قارساڭدا
ۋاقىتىمىزدىڭ كوبى تەڭىز ايدىنىندا وتەدى
وتان قورعاۋشىلار كۇنى قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ تەڭىز قاقپاسى – اقتاۋ قالاسىندا قىزمەت ەتىپ, جاس تا بولسا ۇلكەن مىندەتتى يىعىنا جۇكتەپ, بىلدەي كەمەنىڭ تىزگىنىن قولىنا العان جىگىتتى سوزگە تارتتىق. «قازاقستان» اسكەري كورابلىنىڭ كومانديرى باۋىرجان مۇرات ۇلى بىزبەن ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەستى. – تەڭىزشى بولۋ قيىن با؟ – وڭاي ەمەس. ونىڭ ۇستىنە بۇرىن مۇحيت كورمەگەن مەنىڭ العاش ايدىنعا شىققان كەزىم قىزىق بولدى. مەن 1986 جىلى تالدىقورعان قالاسىندا ومىرگە كەلدىم. ۇزاق ويلانىپ, دارىگەر-نەيروحيرۋرگ بولامىن دەپ جۇرگەنمىن, بىراق جۇرەك قالاۋىممەن 11 سىنىپتا تەڭىزشى بولۋعا بەكىندىم. وسى جىلى گەرمانيانىڭ فلەنسبۋرگ قالاسىنداعى اسكەري-تەڭىز اكادەمياسىنا وقۋعا ءتۇستىم. 2005 جىلى گەرمانيادا ءجۇرىپ پارۋستىق كەمەمەن فلوتتىق پراكتيكادان وتتىك, وسى كەزدە قاتتى قوبالجىپ ءجۇردىم. ال قازىر تەڭىز – مەنىڭ ەكىنشى ءۇيىم. 2008 جىلى وقۋدى شتۋرمان ماماندىعى بويىنشا اياقتاعان سوڭ, اقتاۋ قالاسىنا شاعىن كۇزەت كەمەسىنىڭ 1-ءشى جاۋىنگەرلىك ءبولىم كومانديرى لاۋازىمىمەن قىزمەتكە كىرىستىم. العاشىندا جىلىنا 30-40 كۇن تەڭىزدە بولساق, قازىر 180 تاۋلىككە دەيىن, ياعني جىلدىڭ جارتىسىنا جۋىق مەرزىمدە تەڭىزدە بولامىز. ءار قىزمەتتىڭ قيىندىعى بولادى, مەن ءوز قىزمەتىمدى ۇناتامىن جانە قىزىعۋشىلىقپەن اتقارامىن. كەزدەسە قالعان قيىندىقتارمەن كۇرەسىپ, جەڭىپ شىعامىز. بىلمەگەن جەرىمىزدى تاجىريبەلى ادامداردان سۇراپ, ۇيرەنىپ جۇرەمىز. ۇيرەنۋدىڭ ارتىقتىعى جوق, ال وزىندىك دايىندىق مىندەتتى تۇردە بولۋ كەرەك. مەن جاۋىنگەرلىك دايىندىق ءۇشىن دە, كەيىنگى جاستارعا ۇيرەتۋ ءۇشىن دە ۇنەمى ۇيرەنۋ, ىزدەنىس, دايىندىق ۇستىندە جۇرەمىن. – باۋىرجان, ءسىز قازىر «قازاقستان» اسكەري كورابلىنىڭ كومانديرىسىز, اعا لەيتەنانت شەنىندە كورابل كومانديرى بولۋ كوپ كەزدەسپەيتىن شىعار... – قازاقستان اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ ەڭ جاسى, سوندىقتان ماماندارى دا جاس. سول سەبەپتى كوبىمىز اعا لەيتەنانت شەنىندە كەمە كومانديرى لاۋازىمىنا تاعايىندالعان ەدىك. كەمە كومانديرى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاردان باستاپ, جەكە قۇرامنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە, ەڭ باستىسى – كەمە مەن ەكيپاج الدىنا جۇكتەلگەن تاپسىرمالار مەن مىندەتتەردى ورىنداۋعا جاۋاپتى. قۇدايعا شۇكىر, اعا لەيتەنانت شەنىندە كەمە تىزگىنىن قولىنا العان جىگىتتەر ءوز مىندەتتەرىن تاباندىلىقپەن اتقارىپ كەلەدى. قازىر تاجىريبە, جاۋاپكەرشىلىك تالاپتارىنان كورىنگەن بىرقاتارىمىز كاپيتان-لەيتەنانت شەنىن الدىق. ال «قازاقستان» زىمىران-ارتيللەريالىق كەمەسىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ماقتانىشى دەۋگە بولادى. سەبەبى, ول, بىرىنشىدەن, وتاندىق ءونىم, ەكىنشىدەن, XXI عاسىردىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى بويىنشا جاراقتاندىرىلعان. ەلىمىزدىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى قاتارىنا 2012 جىلى قابىلدانعان كەمەنىڭ ەكيپاجىندا 30-عا جۋىق ادام بار. – «گەنەرال بولۋدى ارماندامايتىن سولدات سولدات ەمەس» دەگەندەي... – ءيا, قىزمەتتىك لاۋازىم ءوز الدىنا عوي, مەن الدىمەن گەرمانيا, تۇركيا, رەسەي ەلدەرىنىڭ بىرىنە بارىپ, جوعارى اسكەري اكادەميادا وقىعىم كەلەدى. ءبىزدىڭ جاس قۇرىلىمعا ءبىلىمدى, بىلىكتى تەڭىزشىلەر, ماماندار اۋاداي قاجەت. سول سەبەپتى... وقىسام دەيمىن. – كوكتە, قۇرلىقتا, تەڭىز شەبىندە ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قورعاپ جۇرگەن ارىپتەستەرىڭىزگە تىلەگىڭىز؟ – وتانىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسى وركەندەي بەرسىن! ونى قورعاۋشىلارعا دەنساۋلىق, باقىت جانە جاۋىنگەرلىك بىلىكتىلىك پەن ەرجۇرەكتىلىك تىلەيمىن! – راحمەت. اڭگىمەلەسكەن گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان». ماڭعىستاۋ وبلىسى.اسكەري قىزمەت – جۇرەك قالاۋىم
«استانا» وڭىرلىك قولباسشىلىعى 31775 اسكەري ءبولىم باتالون كومانديرىنىڭ ءتاربيە جانە يدەولوگيالىق جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى, لەيتەنانت عاني ءنۇسىپوۆ وسىلاي دەيدى. – وتان قورعاۋشىلار كۇنى, اسىرەسە, اسكەري قىزمەتشىلەر ءۇشىن مەرەيلى مەرەكە سانالسا, حالقىمىز بەرىك قورعاندارى بارىن ماقتان تۇتادى.ءبىر قۋانىشتىسى, جاستار اراسىنان سونىڭ ۇيىتقىسى, وفيتسەرلەر قاتارىن تولىقتىرۋشىلار جىلدان-جىلعا كوپ. ءوزىڭ دە ساردارلار ساپىنا قوسىلىپسىڭ. قادامىڭ قالاي؟ – استاناداعى اسكەري پارادقا قاتىسۋ قۇرمەتى كورسەتىلۋى بولاشاعىم ءۇشىن ۇلكەن سەنىم دەپ پايىمدايمىن. شىندىعىن ايتقاندا, اسكەري قىزمەتشى بولۋدى بالا كەزىمنەن ارمانداۋشى ەدىم. وسى ماقساتقا جەتۋ جولىندا مەكتەپتە ۇزدىك وقۋعا تىرىستىم, سپورتپەن شۇعىلدانۋعا دەن قويدىم. تالابىم جانىپ, الماتىداعى قۇرلىق اسكەرلەرى اسكەري ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستىم. ونى ويداعىداي بىتىرگەن سوڭ قاراعاندىعا جولداما الدىم. ومىرلىك قالاۋىما اينالعان ەڭبەك جولىمدى باستاعانىما كوپ ۋاقىت بولا قويعان جوق. شەنىم لەيتەنانت, لاۋازىم باتالون كومانديرىنىڭ تاربيە جانە يدەولوگيالىق جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى رەتىندە ساربازدار بويىنا پاتريوتتىق, وتانشىلدىق سەزىمدى تەرەڭدەتۋگە, ازاماتتىق پارىزدارىن ادال اتقارۋعا, جاۋىنگەرلىك جوعارى رۋحتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار باسى-قاسىندا بولۋ زور جاۋاپكەرشىلىك دەپ بىلەمىن. ارميادا اسكەري دايىندىقپەن قاتار, ساياسي سانالىلىققا ءتاربيەلەۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سوندىقتان مىندەتىمە ساي تالاپ بيىكتىگىنەن تابىلۋ – باستى ماقساتىم. – تاجىريبەڭ از جاس وفيتسەرسىڭ, قيىن سوعىپ جۇرگەن جوق پا؟ – قيىندىقسىز ەمەس ەكەنى راس. ءبىز سونى جەڭە بىلۋگە باۋلىندىق. مۇنىڭ سىرتىندا اعا ارىپتەستەرىمنىڭ كومەك-قولداۋى ارقاسىندا كۇننەن-كۇنگە ىسىلىپ كەلەمىن. ارناۋلى وقۋ ورنىندا سىڭىرىلگەن بىلىكتى بىلىممەن بىرگە ءومىر وزگەرىسىنە, ۋاقىت تالابىنا بايلانىستى وزىندىك ىزدەنىس پەن شيرىعۋ تاباندىلىققا تارتۋدا. – وسى كەزدە ءبولىم قۇرامىنىڭ جاڭاراتىنى بەلگىلى. جاس ساربازدار كوڭىل-كۇيى قانداي؟ – الدىن قارسى الىپ جاتىرمىز. ايتا كەتۋ كەرەك, بىلىمدەرى دە تالاپقا ساي دەڭگەيلى, باستاپقى اسكەري دايىندىقتارى دا ءتاۋىر دەۋگە بولادى. ەڭ ماڭىزدىسى, ءبارىنىڭ دە ءوز ازاماتتىق پارىزدارىن ادالدىقپەن وتۋگە دەگەن شىنايى ىنتا-نيەتتەرى قۋانتادى. ولاردىڭ اتا-انالارى, تۋعان-تۋىسقاندارى ماقتانا الارلىقتاي جاعداي بار. ءبىر ايدان كەيىن ءبارى وتانىمىز الدىندا انت قابىلدايدى. بۇل جاڭا جاۋىنگەرلەر ءۇشىن وتە جاۋاپتى ءسات. بۇگىندە سول كۇنگە دايىندىق قىزۋ. – وزىڭدەي جاس وفيتسەرلەرگە نە تىلەر ەدىڭ؟ – ەلىمىز بىزگە بيىك سەنىم ارتىپ, زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. سوعان لايىق بولايىق دەر ەدىم. اڭگىمەلەسكەن ايقىن نەسىپباي, «ەگەمەن قازاقستان». قاراعاندى.وتاندىق راديولوكاتسيا وفيتسەرى
قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاتارى قارىمدى جاس ماماندارمەن تولىعىپ كەلەدى. بالا كۇنىنەن وفيتسەر بولۋدى ارمانداعان جاستار ەلىمىزدەگى جوعارى اسكەري وقۋ ورىندارىمەن قاتار, الىس-جاقىن شەت ەلدەردىڭ دە ءبىلىم وردالارىندا بىلىكتىلىكتەرىن جەتىلدىرۋدە. ولاردىڭ الدى العان ءبىلىمىن وتاندىق قارۋلى كۇشتەر قىزمەتىن جانداندىرۋعا پايدالانا باستادى. سولاردىڭ ساپىنداعى جاس وفيتسەردىڭ ءبىرى, لەيتەنانت اسلان ساپارعاليەۆ سەمەي قالاسىنداعى №63310 اسكەري بولىمدە راديولوكاتسيالىق ستانسا باستىعى قىزمەتىن اتقارادى. بىزبەن اڭگىمەسىندە لەيتەنانت اسلان ارمان ۇلى وتاندىق راديولوكاتسيا قىزمەتىنىڭ الەۋەتى ەشبىر ەلدەن كەم ەمەس ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. – مەنىڭ اسكەري سالاعا كەلگەنىمە التى جىل بولدى. 1990 جىلى سەمەي قالاسىندا دۇنيەگە كەلدىم. اسكەري سالادا قىزمەت ەتۋدى كىشكەنە كەزىمنەن ارماندايتىنمىن. «اكە كورگەن وق جونار, شەشە كورگەن تون پىشەر» نەمەسە «اكەگە قاراپ ۇل وسەر, شەشەگە قاراپ قىز وسەر» دەگەن ماتەلدىڭ مەن وسكەن وتباسىعا تىكەلەي قاتىسى بار. اكەم ارمان اسكەري قىزمەتكەر بولدى. ول سەمەيدەگى №36803 اسكەري بولىمدە زىمىرانشى ەدى. مەنىڭ دە مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ اكە جولىمەن جۇرگىم كەلدى. ءبىر جاعىنان وتباسىنىڭ تۇڭعىشىمىن. ءىنى-قارىنداستارىم بار. سوندىقتان بالا كۇنىمنەن-اق اسكەري قىزمەتكەر بولۋدى الدىما ماقسات ەتىپ قويدىم. 2008 جىلى قالاداعى №10 ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى ميحايلوۆسكي اسكەري-ارتيللەريالىق اكادەمياسىنىڭ بارلاۋ فاكۋلتەتىنە قۇجاتتارىمدى تاپسىرىپ, ەمتيحاننان سۇرىنبەي ءوتتىم. مۇنداي وقۋ ورنىنىڭ بار ەكەنىن اسكەري كوميسسارياتقا كەلگەنىمدە بىلگەن ەدىم. اكادەميانى وتكەن جىلى ءتامامدادىم. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اسكەري وقۋ ورنىندا بەس جىل بويى العان ءبىلىمىمدى ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىن نىعايتۋعا جۇمسايتىن بولامىن. قازىر سەمەي قالاسىنداعى №63310 اسكەري بولىمدە راديولوكاتسيالىق ستانسا باستىعى بولىپ ەڭبەك ەتىپ ءجۇرمىن. ستراتەگيالىق ماڭىزى زور نىسان بولىپ سانالاتىن اسكەري بولىمدەگى جاس ساربازداردى وقىتامىن. راديولوكاتسيالىق ستانسادا ساربازدار كەلىسىمشارت بويىنشا اسكەري قىزمەت اتقارادى. ءبىز بارلاۋ جۇمىستارىمەن اينالىسامىز. جاتتىعۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەمىز. البەتتە, ءبىزدىڭ اسكەري-تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋىمىز ەشبىر ەلدەن كەم ەمەس. تاجىريبەلى ماماندار دا جەتكىلىكتى. جۋىردا وتباسىن قۇردىم. كەلىنشەگىم ءوزىم تۋىپ-وسكەن قالانىڭ قىزى. جالپى, مەملەكەت تاراپىنان اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋگە بارلىق جاعداي جاسالىپ وتىر. ەڭبەكاقىمىزعا كوڭىلىمىز تولادى. ارينە, نارىقتىق قوعامدا قارجى ءار ادامعا كەرەك. بىراق, ءبىز اسكەري قىزمەتكەر بولعاندىقتان, الدىمەن ەلىمىزدىڭ, جەرىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ويلايمىز. وتانىمىزدىڭ تىنىشتىعىن بارلىق قۇندىلىقتاردان جوعارى قويامىز. جازىپ العان دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان». سەمەي.