عالي ورمانوۆتىڭ كۇندەلىگى

1939-1945 جىلدار ارالىعىندا جام­بىل جاباەۆقا ادەبي حاتشىلىق قىزمەت اتقارعان عالي ورمانوۆ ۇلى تۇل­عانىڭ ءاربىر كەزدەسۋى مەن ساپارى, شى­عارماشىلىعى جايلى دەرەكتەردى كۇن سايىن حاتقا ءتۇسىرىپ وتىرعان. جىر الىبىنىڭ ەل مەن جەرگە دەگەن اسا جوعارى سۇيىسپەنشىلىگى مەن ۇنەمى حالىققا قول­ۇشىن سوزىپ, ءاربىر ساتتە جانىنان تا­بىلۋعا اسىعاتىن ۇلتجاندى قاسيەتىن دە وسى كۇندەلىك ارقىلى تەرەڭ تانۋعا بولادى.

وسى ورايدا 1939 جىلدىڭ 18 قاڭتا­رىنان باستاپ جازىلعان كۇندەلىكتىڭ كەيبىر تۇس­تارىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىرمىز.

«20.ء/ىى. 20 كۇنى كەشكە تامان جامبىل اۋدانى قىزىل اسكەر كولحوزىنىڭ باستىعى ەديلوۆ پەن كولحوزدىڭ زاۆ­حوزى ۇسەنوۆ قارت كەلىپ, جامبىلمەن امانداسىپ, قال­جىڭداپ ك ۇلىپ وتىرىپ, جامبىل ۇسەنوۆ قارتقا قانشا مالىڭ بار دەپ سۇراق قويدى. تۇرسىمبەت ۇسەنوۆ 40 باس قوي, 15-16 ءىرى قارام بار. وزىڭىزدە قانشا بار؟ – دەپ ك ۇلىس­تى. جامبىل بۇلارمەن كولحوز­شىلار­دىڭ جاعدايى جايىندا كەڭ تۇردە اڭ­گىمەلەسىپ, كوڭىلدى وتىردى.

ء17/ىى. كۇنى اتپەنەن قاراقاستەكتەگى دەتدومعا بارىپ قايتتى.

13./III. جامبىل ءتاجىباي دەگەن تانىس شالدىكىنە باردى. كوڭىلدەنىپ, دومبىرانى بىرەر قاعىپ جىبەردى.

جاسىمنان اتىم ايان جامبىل ەدىم,

سۇرىنبەس قارا ولەڭگە داڭعىل ەدىم.

سامعاسام سارى تۇنگە شالدىقپايتىن

قاقىراپ قايران داۋىسىم قالدى مەنىڭ.

شالقىعان اسپان-كوككە قايران ءانىم,

كىرگىزگەن تالاي جەردە تويدىڭ ءارىن.

ا دەسەم اۋىزىمنان بىتىرايدى,

شىركىنگە نە بولعانىن بىلە المادىم.

ءتاجىباي, ساعان قالاي مەنىڭ مۇڭىم.

بۇل سەنەن ءبىر سۇراعان ناعىز سىرىم.

ءاندى العان كومەيىمنەن سىڭعىرلاعان,

كىنالى بالكىم, بۇعان كارىلىگىم.

جامبىل كەشكىسىن اۋىلدا بولدى.

12./II. جامبىلعا ساياتقا شىعىپ كەلگەنىمدى ايتتىم.

– كەكىلىك كوپ. جەر قارا. كورمەيسىز. بۇعىپ قالادى, ءدال اياعىمنىڭ استىنان ءدۇر ەتىپ ۇشقانىن ءبىر-اق بىلەسىز.... ءبىر ساۋىسقان اتتىم. وعىم تاۋسىلىپ قالدى.

سونشا كەكىلىكتەن ءبىر اتپاعانىڭ كەلىسپەگەن ەكەن! – دەپ جامبىل كۇلەدى دە, سالدەن سوڭ بىلاي دەدى:

كەكىلىك ۇشىپ ءدۇر ەتتى.

عالي شوشىپ ءدىر ەتتى

ارتىنان ءبىر ساۋىسقان

وقتىڭ ءبارىن تاۋىسقان.

قارىن اشىپ قالجىراپ,

ەكى يىعى سالبىراپ

كەشكە اۋىلعا قۇر جەتتى.

19/XI. دوكتور بارلىباەۆ كەلدى. قار جاۋعان. دوكتور كەلىپ امانداسقاندا: جاكەڭ ونىڭ قولىن الىپ تۇرىپ:

جۇرەك نەگە سوعادى ورگە قاراپ,

جاعار-جاقپاس سۇيمەيمىن

ىشكەن تاماق,

بايدان ساۋعان كەدەيدىڭ ساۋىنىنداي

بارلىباەۆ وتىرمىز وعان قاراپ,

– دەگەن سەكىلدى ءار كۇنگى وقيعالار تىزبەك­تەلگەن. ءبىز كۇندەلىك قالاي جازىلعان, ءدال سولاي سىزدەرگە ۇسىنىپ وتىرمىز.

اقىننىڭ جيەن-نەمەرەسى ايدار قى­رىق­باي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, كۇندەلىك 1939 جىلى جازىلعان. ول ەڭبەكتى لاتىن الىپ­بيىنەن قازاقشاعا اۋدارعان قول­جازبالار جانە سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتا­لى­عىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ءادىلالى جا­بىقباي ۇلىنا العىسىن ءبىلدىردى.

«سول كۇيى ساقتالىپ, جازۋى وزگەرمەگەن. بۇگىندە سول كۇندەلىك جازىلعان ءالىپبيدى بىلەتىن ادامدار از ەكەن. سوندىقتان كۇندە­لىكتەن كىتاپ شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كۇندەلىكتىڭ مازمۇنى بويىنشا جامبىل جاباەۆقا كىمدەر كەلگەن, قانداي ماسەلەلەر تالقىلانعان دەگەن مالىمەت كورسەتىلگەن. كۇندەلىك ەش جەردە جارىق كورمەگەن. سوندىقتان جامبىل اتامىزدىڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن», دەيدى ا.قىرىقباي ۇلى.

بيىل وتەتىن عالي ورمانوۆتىڭ 115 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا 60 جىل بۇرىن قازاق تىلىنە اۋدارعان رەسەيدىڭ جازۋشىسى, كەمەڭگەر, ويشىل لەۆ تولستويدىڭ ايگىلى تراگەديالىق «اننا كارەنينا» رومانىنىڭ 2 تومدىعى جەتىسۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن «مازمۇنداما» (قوعامدىق قورى) باسپاسىنان جارىق كورەدى.

جامبىل جاباەۆ جايلى دەرەكتەردى جانىندا ءجۇرىپ حاتقا ءتۇسىرىپ وتىرعان عالي ورمانوۆ جەتىسۋ ولكەسىندە, قازىرگى جەتىسۋ وبلىسىنىڭ قاپال اۋدانىنا قاراستى ەشكىولمەس تاۋىنىڭ باۋىرىندا دۇنيەگە كەلگەن. ول – قازاق ادەبيەتىنە حح عاسىردىڭ 20-جىلىنىڭ سوڭعى شيرەگىندە كەلگەن, ورىستىڭ, شىعىستىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىلەرىن اۋدارىپ, قازاق ادەبيەتىنىڭ اۋدارما سالاسىندا دا ۇلەس قوسقان. كوپتەگەن ولەڭ جيناعىنىڭ, بىرنەشە پوەما, اڭگىمە جانە وچەركتەردىڭ اۆتورى.

جەتىسۋ وبلىسى