تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين جەتىسۋ وبلىسىنىڭ حالقىمەن كەزدەسىپ, تۇرعىنداردى تولعاندىرعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. سونداي-اق ۆەدومستۆونىڭ قىزمەتى مەن جوبالارى تۋرالى كەڭىنەن باياندادى.
وڭىرگە ساپارى بارىسىندا ۆەدومستۆو باسشىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى بەيبىت ەسەنباەۆپەن بىرگە كوكسۋ اۋدانىنا قاراستى بالپىق بي اۋىلىنداعى اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحانادا بولدى. نىساندى ارالاپ, ونداعى دارىگەرلەر قولداناتىن اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن تانىستى. مەديتسينا ماماندارى اقپاراتتىق جۇيەلەردى قولدانۋداعى اسەرلەرىن ءبولىسىپ, جۇمىستى ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى ءوز ويلارىن ايتتى.
«زاماناۋي قوسىمشالار پاتسيەنتكە قامقورلىق جاساۋعا جاردەمشى بولۋى كەرەك, دەنساۋلىق جاعدايى تۋرالى جانە باسقا دا قاجەتتى مالىمەتتەردى ەسىنە سالىپ, وعان حابارلاما جولداپ وتىرۋى قاجەت. قازىرگى كەزدە سامرتفونداردى قالاي قولدانۋ كەرەكتىگىن كەز كەلگەن ادام بىلەدى, سوندىقتان قازاقستاندىقتار ءۇشىن ءوز دەنساۋلىعىنا قاتىستى قاجەتتى دەگەن جەكە مالىمەتتەرىن الىپ وتىرۋ ءۇشىن ءوز دەۆايسىن قولدانعان قولايلى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى وسىنى ىسكە اسىرۋ ماسەلەسىن باقىلاۋعا الۋعا ءتيىس», دەدى مينيستر.
ايتا كەتەيىك, كوكسۋ اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحاناسىنا قاناتقاقتى جوبا رەتىندە ەنگىزىلگەن ورتالىقتاندىرىلعان PACS جۇيەسى ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەرتە كەزدەن انىقتاۋعا زور ىقپال ەتىپ وتىر. الماتى وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى مەن «WDSOFT» جشس كومپانياسى بىرلەسىپ مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا ىسكە اسىرعان. تمد اۋماعىندا تەڭدەسى جوق وسى جۇيە كومپيۋتەرلىك, ماگنيتتى-رەزونانستىق توموگرافيا, رەنتگەنوگرافيا, مامموگرافيا سياقتى بىرقاتار راديولوگيالىق زەرتتەۋدى ورتالىقتاندىرىپ, جەتىسۋ جانە الماتى وبلىستارىنىڭ 30 مەديتسينالىق مەكەمەسىنىڭ اقپاراتتىق بازاسىن ءبىر جەرگە توعىستىردى.
اۋرۋحاناعا تسيفرلى جوبا ەنگىزىلگەن سوڭعى 4 جىلدا وسى جۇيە ارقىلى 1 ملن 520 مىڭ راديولوگيالىق زەرتتەۋ جاسالعان. جۇيە وڭىردەگى راديولوگ مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ماسەلەسىن رەتتەۋگە, دياگنوستيكا ساپاسىن جاقسارتۋعا, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەرتە كەزدەن انىقتاۋعا, بىلىكتى مامانداردىڭ وي-پىكىرلەرىن قاشىقتان الۋعا, اقپاراتتى جىلدام جيناقتاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ وكپە مەن ءسۇت بەزىنىڭ سىرقاتتارىن ەرتە انىقتاۋدى 20 پايىزدان 82 پايىزعا دەيىن ارتتىردى.
ودان كەيىن مينيستر جەرگىلىكتى حقو جۇمىسىمەن تانىسىپ, جەكە ازاماتتار ءۇشىن قابىلداۋ وتكىزدى. حالىقپەن كەزدەسۋى بارىسىندا باعدات مۋسين حالىققا, سونىمەن قاتار جاڭا تسيفرلى كەڭىستىكتە ءومىر سۇرەتىن بولاشاق ۇرپاققا ارنالعان جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋرالى ايتىپ بەردى.
«وسى ايدا مەملەكەت باسشىسى ەلەكتروندى قۇجاتتاردى قاعاز قۇجاتتارمەن تەڭ قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭعا قول قويدى. بۇدان بولەك ەلەكتروندى ۇكىمەتپەن بىرىككەن بايلانىسى بار بارلىق كومپانيا مەن مەملەكەتتىك ورگان كليەنتتەن قاعاز انىقتامالار سۇراۋعا قۇقى جوق», دەدى ب.مۋسين.
سونىمەن بىرگە ۆەدومستۆو باسشىسى اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىن ازاماتتار ءۇشىن «قازپوشتا» اق بازاسىندا مەملەكەتتىك قىزمەت الۋعا بولاتىن تسيفرلى نۇكتەلەر اشىلاتىنىن دا جەتكىزدى. ەندىگى جەردە كومپيۋتەرى نەمەسە ينتەرنەتى جوق اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اۋدان ورتالىعىنا نەمەسە قالاعا شىقپاي-اق تسيفرلى نۇكتەلەر ارقىلى قىزمەت الۋعا, مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەلەكتروندى وتىنىشتەر جىبەرۋگە مۇمكىندىگى بار. سونداي-اق تۇرعىندارعا ساپالى بايلانىس جانە ينتەرنەت جەلىسىن بەرۋ كەزدەسۋدە تالقىلانعان وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولدى.
كەزدەسۋگە تەلەكوممۋنيكاتسيا كوميتەتىنىڭ, بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىسىپ, كوپشىلىكتىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ, تۋىنداعان ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ جولدارىن قاراستىراتىندارىن جەتكىزدى.
سول سياقتى مينيستر وڭىردەگى جەر رەسۋرستارىنىڭ ءتيىمدى قولدانىلۋىنا عارىشتان مونيتورينگ جاساۋدىڭ ناتيجەلەرىنە قىسقاشا توقتالدى. ماسەلەن, 2022 جىلدىڭ ءى جارتىسىندا جەتىسۋ وبلىسى اۋماعىندا 21 224,6 گا ەگىستىك جەردىڭ پايدالانىلماي جاتقانى, 6 973 گا ەگىستىك جەردىڭ ماقساتتى پايدالانىلمايتىنى انىقتالعان.
وعان قوسا بيىل جەتىسۋ وبلىسى اۋماعىندا 134 رۇقسات ەتىلمەگەن قوقىس نىسانى بار ەكەنى, رۇقسات ەتىلگەن 22 قوقىس كومۋ پوليگونىنىڭ 14-ءى بەلگىلەنگەن شەكارانى بۇزعانى انىقتالدى. سونداي-اق پايدالى قازبالاردى زاڭسىز پايدالانىپ وتىرعان 44 ورىن بەلگىلى بولدى, سونىڭ 4-ەۋى – اۋماعى وزگەرتىلگەن, 40-ى – اۋماعى وزگەرتىلمەگەن تاريحي ورىن. بۇدان بۇلاي توتەنشە جاعدايلاردى الدىن الا ەسكەرتۋگە, ءوز بەتىمەن باسىپ الىنعان اۋماقتار مەن ورمان-توعايلاردى زاڭسىز كەسۋ وشاقتارىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بار.
وسى رەتتە عارىشتىق مونيتورينگ جوباسى ىسكە اسىرىلماق. بۇل – پايدالانىلماعان ەگىستىك القاپتارىن, ورمانداعى ءورت قاۋپىن, زاڭسىز قۇرىلىستى انىقتاۋدا تاپتىرماس جۇيە. ءتىپتى بەلگىلەنبەگەن قوقىس ورىندارىن دا كورسەتىپ بەرەدى. ياعني قالىپتاسقان جاعدايعا بايلانىستى ارنايى كارتالاردى ازىرلەپ, ونى كۇندەلىكتى باقىلاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك جاسايدى. «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇك» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قۋاندىق شۇلەنباەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, گەوپورتالدى پايدالانۋ تەگىن. تولىق ماعلۇمات الۋعا بار جاعداي قاراستىرىلعان.
حالىقتى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا OneWeb, Space X جانە SES كومپانيالارىمەن جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, سونداي-اق ءوڭىردى عارىشتان باقىلاۋ كەزدەسۋدىڭ ماڭىزدى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى بولدى. عارىشتان مونيتورينگ جاساۋدىڭ ناتيجەسىندە, توتەنشە جاعدايلاردى الدىن الا ەسكەرتۋگە, ءوز بەتىمەن باسىپ الىنعان اۋماقتار مەن ورمان-توعايلاردى زاڭسىز كەسۋ وشاقتارىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك مول.
اڭگىمە اراسىندا مينيستر تالدىقورعاندا IT Hub قۇرىلاتىنىن ايتىپ ءبىر قۋانتتى. مەملەكەت باسشىسى 2025 جىلعا قاراي كەمىندە 100 مىڭ بىلىكتى IT-مامانىن دايارلاۋ مىندەتىن قويعان ەدى. سوندىقتان جاڭادان قۇرىلاتىن تەحنوپارك زاماناۋي قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالىپ, وندا ءتيىستى ماماندار ازىرلەنەدى.
جالپى, IT-نارىعىنىڭ كولەمى جىل سايىن ارتىپ, سالا ماماندارىنا سۇرانىس كوبەيىپ كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا ارنايى مەكتەپتەر اشۋ جۇمىسى جاندانباق. وسىلايشا, كادرلىق ماسەلە بىرتىندەپ شەشىلەدى. سونداي-اق مينيستر تالدىقورعانداعى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ جەدەل باسقارۋ ورتالىعى جۇمىسىن وڭ باعالادى. قاۋىپسىز قالا نەگىزىندە بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنىڭ ماڭىزى زور.
ەسكەلدى اۋدانى جاستار اۋىلىنان كەلگەن ەلامان بەردىقوجا عالامتوردىڭ ناشارلىعى وقۋشىلارعا دا, وقىتۋشىلارعا دا قاتتى اسەر ەتىپ جاتقانىن, ايلىق ەسەپپەن العاندا شىعىننىڭ دا مولشەرى كوپ ەكەنىن ءسوز ەتتى. ءوزى جۇمىس ىستەيتىن كوللەدجدىڭ جۇمىسىنا توقتالىپ, ەلىمىزدەگى جالپى 700-گە جۋىق كوللەدج ارناسىن «kundelik.kz» سياقتى ءبىر جەرگە توعىستىرسا دەگەن دە ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. مينيستر بۇل ماسەلەنى وقۋ-اعارتۋ مينيسترىمەن وتەتىن جيىندا ايتاتىنىن مالىمدەدى.
الداعى ۋاقىتتا تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى بارلىق شەشىم ءبىرىنشى كەزەكتە ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالماق. ماسەلەن, بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ باسىم بولىگىن EGov پورتالى مGov ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى الۋعا بولادى. بۇل رەتتە قازاقستان ازاماتتارىنا قازىردىڭ وزىندە جەكە كۋالىك, ۆاكتسينالاۋ تولقۇجاتى, تۋ تۋرالى كۋالىك جانە باسقالارى بار, جالپى سانى 18 نەگىزگى قۇجات تسيفرلى فورماتتا قولجەتىمدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولايلى بولۋى ءۇشىن كەيبىر ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ قوسىمشاسى ارقىلى دا اقپارات الۋعا بولادى.
ءمينيستردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋى ودان ءارى بيكەن ريموۆا اتىنداعى تالدىقورعان دراما تەاترىندا جالعاستى. كەزدەسۋدە وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 98,6 پايىزى ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعانىن, ال قالعان 1,4 پايىزىنا ينتەرنەت 2023 جىلعا قاراي تولىق قولجەتىمدى بولاتىنىن, ونىڭ ءبىر بولىگى سپۋتنيك ارقىلى بەرىلەتىنىن قۋانىشپەن حابارلادى.
جيىن سوڭىندا وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەرمەك كەلەمسەيىت مينيسترگە جىلى لەبىزىن ءبىلدىرىپ, جەتىسۋ جەرىندە اتقارىلار ىسكە بايلانىستى ويىن ورتاعا سالدى.
جەتىسۋ وبلىسى