VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى (اەف) 2014 جىلدىڭ 21-23 مامىر ارالىعىندا وتەدى. فورۋمنىڭ جالپى تاقىرىبى تەڭدەستىرىلگەن ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ جانە جاھاندىق دامۋ ماسەلەلەرى توڭىرەگىندە بولادى. VII اەف الەمدىك ەكونوميكانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاپ, سوعان بايلانىستى ۇسىنىستار بەلگىلەپ, وڭدەۋ جۇمىستارىن جالعاستىرادى. بيىل فورۋم اياسىندا ءىى داعدارىسقا قارسى دۇنيەجۇزىلىك كونفەرەنتسيا (دقدك) وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. سونىمەن بىرگە, جاقىندا ءۇش مەملەكەت – قازاقستان, بەلارۋس رەسپۋبليكالارى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويماق. وسىعان بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق جولىندا» اتتى ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك (بەك) بيزنەس-ديالوگىنىڭ ىسكەرلىك كونگرەسى وتكىزىلەدى. اتالمىش شارا تۋرالى ءبىز ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – باسقارما مۇشەسى راحىم وشاقباەۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– راحىم ساكەن ۇلى, VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق جولىندا» اتتى بەك بيزنەس-ديالوگىنىڭ ىسكەرلىك كونگرەسى وتەتىندىگى بەلگىلى, شارانىڭ ماقساتى مەن ەرەكشەلىكتەرىن تىلگە تيەك ەتسەڭىز؟
– وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ (كو جانە بەك ەلدەرى –قازاقستان رەسپۋبليكاسى, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى) تولىققاندى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان. وداق اياسىندا تاۋارلار, قىزمەتتەر, كاپيتال مەن جۇمىس كۇشىنىڭ ەركىن قوزعالىسى ءىس جۇزىنە اسىرىلىپ, ەكونوميكا سالالارىندا ۇيلەستىرىلگەن, كەلىسىلگەن نەمەسە ورتاق ساياسات جۇرگىزىلەتىن بولادى. ءبىز ينتەگراتسيانىڭ ءۇش ساتىسىنان وتتىك: الدىمەن كەدەن وداعى (كو), ودان كەيىن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك (بەك), قازىر ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ ەڭ جوعارعى ساتىسى – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ الدىندا تۇرمىز. وسىعان وراي, اەف اياسىندا وتكىزىلەتىن ءىس-شارانىڭ باستى ماقساتى – ەڭ الدىمەن, قازىرگى ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانى تەرەڭدەتە دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ, كو جانە بەك-كە قاتىسۋشى ەلدەر اراسىندا ءوزارا ءتيىمدى ساۋدا قارىم-قاتىناستارىن دامىتۋ باعىتتارىن ايقىنداپ, وسى سالاداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى, سونداي-اق, كو جانە بەك اۋماعىندا كاسىپكەرلىك قىزمەتتى ءجۇرگىزۋدە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياسىنىڭ شەشىمدەرى جوبالارىن رەتتەۋدى باعالاۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ ارقىلى ولاردىڭ شەشىلۋ جولدارىن تالقىلاۋ جوسپارلانۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا بىلىكتى سپيكەرلەردى تارتۋ ماسەلەسى بويىنشا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. اتالعان ءىس-شارا سەنىمدى ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتى قالىپتاستىرۋدا ءتيىمدى ۇسىنىستار ازىرلەۋگە جانە ونى ودان ءارى دامىتۋعا مۇمكىندىك جاسايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
– بۇدان بۇرىنعى VI استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا وتكەن شارالارىنىڭ ناتيجەسى قانداي بولدى؟ ينۆەستيتسيانىڭ دامۋى ءۇشىن قانشا شەتەلدىك بيزنەس وكىلدەرى جۇمىلدىرىلدى؟
– VI اەف اياسىندا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالار مەن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ بىرىڭعاي كورمەسى ۇيىمداستىرىلعان. كورمەدە يننوۆاتسيالىق, ينفراقۇرىلىمدىق جانە الەۋمەتتىك باعىتتاعى 140 جوبا كوپشىلىككە تانىستىرىلىپ, اتالعان جوبالارعا شەتەلدىك ىسكەرلىك ورتا وكىلدەرى اسا قىزىعۋشىلىق تانىتقان بولاتىن. فورۋم اياسىندا ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى 100-دەن استام كەزدەسۋلەر وتكىزىلىپ, وسى كەزدەسۋلەر ناتيجەسىندە جالپى قۇنى 2,7 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندەگى يننوۆاتسيالىق جوبالار قارالدى. ونىڭ ىشىندە 500 ملن. دوللار شاماسىنداعى جوبالار بويىنشا 85 مەموراندۋم مەن كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.
– G-Global الاڭىنداعى بەلسەندىلىكتەرىڭىز تۋرالى نە ايتاسىز؟
– 2013 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ G-Global الاڭىندا VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى مەن ءىى داعدارىسقا قارسى دۇنيەجۇزىلىك كونفەرەنتسياسى قارساڭىنداعى ۆيرتۋالدىق جوبالار ىسكە قوسىلعان بولاتىن. ءبىز ەۋرازيالىق ەكونوميستەر كلۋبىنىڭ قولداۋىمەن سەسسيا تاقىرىبى بويىنشا بىرقاتار ونلاين-كونفەرەنتسيا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سىندارلى پىكىرتالاس ورناتىپ, ءتيىستى ۇسىنىمدار ازىرلەۋ ماقساتىندا وسى ءىس-شارالارعا سپيكەرلەرمەن قاتار, كاسىپكەرلەردى دە كوپتەپ قاتىستىرۋدى ويلاستىرۋدامىز.
– استانا ەكونوميكالىق فورۋمىن عالامدىق شەشىمدەر قابىلداناتىن الاڭ دەپ ايتۋىمىزعا بولا ما؟
– استانا ەكونوميكالىق فورۋمى الەمنىڭ تانىمال ءارى بەلدى عالىمدارىن, بيزنەسمەندەر مەن ساياساتكەرلەرىن جىلىنا ءبىر رەت جاھاندىق ەكونوميكا ماسەلەلەرىن تالقىلاپ, وسى سالاداعى كوكەيكەستى ماسەلەلەردى شەشۋ جولىندا سىندارلى ۇسىنىس-پىكىرلەر قابىلداۋ ماقساتىندا جينايتىن الەمدىك ۇنقاتۋ الاڭى رەتىندە بارشاعا تانىلدى. فورۋم وسى ۋاقىت ارالىعىندا جوعارى تيىمدىلىگىمەن ەرەكشەلەنىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, ماڭىزدى مەموراندۋمدار مەن كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزۋ, سونداي-اق, بۇۇ جانە G-20, G-8 قاتىسۋشى ەلدەر ءۇشىن الەمدىك ەكونوميكانى دامىتۋ ماسەلەسىنە قاتىستى بىرىڭعاي ۇسىنىستار ازىرلەۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ, ولارعا قول قويۋ ءىس-شارالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. سونىمەن بىرگە جاھاندىق اۋديتوريا دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلگەن الەمدىك داعدارىسقا قارسى شەشىمدەر قابىلداۋعا ارنالعان جاڭا كوممۋنيكاتيۆتىك G-Global الاڭى ىسكە قوسىلعان بولاتىن.
– الەمدىك داعدارىسقا قارسى جوسپار تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى تۋرالى پىكىرىڭىز قانداي؟
– جاھاندىق تۇراقسىزدىق جانە اۋمالى-توكپەلى جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەرگە ارنالعان داعدارىسقا قارسى دۇنيەجۇزىلىك كونفەرەنتسيانى ءوتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساعان بولاتىن. اتالعان كونفەرەنتسيا جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا داعدارىسقا قارسى دۇنيەجۇزىلىك جوسپار ازىرلەۋ كوزدەلگەن. دەموكراتيالىق قاعيداتتارعا نەگىزدەلگەن داعدارىسقا قارسى دۇنيەجۇزىلىك جوسپار قارجىلىق-ەكونوميكالىق داعدارىستان شىعۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن, سونداي-اق الداعى ۋاقىتتا قۇلدىراۋدىڭ الدىن الۋ, ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ءتيىمدى, ءارى عالامدىق ۇيلەسىمدى ساياسات پەن الەمدىك جاڭا قارجىلىق قۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋ شارالارىن بەلگىلەۋدى كوزدەيدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».