ەلباسى ەل تاۋەلسىزدىگىن ساقتاۋدى اماناتتاعان ۇرپاق وكىلىنە ۋاقىت تالابىنا ساي ءبىلىم بەرىلۋدە مە, مەملەكەتتىك باعدارلامانى ءبىلىم وردالارىندا جۇزەگە اسىراتىن مۇعالىمدەردىڭ بىلىگى قانداي دارەجەدە, كومپيۋتەرلىك جۇيە قالاي ەنگىزىلىپ, پايدالانىلۋدا دەگەن ءومىر قاجەتتىلىگىنەن تۋىندايتىن سۇراقتارعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن الماتى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى جانداربەك دالاباەۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– جانداربەك ەرمەك ۇلى, ءسىز ورتا مەكتەپتەردى ارالاپ, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن تەكسەرىپ, وقۋشىلار ساباقتارىنا قاتىساسىز با؟
– ارينە. بۇل مەنىڭ جۇمىسىمنىڭ ناتيجەسىن كورسەتەتىن فاكتور بولىپ سانالادى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنا باسشىلىق قىزمەتكە كەلگەن كۇننەن باستاپ مەكتەپتەردە بولىپ, ءبارىن ءوز كوزىممەن كورىپ تانىسىپ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باعىتىن, ساپاسىن تەكسەرىپ, زەردەلەي ءجۇرىپ تۇيگەن وي از ەمەس. قازىر مۇعالىمنىڭ ءدارىس بەرۋىن, وقۋشىنىڭ سول ساباققا قاتىسۋىن, بىلىمگە دەگەن ىنتاسىن جۇمىس كابينەتىمدە وتىرىپ, «وn-line» رەجىمىندە قاداعالاۋىما مول مۇمكىندىك بار. «وn-line وقۋ جۇيەسى» جوباسىمەن ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, تاريح, گەوگرافيا, استرونوميا جانە شەت تىلدەرى پاندەرى بويىنشا ساباق وتكىزۋگە ينتەراكتيۆتىك قوندىرعىلار ەنگىزىلىپ, ارنايى ينتەراكتيۆتى سىنىپ بولمەلەرى اشىلدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل ءۇردىس بارلىق مەكتەپتەردە جالعاسىن تابادى.
– ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە وقۋشىلاردىڭ دايىندىعى قالاي؟
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى جاستارعا ۇلكەن امانات جۇكتەپ, سالماقتى جۇك ارقالاتىپ وتىر. ەلباسى ءوز سوزىندە: «مەن سىزدەرگە – جاڭا بۋىن قازاقستاندىقتارعا سەنىم ارتامىن. سىزدەر جاڭا باعىتتىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋعا تيىسسىزدەر», دەپ ناقتىلادى. مەملەكەت تاراپىنان جاستارىمىزدىڭ ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە الۋىنا, تاڭداعان ماماندىقتى يگەرۋىنە, ءوز ارمان-ماقساتتارىن جۇزەگە اسىرۋعا بارلىق مۇمكىندىكتەر جاسالۋدا. سوندىقتان مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەرگە ءتۇسۋى ءۇشىن بىلىمدەرىن ناقتى باعالايتىن كورسەتكىشتىڭ ءبىرى – ۇبت. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ – بۇل وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋعا 2004 جىلدان بەرى ەنگىزىلگەنى ءمالىم. وسى جۇيە ارقىلى ءبىلىمدى تاۋەلسىز باعالاۋ ءادىسى وقۋشىلار, اتا-انالار, پەداگوگيكالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان قولداۋ تاپتى. تۇلەكتەردى ۇبت-عا دايىنداۋدا اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى بىرنەشە باعىتتا جۇرگىزىلەدى. ايتالىق, ۇبت بويىنشا جوعارى ۇيىمداردان تۇسكەن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق قۇجاتتارمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل ماقساتتا وبلىس مەكتەپتەرى 100 پايىز ينتەرنەتكە قوسىلعان. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ سايتىنان ۇنەمى اقپارات الىپ وتىرۋ مۇمكىندىگىنە يە, كەرەك ۋاقىتىندا ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ەلەكتروندى پوشتاسىنان دا قاجەتتى قۇجاتتاردى تابا الادى. وبلىستاعى بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا تۇلەكتەرگە پسيحولوگيالىق جانە بىلىمدىلىك تۇرعىدا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا «ۇبت بۇرىشى» ۇيىمداستىرىلىپ, وعان دايىندىق تۋرالى اتا-انالارمەن جينالىس وتكىزىلىپ, رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق باق ارقىلى تۇسىنىكتەمە بەرىلەدى. ەكىنشىدەن, ءار اۋدان مەن قالادا 2014 جىلعى ۇبت وتكىزۋ ەرەجەسى مەن تەحنولوگياسى بويىنشا پەداگوگيكالىق ۇجىمدا كەڭەستەر, «وn-line» سەمينارلار وتكىزىلدى. ۇشىنشىدەن, ۇبت وتكىزۋ ناتيجەسى ءپان مۇعالىمدەرىنىڭ رەيتينگىنە ەنگىزىلىپ, ءار ءپاندى وقىتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن كوتەرۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلىنە اينالدى. تورتىنشىدەن, ۇبت كەزىندە وقۋشىلاردى تاسىمالداۋ, تاماقتاندىرۋ, جاتىن ورىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە وڭ شەشىمىن تاپقان.
2013-2014 وقۋ جىلىندا وبلىسىمىزدا 14 361 وقۋشى مەكتەپ بىتىرگەلى وتىر. ونىڭ ىشىندە, قازىرگى كۇنى 10742 تۇلەك ۇبت تاپسىرۋعا ءوتىنىش بەردى, ول 74,8 پايىزدى قۇرايدى. جالپى, ۇبت-عا قاتىسۋعا ءوتىنىش تاپسىرۋ ۋاقىتى 25 ساۋىردە اياقتالادى. «التىن بەلگى» توسبەلگىسى مەن ۇزدىك اتتەستاتقا ۇمىتكەرلەر سانى جىلدان جىلعا ارتۋدا. 2014 جىلعى ۇبت-عا جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ دايىندىعىن سارالاۋ ماقساتىندا وبلىس كولەمىندە بايقاۋ تەستىلەۋلەرى الىنىپ, جان-جاقتى دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
وقۋشىلاردىڭ توقسانارالىق دەمالىستارىندا «التىن بەلگىگە» ۇمىتكەرلەرمەن جانە باسقا دا وقۋشىلارمەن دەڭگەيلەپ وقىتۋ ۇيىمداستىرىلدى. بۇل ورايدا, پەداگوگ كادرلاردىڭ جۇمىسى باستى نازاردا بولىپ, ولارمەن وبلىستىق ادىستەمەلىك كابينەت ارقىلى دايىندىق كۋرستارى جۇرگىزىلدى.
– بۇگىندە وقۋشىلار اتا-انالارى ەسەبىنەن قوماقتى قاراجات جۇمساپ شەتەلدەرگە ءسىز باسقارىپ وتىرعان باسقارما ارقىلى بارىپ بىلىمدەرىن تولىقتىرىپ قايتۋ دەگەن ءتاسىلمەن ۇبت-دان بوساتىلىپ جاتقانىن قالاي تۇسىندىرەسىز؟
– بالالاردىڭ شەتەلدە وقىپ, بىلىمدەرىن شىڭداۋىنا مەنىڭ ەش قارسىلىعىم جوق. كىمنىڭ ەسەبىنەن بولسا دا شەتەلگە بارىپ, بىلىمدەرىن تولىقتىرىپ كەلىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك دامۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر. بىراق ەل دامۋىنا ۇلەس قوساتىن ماماندىق بويىنشا وقىسا قۇبا قۇپ. وزىمىزدە بار ماماندىق قايتالانباسا ەكەن دەگەن بايلامىمدى ايتا كەتسەم ارتىق بولماس.
– ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا جەتىسۋ جەرىندە دە مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي سونى لەپ ەسىپ, تىڭ سەرپىن ەنگەن ءتارىزدى. وسىناۋ جاقسى قادامدى تاراتا ايتىپ بەرسەڭىز.
– «ءبىلىمدى ۇرپاق – بولاشاقتىڭ كەپىلى» دەمەكشى, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىن اماناتتايتىن ازاماتتاردى قالىپتاستىرۋدا ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ءبىر تارماعى بولىپ وتىرعانى انىق. ءححى عاسىر جەكە تۇلعانى قالىپتاستىرۋ, ىزگىلەندىرۋ جانە جان-جاقتى دامىتۋدىڭ جۇزجىلدىعى بولىپ تا سانالادى. بۇل رەتتە مۇعالىمدەردىڭ الدىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتى ساقتاپ, زامان تالابىنا ساي وزىق تەحنولوگيانى البەتتە كومپيۋتەر جۇيەسىن مەڭگەرگەن قابىلەتتى ۇرپاق تاربيەلەۋ تالابى قويىلىپ وتىر. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان بالاعا 1-سىنىپتان باستاپ اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋ رەفورماسى جالپىحالىقتىق قولداۋ تاپقانى قۋانارلىق جايت. كوپ ءتىلدى ءبىلۋ ۋاقىت تالابى. الماتى وبلىسىندا بارلىعى 1587 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى بار. وسى ءبىلىم وردالارىندا ءۇش تىلدە وقىتۋ دۇرىس جولعا قويىلىپ, قورشاعان الەمدى تانۋدىڭ ءبىر قۇرالى كومپيۋتەردى تولىق مەڭگەرۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا.
قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى حالىقارالىق دەڭگەيدە باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىم مەن تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن ۇنەمى ءوز ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ وتىرۋعا ىنتالى مامانداردى دايارلاۋعا باعىتتالعان. سوندىقتان دا «e-learning» ەلەكتروندى وقىتۋ جۇيەسى ءبىلىم بەرۋدى جەتىلدىرۋدى جۇزەگە اسىراتىن نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەلەكتروندى وقىتۋدى ەنگىزۋ ينديكاتورى 1 كومپيۋتەرگە شاققانداعى بالا سانىنا, كەڭ كولەمدى عالامتور جانە ساندىق مازمۇنمەن قامتاماسىز ەتۋگە نەگىزدەلگەن. اعىمداعى جىلى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ 18,7%-ىندا ەلەكتروندىق وقىتۋ جۇيەسى قولدانىلادى. «ە-learning» ەلەكتروندىق وقىتۋ جۇيەسىنە قوسىلعان ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ سانى – 145 (جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر – 139, كوللەدجدەر – 6). 2013-2014 وقۋ جىلىندا كەڭجولاقتى ينتەرنەتكە 573 (77,1%) ءبىلىم مەكەمەسىنىڭ قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىگى بار. بۇگىنگى كۇنى وبلىستىڭ 336 مەكتەبى لينگافوندىق-مۋلتيمەديالىق كابينەتتەرمەن قامتىلعان. وبلىستىڭ 532 مەكتەبىندە بۇگىنگى كۇنى 1883 ينتەراكتيۆتى تاقتا ورناتىلعان. قازىرگى زامان تالابىنا ساي وبلىستا جاڭا موديفيكاتسيالى فيزيكا كابينەتتەرىنىڭ سانى 238-گە, حيميا كابينەتتەرىنىڭ سانى 203-كە, بيولوگيا كابينەتتەرىنىڭ سانى 246-عا جەتتى.
بۇگىنگى كۇنى 743 مەكتەپتىڭ 652-ءسى اۋىلدىق جەردە ورنالاسقاندىقتان, اۋىل مەكتەپتەرى وقۋشىلارىنىڭ ساپالى ءبىلىم الۋعا قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز. بىرنەشە جىلدان بەرى اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ مارتەبەسىن, ونداعى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا وبلىسىمىزدا «ۇزدىك اۋىل مەكتەبى» بايقاۋى وتۋدە. بايقاۋدىڭ جۇلدە قورى وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان تاعايىندالادى. بايقاۋعا تۇسكەن مەكتەپتەردىڭ ارقايسىسى جاڭا سيپاتتاعى اۋىل مەكتەبىنىڭ مودەلىن ۇسىنىپ, قورعايدى. قازىرگى اۋىل مەكتەپتەرىنە ءتان بەلگى – ولاردىڭ شاعىن جيناقتالعاندىعى, ياعني شاعىن قۇرامدىلىعى. اۋىل مەكتەبىنىڭ پروبلەماسى – قازاقتىڭ ەلدىگى مەن بولاشاعىنىڭ پروبلەماسى. بۇل ۇلتتىق, حالىقتىق, مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ەڭ باستى پروبلەما. ويتكەنى, وركەنيەتتى ەلدىڭ ەرتەڭى, مەملەكەتتىڭ بولاشاعى كەمەل ءبىلىم مەن كەنەن عىلىمدا. ەلباسى «جاڭا عاسىر – ادامگەرشىلىك عاسىرى, ال ادامگەرشىلىك باستاۋى – مەكتەپ» دەپ ناقتىلادى.
2013-2014 وقۋ جىلىندا وبلىس مەكتەپتەرىندە 34961 مۇعالىم جۇمىس ىستەيدى. مۇعالىمدەردىڭ ساپالىق قۇرامىن جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قايتا دايارلاۋ كۋرستارى قاراستىرىلعان. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ جانىنان بىلتىرعى جىلى اشىلعان ادىستەمەلىك ورتالىق وسى ماقساتتا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىر. 2013-2014 وقۋ جىلىندا 735 مەكتەپتىڭ 504-ىندە (68,5%) ىستىق تاماقپەن قامتۋ ۇيىمداستىرىلدى. 2011-2014 جىلدار ارالىعىندا وبلىسىمىزدا 34 جاڭا مەكتەپ سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلسە, 251 ءبىلىم نىسانىنا كەشەندى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ءۇش اۋىسىمدا وقيتىن 51 مەكتەپتىڭ باسىم بولىگى قاراساي, ىلە جانە تالعار اۋداندارىندا. وقۋشى ورىندارىنىڭ تاپشىلىعى وسى اۋداندارداعى حالىق سانىنىڭ قارقىندى وسۋىنە بايلانىستى بولىپ وتىر. ءۇش اۋىسىمدا وقيتىن مەكتەپتەردىڭ سانىن ازايتۋ ماقساتىندا 2014-2017 جىلدارعا ارنالعان ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا سايكەس تاعى 48 مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان. «جەتىم كورسەڭ جەبەي ءجۇر» دەپ قازاق اتامىز ايتقانداي, وبلىستا جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى قولداۋ جانە ولارعا جاعداي جاساۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلۋدە. وسى ساناتتاعى بالالاردىڭ ىشىندە 256 ءجاسوسپىرىم باسپانالى بولسا, 3318-ءى تۇرعىن ءۇيگە مۇقتاجدار ەسەبىندە باسپانا الۋ كەزەگىنە قويىلعان.
اڭگىمەلەسكەن نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
تالدىقورعان.