىمەن ىشكى ەسەبى بارلار, كومەك قارجى قولعا تيگەن سوڭ, سىلتاۋ­دى كو­بەيتىپ, ءبىر قاعا بەرىستە تايىپ تۇ­را­تىنىن دا ەستىدىك. وندايلار ار الدىندا اياۋسىز جازاسىن الار. ال تاۋەكەلگە بەل بايلاعاندار, قانى مەن جانى ەل مەن جەر دەگەندەر ورنىعىپ, التىن استىقتى ساپىرىپ شىعا كەلەدى ەكەن. بۇل جۇمىستى جەرگىلىكتى جەرگە عانا تەلىپ قويماي, استاناداعى يگى­لىكتى ىسكە قاتىسى بار شەنەۋنىكتەر بولا­شاعى جوق اۋىلدى ءتىزىپ, قارجى ۇنەمدەۋدى كوزدەمەي, وزدەرى ءجيى دا­يەككە كەلتىرەتىن الەمدىك ءۇردىستى ىسكە قوسىپ, «اۋىل جىلىنداعىداي» جال­عان ەسەپكە يەك ارتپاسا, بولاشاعى جوق اۋىل دەگەن ۇلتقا زياندى ءسوز جويىلار ەدى.

ءبىر جاقسى جۇمىس كوڭىلگە شۋاق قۇيدى. ول پەتروپاۆلداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنايى باعدارمەن وڭ­تۇستىكتەن جاستاردىڭ كوپتەپ كەلۋى ەدى. بىتىرگەندەردىڭ 30 پايىزى قىزمەتكە قالا باستاعان. بۇعان قوسا, وبلىس اكىمى ارنايى كۆوتا تاعايىنداپ, جوعارى بىلىمنەن كەيىن ءۇش جىل قالىپ جۇمىس ىستەۋدى جۇكتەگەن. ءتورت-بەس جىل وقىپ, ءۇش جىل جۇمىس ىستەگەن جاستىڭ دەنى قالارى حاق. تەك ءتيىستى ورىندار ورنىققانشا نازاردا ۇستاسا بولعانى. وي بولىسكەن ءبىراز ازاماتتار اۋىلعا كوڭىل اۋدارسا, جاس ماماندى بالاپانداي باۋلۋداعى كەڭەستىك جۇيەنىڭ جۇيەلى جاعىن جاڭعىرتساق, ۇتىلماس ەدىك دەگەندى العا تارتتى. كۇل شاشا بەرمەي, جاقسىسىن العاننىڭ دا ارتىعى جوق شىعار.

ء«اربىر حالىقتىڭ ۇلتتىق مەك­تەبى – سول حالىقتىڭ كۇللى ۇلت­تىق مادەنيەتىنىڭ نەگىزى, ءتىپتى تۇعى­رى! ۇلتتىڭ ءتىلى, ادەبيەتى, ونەرى سول ۇلتتىق مەكتەپتە جاسالىپ قالىپ­تا­­سادى. ولاي بولسا, ۇلتتىق مەكتەپ – سول ۇلتتىڭ ءومىرى, ءومىر ءسۇرۋ كە­پى­لى!» دەگەن, شىعارمالارىندا اتا­جۇرتىن قىزىلجار دەپ جاسقانباي جا­زعان ءسابيت مۇقانوۆتىڭ اقجول اۋى­لىنداعى 9 جىلدىق مەكتەپتە 20 بالا ءبىلىم السا, بيىل 2, 7, 9-سىنىپتاردا وقيتىن بالا جوق ەكەن. 29 وتباسى قالعان. سوندا كورنەكتى جازۋشى اۋىلىنىڭ دا بولاشاعى جوق دەگەن ءسوز. قالامگەردىڭ كەلىستى مۋزەيىنىڭ «كۇنى» نە بولماق؟ ءسان سالتاناتىمەن تۇرعان عيمارات كيىز ءۇي ەمەس كوشىرىپ, قوندىرا سالاتىن. ونداي ءۇي سالۋ وڭاي بولا قويماس. مۋزەيدەگى مۇرا شاشىلىپ قالماسا جارادى. ەندەشە, جۇرت بولىپ جۇمىلىپ, ۇلت بولىپ ۇيىسىپ اقجولدى بولاشاعى جوقتان قۇتقارىپ, بولاشاق ۇرپاققا اماناتتاساق, قانە! سوندا جاساۋ قيىن, قۇرتۋ وڭاي دەگەن قاسيەتسىز سوزدەن قۇتىلار ەدىك.

ال عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ اۋىلىندا 80 ءۇي, 60 بالا بار ەكەن. ءبارى ەرتەڭگى تىرلىگىمىزگە تاۋەلدى. ءبىز كەيدە بولادى عوي دەيمىز. بولادى. بىراق بولادىنى ۋاقىت كۇتىپ تۇرا ما؟ زامانعا تەلىپ, تۇيمەدەيدى تۇيەدەي جاسامايىق دەيمىز. ينەنىڭ جاسۋىنداي قاتەلىكتى جان سالىپ بولدىرماۋدى ويلايتىنداردى كورگەندە, قيراپ جاتقان اۋىل­دار تۋرالى ۇلت بولىپ ءۇن كوتەرۋ ماسەلە ەمەس دەپ كىم داۋ ايتا الار ەكەن؟ تەمىردى قىزعانىندا سوقپاي «كوش جۇرە تۇزەلەدى» دەگەن بوس-بەلبەۋلىك ۇرىندىرۋمەن كەلە جاتقانى انىق. سول انىقتان ساباق الماساق, جەر تاعدىرى ءبىر كەزدەرى تىعىرىققا تىرەلۋى مۇمكىن. ءبىز عانا قاتەلەسەلىك, جۇرت قاتەلەسپەسە ەكەن.

ءتۇيىپ ايتقاندا, سافۋان اعا اۋى­لىنا بارعاندا ەلىم, جەرىم دەگەن جومارت جانداردى كورىپ مارقايدىق. تىپ-تيپىل جۇرتتى كورگەندە كوز تۇمانداندى, وسى كۇيگە بۇل اۋىل قالاي ءتۇستى, ادامدارى نەگە توز-توز بول­دى ەكەن دەپ كوڭىل جابىرقادى. «بولادى» دەگەن جاتتاندى اقپاراتقا يلانا بەرمەي, وزگە اۋىلداردى دا زەرتتەپ, جويىلۋدان قۇتقارۋدى زەردەدەن وتكىزسەك قوي دەدىك. بۇل كەلەشەكتىڭ كەمەلدىگىنە, ەرتەڭ تاعى دا سان سوعىپ, اتتەڭ-اي دەپ قالماۋ ءۇشىن كەرەك. ارتىمنان الدىم بيىك بولسىن دەپ ءۇمىتىن ۇكىلەگەن ۇلتتىڭ ۇرپاعى ەدىك قوي, داۋلەتىمىز بار, ساۋلەتىمىز ارتار, بولاشاعى جوق دەگەن سۇرقاي ءسوزدىڭ ورنىن جارقىن بولاشاق باسار, قالامگەردىڭ جاپانداعى جالعىز ءۇيى 110 ۇيگە جەتەر, قىل ۇستىندە تۇرعان اقجولدىڭ دا جولى اشىلىپ, سابەڭ وسيەت ەتكەن ۇلت ۇرپاعى, ۇلبىرەگەن ۇل مەن قىز سىنىپقا تولار دەپ ءوزىمىزدى ءوزىمىز قولپاشتادىق. تىڭدايتىن ۇكىمەت ەستىپ, تىلەك شەشىمىن تاپسا, ءتاڭىر جارىلقاسىن دەيتىن كۇنگە جەتىپ, بۇل كۇڭىرەنىس جويىلار ەدى, جەرگە ءار دە, ءنار دە كىرەر ەدى, بوس جەر بولماي, اۋىلدار بوي كوتەرىپ, ويدىم-ويدىم كولدەردىڭ اق قۇسىنداي اق شاڭقان ۇيلەر ساپ تۇزەر ەدى, دەپ كيەلى قىزىلجاردان اتتاندىق.

سۇلەيمەن مامەت