شىمكەنتتىكتەر 30 تامىز – كونستيتۋتسيا كۇنىن اتاپ ءوتتى. ايتۋلى مەرەكە قارساڭىندا مەگاپوليستەگى «تۇركىستان» سارايىندا سالتاناتتى كەش ۇيىمداستىرىلىپ, ءىس-شاراعا زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ونەر قايراتكەرلەرى, قاراپايىم ەڭبەك ادامدارى, دەپۋتاتتار مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ مۇشەلەرى جانە جاستار قاتىستى.
مەرەكەلىك جيىن دالا دەموكراتياسى ۇستەم قۇرعان ورتا عاسىرداعى قازاق قوعامىنىڭ كورىنىسىن بەينەلەگەن شاعىن قويىلىممەن باستالدى. قازاقتىڭ ازۋلى تولە, قازىبەك, ايتەكە بيلەرىنىڭ ۇلى دالا زاڭىنا سۇيەنىپ, ءادىل شەشىم شىعارعان, سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرعان ءداۋىرى كورسەتىلدى. كەشتىڭ رەسمي بولىگىندە ەلىمىزدىڭ كوك تۋى جاۋىنگەرلىك ساپپەن ساحنا تورىنە شىعارىلىپ, بۇكىل زال تولى حالىق قوسىلىپ ايتقان ءانۇرانىمىز شىرقالدى.
سودان سوڭ مىنبەرگە كوتەرىلگەن قالا اكىمى مۇرات ايتەنوۆ بارشا جينالعان جۇرتتى كونستيتۋتسيا كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, ىزگى تىلەگىن ارنادى.
– 30 تامىز – كونستيتۋتسيا كۇنىمەن بارلىقتارىڭىزدى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. بيىل 27 جىل تولىپ وتىرعان اتا زاڭنىڭ قابىلدانعان كۇنى ەلىمىزدىڭ ەڭ قاستەرلى, ۇلىق مەرەكەسىنىڭ ءبىرى. كونستيتۋتسيا – ەلىمىزدىڭ زاڭدار ەرەجەلەرىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالاعان, بەيبىتشىلىك پەن تاتۋلىقتى ساقتاۋعا كەپىل بولعان قۇندى قۇجات. تاريحقا ۇڭىلسەك, حاندار تۇسىندا قازاقتىڭ قۇقىقتىق جۇيەسى قالىپتاسىپ, ولاردىڭ ورىندالۋى بيلەر تاراپىنان قاداعالانىپ وتىرعان. ال 1995 جىلى 30 تامىزدا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم ناتيجەسىندە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسياسى قابىلداندى. كونستيتۋتسيانىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى اسقاقتاپ, الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ بەلسەندى مۇشەسىنە اينالدى. ءومىر بولعان سوڭ ۋاقىت وتە كەلە بارلىعى دا وزگەرەدى. سول سەكىلدى اتا زاڭعا دا زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتۋلار كەرەك بولدى. وسىعان بايلانىستى بيىل 5 ماۋسىمدا كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە وراي رەفەرەندۋم ءوتىپ, سونىڭ ارقاسىندا باستى زاڭىمىزدىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى قايتا جاڭعىردى. ەندى قازاقستان جاڭارعان كونستيتۋتسيامەن جاڭا داۋىرگە قادام باستى, – دەگەن مۇرات دۇيسەنبەك ۇلى حالىق پەن بيلىكتى جاقىنداتا تۇسكەن, ساياسي رەفورمالاردىڭ باستاۋى بولعان, ۇلتتىق مودەرنيزاتسيانىڭ قاينار كوزىنە اينالعان كونستيتۋتسيامىز جاساي بەرسىن دەگەن تىلەگىمەن بايانداماسىن قورىتىندىلادى.
وسى كۇنگى مەرەكەلىك جيىندا شىمكەنت قالالىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ جانە كاسىپوداقتار توراعاسى, ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى باۋىرجان التەەۆ تە جۇرتشىلىقتى اتا زاڭىمىزدىڭ ءتول مەرەكەسىمەن قۇتتىقتادى.
ونىڭ ايتۋىنشا, نەگىزگى زاڭنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە ءاربىر ازاماتتىڭ قۇقىعى قورعالعان. بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋدا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ وتىرعان دا ەلىمىزدىڭ باس قۇجاتى – كونستيتۋتسيا ەكەنى داۋسىز. اتا زاڭ بارلىق ەرەجەنىڭ ءتۇپ قازىعى, نەگىزى. بۇكىل زاڭدار سوعان بارىپ تابان تىرەيدى. ەلدەگى ساياسي وزگەرىستەر, رەفورمالار اتا زاڭنىڭ اياسىندا جۇزەگە اسۋدا. ءارى ول ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدىڭ باستى كەپىلى. قوعامداعى بارلىق ىلكىمدى جاڭالىقتىڭ جارشىسى كونستيتۋتسيادان كەلىپ شىعادى.
– ءاربىر ەلدىڭ ازاماتى ءبىرىنشى كەزەكتە ءوزىنىڭ قۇقىعىن ءبىلۋى كەرەك. ال ونىڭ قۇقىعىن قورعايتىن, ەلدىڭ ەلدىگىن بەلگىلەيتىن ول – اتا زاڭ. سوندىقتان كونستيتۋتسيانىڭ ورنى ارقاشان وزگەشە بولىپ تۇرادى. قازاقستان باس قۇجاتتى جەكە-دارا قابىلداعان جوق. ونىڭ الدىندا اقش, انگليا, فرانتسيا سەكىلدى مەملەكەتتەردىڭ كونستيتۋتسيالارىن زەرتتەپ, زەردەلەدى. ساراپتاپ, سارالادى. سونىڭ نەگىزىندە ادام قۇندىلىعىن, دەموكراتيا قاعيداسىن ءبىرىنشى ورىنعا شىعارعان وزىندىك اتا زاڭىن جاساپ شىعاردى. ارينە, كونستيتۋتسيا دا وزگەرمەي تۇرمايدى. سۇرانىسقا, جاعداياتتارعا قاراي ول دا مازمۇنىن تۇرلەندىرىپ وتىرادى. بۇل جۋىردا ەلىمىزدە وتكەن كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا قاتىستى ايتىلعان اڭگىمە. رەفەرەندۋمنىڭ ارقاسىندا كەزىندە تەك پارلامەنتتىڭ ماقۇلداۋىمەن قابىلدانىپ كەتكەن اتا زاڭنىڭ كەيبىر باپتارى الىنىپ تاستالدى. مۇنى دەموكراتياعا, حالىقتىق بيلىككە قاراي جاسالعان قۇتتى قادام دەپ قابىلداعان ءجون, – دەدى باۋىرجان ىلىمشە ۇلى.
مەرەكەلىك ءىس-شارا بارىسىندا ءوڭىر باسشىسى ەرەن ەڭبەگىمەن كوزگە تۇسكەن ءتۇرلى سالاداعى ءبىر توپ ەڭبەك وزاتتارىن ماراپاتتادى. كونتسەرتتىك باعدارلاماعا ۇلاسقان جيىن سوڭىندا شىمكەنت قالالىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ونەرپازدارى, «قاراتاۋ» فولكلورلىق ءانسامبلى, وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ سيمفونيالىق وركەسترى, «قازىنا» بي ءانسامبلى ونەر كورسەتسە, قازاقستان ەستراداسىنىڭ شوقجۇلدىزدارىنىڭ ءبىرى «الاش ۇلى» توبى پاتريوتتىق اندەرىمەن كوپشىلىكتى ءتانتى ەتتى.
شىمكەنت