پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى باعاسىنىڭ ءوسۋىن تەجەۋ, سونداي-اق ىشكى نارىقتى جانار-جاعارماي ماتەريالدارىمەن جانە كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەس وتكىزدى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين ۆەدومستۆو بىرقاتار الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ جانە بەكىتۋ بويىنشا جاڭا تاسىلدەر ازىرلەگەنىن حابارلادى.
ماسەلەن, قولدا بار اينالىم قاراجاتى شەڭبەرىندە قانتپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا تەتىگىن قارجىلاندىرۋ جوسپارلانۋدا. بۇل نارىقتى تولىقتىرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار جالپى قانت سالاسىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قانت زاۋىتتارى 136 مىڭ توننا قانت شيكىزاتىنىڭ ءۇش ايلىق كولەمىن ساتىپ الىپ, جىل بويى تۇراقتى قايتا وڭدەۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ءوز كەزەگىندە زاۋىتتار 1 جىلعا 460 تەڭگە/كگ كولەمىندە بوساتۋ باعاسىن بەلگىلەۋ, زاۋىتتاردى مىندەتتى جاڭعىرتۋ, ساقتاۋ قۋاتتارىن ۇلعايتۋ جانە قانت سالاسىن دامىتۋ جونىندەگى جوسپاردى ورىنداۋ بويىنشا ناقتى قارسى مىندەتتەمەلەردى قابىلدايدى.
كارتوپ پەن ءسابىز باعاسىن بەكىتۋ ءۇشىن پاۆلودار, قاراعاندى, قوستاناي جانە جامبىل وبلىستارىنىڭ ءىرى وندىرۋشىلەرىمەن 4 ملرد تەڭگەگە دەيىن «اينالىم قاراجاتىن» ۇسىنۋ بويىنشا كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلدى. بۇل نارىقتى بەلگىلەنگەن باعا بويىنشا كوكونىس ونىمدەرىنىڭ قاجەتتى كولەمىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق ءسۇت ونىمدەرى, قاراقۇمىق جارماسى, كۇرىش, كۇنباعىس مايى, جۇمىرتقا, الەۋمەتتىك نان, ۇن, تۇز, سيىر ەتى مەن تاۋىق ەتىنە قاتىستى جاڭا شارالار قابىلدانادى.
پرەمەر-مينيستر ساۋدا مينيسترلىگى ۇسىنىپ وتىرعان جاڭا تاسىلدەر جالپى قولداۋ تاباتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەر بىرقاتار كەمشىلىكتەرگە جول بەرگەن, سوندىقتان ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ مىندەتىن ورىنداي المادى. ول «اينالىم سحەماسىن» قارجىلاندىرۋدى 100 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ تۋرالى بىرنەشە رەت تاپسىرما بەرىلگەنىن ايتتى. الايدا 10 ءوڭىر ءالى كۇنگە دەيىن تاپسىرمانى ورىنداعان جوق.
«ەلىمىزدە ءونىم كولەمى بار. وندىرۋشىلەر كەلىسىمشارت جاساۋعا دايىن. بىراق 26,3 ملرد تەڭگە يگەرىلمەي, الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالاردىڭ شوتتارىندا جاتىر. اكىمدىكتەر قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن «اينالىم سحەماسىن» ءتيىستى كورسەتكىشكە جەتكىزىپ, قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتسىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
سونداي-اق ءا.سمايىلوۆ ساۋدا ۇستەمەسىن باقىلاۋدىڭ فورمالدى بولۋىنا جانە دەلدالدىق تىزبەكتەردى تەكسەرۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ ءتيىمسىز جۇمىسىنا نازار اۋداردى. «باسى ارتىق دەلدالداردى انىقتاۋ جۇمىستارى نازاردان تىس قالدى. ناتيجەسىندە, كەرەكسىز دەلدالدار كوبەيىپ, باعانىڭ توقتاۋسىز ءوسىپ بارا جاتقانىن كورىپ وتىرمىز», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ساۋدا مينيسترلىگى باعانى تەجەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىنە بايلانىستى اكىمدىكتەردىڭ رەيتينگىن جاساعان بولاتىن. بۇل رەيتينگكە سايكەس كوش سوڭىندا 2 ءوڭىر – تۇركىستان جانە باتىس قازاقستان وبلىستارى قالىپ وتىر. ءا.سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل وڭىرلەردە نە بولشەك ساۋدا, نە كوتەرمە ساۋدا نارىعى باقىلانبايدى, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تىكەلەي جەتكىزۋ بويىنشا جۇمىس دۇرىس جولعا قويىلماعان. اتالعان فاكتىلەر بارلىق وڭىرلەرگە ءتان.
پرەمەر-مينيستر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جۇمىسىنا, ونىڭ ىشىندە, ەلدى قانتپەن قامتاماسىز ەتۋگە جەكە توقتالدى.
«مينيسترلىكتىڭ جۇمىسى جەتكىلىكسىز. كۆوتا ءبولۋ ىشكى نارىقتى تۇراقتاندىرا المادى, ويتكەنى ءتيىستى دەڭگەيدەگى ۇيىمداستىرۋ مەن تالداۋ بولعان جوق. بۇعان قوسا ۆەدومستۆو باسشىلىعىنىڭ شەشىم قابىلداۋداعى جايباسارلىعى دا اسەر ەتتى. ەلدە دۇرلىگۋ ورىن الدى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, اشم تاراپىنان اكىمدىكتەر مەن ۇيىمداردىڭ ءتيىستى ونىمدەردى جەتكىزۋگە ۋاقىتىلى كەلىسىمشارتتار جاساۋ جۇمىسى دۇرىس ۇيلەستىرىلمەي وتىر. وڭىرلەردەگى تۇراقتاندىرۋ قورلارىن ۋاقىتىلى تولىقتىرۋ جۇمىستارىن باقىلاۋ دا ءالسىز.
«جۇمىسقا ءاتۇستى قاراۋ نەمەسە ورىنداماۋ جالعاسا بەرەتىن بولسا, وڭىرلەر مەن مينيسترلىكتەر بويىنشا كادرلىق شەشىمدەر قابىلدايمىز», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى ىشكى نارىقتى جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ جانە وڭىرلەردىڭ اراسىندا ءوزارا ۇيلەسىمدى جۇمىستىڭ بولماۋىنان كۇردەلى احۋال ورىن الىپ وتىرعانىن مالىمدەدى. اتاپ ايتقاندا, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن «قازمۇنايگاز» تاراپىنان لوگيستيكا, مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنان ءونىم جونەلتۋ, وڭىرلەرگە قاجەتتى مۇناي ونىمدەرىنىڭ كولەمى بويىنشا ناقتى ۇيلەسىمدىلىك جوق. سونىمەن قاتار «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا تسيستەرنالاردى ۋاقىتىلى جەتكىزبەگەن جانە مۇناي ونىمدەرىن وڭىرلەرگە تاسىمالداۋ ءۇشىن ۆاگونداردى بەرۋ كەستەلەرىن تۇزەتپەگەن.
«تىيىم سالىنعانىنا قاراماستان, بەنزين مەن ديزەل وتىنى باسقا تاۋارلار رەتىندە سىرتقا شىعارىلىپ وتىرعان. مىسالى, پەشكە ارنالعان وتىن ەكسپورتى 11 ەسە وسكەن. دەمەك ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بۇعان تيىسىنشە باقىلاۋ جۇرگىزبەگەن», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
پرەمەر-مينيستر «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ سالعىرتتىعىنان جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار بولىپ تابىلمايتىن جەكە كومپانيالار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا مۇناي وڭدەپ, كەيىن ول جوعارى باعامەن ساتىلىپ وتىرعانىن ايتتى.
ءا.سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىرلەردەگى جەڭىلدىكتى جانار-جاعارماي وپەراتورلارىنا قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارى مەن ولاردى ايقىنداۋ تەتىگى جوق, بۇل بەلگىلى ءبىر كومپانيالارعا «ارتىقشىلىق بەرىلۋىنە» جاعداي جاسايدى. بۇعان قوسا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جەڭىلدىكتى جانارمايدىڭ شەكتى قۇنىن بەلگىلەمەگەن. سوندىقتان باعا وپەراتوردىڭ قالاۋى بويىنشا قويىلادى.
اتالعان فاكتىلەردىڭ بارلىعى وڭىرلەردە ديزەل وتىنىنىڭ جاساندى تاپشىلىعىنا جانە باعانىڭ كۇرت وسۋىنە اكەپ سوقتى. ۇكىمەت باسشىسى ۋاقىتىلى شارالاردى قولدانباعانى ءۇشىن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى, «قازمۇنايگاز», Petrosun جشس جانە ءاموز لاۋازىمدى تۇلعالارىنا قاتاڭ سوگىس جاريالانعانىن اتاپ ءوتتى.
ءا.سمايىلوۆ باسى ارتىق دەلدالدار بولماۋى ءۇشىن مارجانىڭ شەكتى سوماسى مەن سوڭعى قۇنىن بەلگىلەي وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىن جەڭىلدىكتى جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن نورماتيۆتىك تۇرعىدان رەتتەۋدى تاپسىردى. «اۋداندار مەن شالعاي ەلدى مەكەندەردە جانارماي قۇيۋ ستانسالارى بار كومپانيالارعا باسىمدىق بەرىلۋى ءتيىس», دەدى ول.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر جانارمايدىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنان وڭىرلەردەگى ساقتاۋ ورىندارى مەن جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنا دەيىنگى وڭتايلى لوگيستيكاسىن قامتاماسىز ەتۋدى, ەگىن ەگۋ جانە جيناۋ ناۋقانى كەزىندە جانار-جاعارماي تاسىمالداۋ ءۇشىن تەمىرجول تاريفتەرىن تومەندەتۋ ماسەلەسىن قاراۋدى, سونداي-اق باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جانە مۇناي ونىمدەرىنىڭ سىرتقا تاسىمالدانۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن مۇناي بازالارى مەن ۇساق جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنا باقىلاۋ جاساۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالار قۇرۋدى تاپسىردى.
پرەمەر-مينيستر وڭىرلەردى كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جەرگىلىكتى جەرلەردە بولشەك ساۋدا باعاسىنىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ ماسەلەسىن الدىن الا پىسىقتاۋدى جانە قاتتى وتىندى شالعاي اۋداندارعا جوسپارلى تۇردە جەتكىزۋ بويىنشا شۇعىل شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.