تانزانيادا تۋىپ, انگليادا وسكەن ابدۋلرازاك گۋرنانىڭ وتكەن جىلعى نوبەل ادەبيەت سىيلىعىنىڭ يەگەرى ەكەنىن وقىرمان قاۋىم جاقسى بىلەدى. ديككەنستىڭ «تۇڭعيىق ءۇي» رومانىن جاتقا وقيتىن, فلوبەرگە ءىشى جىلىمايتىن جازۋشىنىڭ قالامى وسال ەمەس. «قاجىلىق ساپارى», «جۇماق», «قيىرشىق جۇرەك», «سوڭعى تارتۋ» سياقتى ۇلكەن روماندارى ونى تانىمال ەتتى.
ءبىز ونىڭ شىعارماشىلىق قۇپيالارى مەن سىرلارىنا توقتالعىمىز كەلدى.
ونىڭ ەڭ العاشقى وقىعان كىتابى قاسيەتتى «قۇران كارىم» ەكەن. بۇل تۋرالى ونىڭ ءوزى بىلاي دەيدى: «مەنىڭ ەڭ العاش وقىعان كىتابىم قۇران كارىم بولدى. زانزيباردا وسكەن مەن چۋونيدە, ياعني ءبىز مەدىرەسە دەپ اتايتىن مەكتەپكە بەس جاسىمنان باستاپ باردىم, ءبىر جىلدان كەيىن عانا مەملەكەتتىك مەكتەپتىڭ تابالدىرىعىن اتتادىم. سول كەزدە مەن قىسقا سۇرەلەردى وقىپ, جاتتاي الاتىنىما سەنىمدى بولدىم. ەسىمدە قالۋىنشا, مەملەكەتتىك مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن العاشقى جىلداردا بىزگە ۇيرەتىلەتىن ماتىندەردىڭ ءبىرى ەزوپ مىسالدارىنىڭ كيسۆاحيلي تىلىندەگى اۋدارماسى بولدى, وندا تۇلكىنىڭ جۇزىمگە قۇمارتا سەكىرگەنى جانە تاسباقا ءوتىپ بارا جاتقاندا, جول بويىندا جاتقان قوياننىڭ ارەكەتى بەينەلەنگەن. سول سۋرەتتەر ءالى كۇنگە دەيىن كوز الدىمدا».
انا ءتىلى كيسۆاحالي ءتىلى بولعانىمەن, شىعارمالارىن اعىلشىن تىلىندە جازاتىن جازۋشىنىڭ جەتكەن جەتىستىگى از ەمەس. الەم ادەبيەتىنىڭ قورجىنىنا ون رومان سالعان ول ەڭ العاشقى شىعارماسىن نەبارى جيىرما جاسىندا, تۋعان اۋىلىنا ارناپ جازىپتى. ۋاقىتپەن جارىسقان قالامگەر ءوز ءومىرىنىڭ ءاربىر ءساتىن ەسكە الۋدان جالىققان ەمەس. بىزگە ازىق بولىپ وتىرعان – سول ەستەلىكتەردىڭ ءبىر پاراسى.
ول بىردە ءوزىنىڭ سۇيىكتى كىتابى تۋرالى دا ايتادى: «مىڭ ءبىر ءتۇننىڭ» قىسقارتىلعان نۇسقاداعى كيسۆاحيلي تىلىندەگى اۋدارماسى مەنى وسىرگەن كىتاپ دەر ەدىم. وسى كىتاپتان مەن العاش رەت «قامار زامان مەن حانشايىم بادۋرا» حيكاياسىن وقىدىم, اتالعان حيكايا سودان بەرى مەنىڭ ەسىمنەن ەش كەتپەدى. بىراق ول كىتاپتىڭ اۋدارماشىسى مەن العىسوزىن جازعاندار وتارشىل شەنەۋنىكتەر ەدى. 10 جاسقا دەيىن اعىلشىن تىلىندە وقىعان كىتاپتارىم تەك كوميكستەر مەن مەكتەپتىڭ ماقتاۋ قاعازدارى بولدى. الگى كوميكستەر «الەم حالىقتارى» دەپ اتالاتىن, مەن ونى ءبىر-ەكى جىل بويى قايتا-قايتا وقيتىنمىن. وكىنىشتىسى, وندا مەنىڭ تۋعان جەرىم زانزيبار تۋرالى ەشتەڭە ايتىلماعان».
ءجاسوسپىرىم كەزىن ەسىنە العان گۋرنا ءوزىن وزگەرتكەن كىتاپتاردىڭ دا اتىن اتادى.
«مومباساداعى ناعاشى اعامنىڭ قاراپايىم ۇيىندە توسەنىش ۇستىندە جاتىپ «اننا كارەنينانىڭ» ەسكىرگەن كوشىرمەسىن وقىعانىم ەسىمدە. ودان كەيىن نە بولعانى ەسىمدە جوق. ناعاشى اعام كىتاپقۇمار ەمەس ەدى. سول كەزدە مەنىڭ جاسىم 13-تە بولسا كەرەك, رومانداعى كوپ نارسەنى تۇسىنە المادىم, بىراق مەن جىلاپ جىبەردىم. ءبىزدىڭ مەكتەپ كىتاپحاناسىنان الىپ وقيتىن كىتاپتاردىڭ نە جەتىسكەنى بار دەيسىڭ, نەگىزىنەن وتارلىق جۇيەدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردەن قايىرىمدىلىققا كەلگەن كىتاپتار ەدى. مەن دجەيمس ءبولدۋيننىڭ «باسقا ەل» كىتابىن وقىعاندا 15 جاستا ەدىم, ونىڭ قانشالىقتى اسەرلى بولعانى ءالى ەسىمدە. ۇستازىمىز ماعان ۆ.س.نايپاۋلدىڭ «ميستيكالىق ماسساجيست» رومانىن دا وقۋعا بەردى, مەنىڭ ويىمشا, بۇل مەنىڭ العاش رەت تۇشىنىپ وقىعان رومانىم بولۋى كەرەك».
قولىنا قالام ۇستاعان ءار قالامگەر ءۇشىن دۇنيەنىڭ سىرى, اينالاداعى قۇبىلىس, ورتا – شابىتتىڭ قاينار كوزى. ءتىپتى جازۋشىلاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن اسەرى دە ەرەكشە. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز ابدۋلرازاك گۋرناعا دا قاتتى اسەر ەتكەن جازۋشىلار جەتەرلىك. ول ون سەگىز جاسىندا جازۋشى ۋيليام ساروياننىڭ «ۇشاتىن تراپەتسياداعى باتىل جىگىت» رومانىن وقيدى, وقىپ قانا قويماي, تەرەڭ ويلانادى, وعان بۇل شىعارمانىڭ ەركىندىگى مەن اشىقتىعى ۇنايدى. اتالعان شىعارماداعى وزىندىك ەرەكشەلىك پەن ءبىر تىلسىم ءۇن وعان ءومىر بويى سەرىك بولادى.
ەندى وعان ۇستاز بولعان كىتاپتارعا توقتالايىق. بۇل ءتىزىمنىڭ باسىندا امەريكالىق اۆتورلار: ساۋل بەللوۋ, بەرنارد مالامۋد جانە بولدۋين تۇر. ولاردىڭ ءار شىعارماسىن ۇزبەي وقىعان گۋرنا سولار سياقتى جازۋدى قيالدادى. ونىڭ ۇقىپتىلىعى سونشا دجەيمس ءبولدۋيننىڭ «كەلەسى جولى ءورت» رومانىنىڭ «پينگۆين» دەپ اتالاتىن بۇرىنعى قاعاز نۇسقاسىن سارى مايداي ساقتاپ كەلەدى ەكەن. دجوزەف كونراد پەن د.ح.لوۋرەنس, نادين گورديمەر مەن ۆول سوينكانى دا كوپ وقىعانى ونىڭ شىعارماشىلىقتاعى ستيلىنەن بىلىنەدى.
ول مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە ديككەنستىڭ «تۇڭعيىق ۇيىنەن» ءۇزىندىنى جاتتاپ الۋعا جانە ۇزدىكسىز قايتالاۋعا ءوزىن ماجبۇرلەپتى. سونداعىسى, ءتىلدىڭ كوركەمدىگىن جاقسى مەڭگەرۋگە دەگەن ۇمتىلىس بولماق. بىردە ول مەكتەپتەگى كوركەم ءسوز وقۋ باسەكەسىنە قاتىسادى, انىعىندا مەكتەپ ديرەكتورى وعان قولقا سالادى. سول ساتتە ول ءۇزىندىنىڭ نە تۋرالى ەكەنىن, قايدان شىققانىن دا بىلمەيتىن ەدى. وسى ءساتى تۋرالى ول : «سودان كەيىن ديككەنستىڭ كىتابىن كورگەندە ۇزاق ۋاقىت شىداي المادىم, بىراق كەيىنىرەك ونىڭ روماندارىن جاقسى كورىپ, ونى وزىمە ۇلگى تۇتتىم» دەيدى.
ونىڭ قايتالاپ وقيتىن كىتاپتارى دا از ەمەس ەكەن, دج.م.كۋتزيدىڭ «ۆارۆارلاردى كۇتۋ» شىعارماسى ءتىلىنىڭ دالدىگى مەن ادامنىڭ قاتىگەزدىگىن جەرىنە جەتكىزە بەينەلەگەندىگى سەبەپتى گۋرنا ونى كەيدە قايتا وقىپ تۇرادى. ال كۇللى الەم ۇناتىپ وقىعان گيۋستاۆ فلوبەردىڭ «بوۆاري حانىمى» ونى قىزىقتىرا الماپتى.
ءبىز ءۇشىن ادەبيەت الەمى تەلەگەي تەڭىز سياقتى. سول تەڭىزدە نەبىر ءىنجۋ-مارجاندار, لاعىل تاستار, ءتىپتى قۇم-شاعىلدار دا كەزدەسەدى. ونىڭ كەرەگىن قالاي الۋ, كەرەككە جاراتۋ وقىرماننىڭ ءوز ەنشىسىندە. وسىندايدا جۇماتاي جاقىپباەۆتىڭ «قيسىق-قىڭىر بولسا دا مەن جۇرگەن جول, باقىت ءۇشىن كۇرەسكە تاپتىرمايدى» دەگەن تارماعى ەسكە تۇسەدى. وتكەن جىلى نوبەل سىيلىعىن الىپ, ءالى ىستىعى باسىلماعان جازۋشىنىڭ بالالىق شاعىنان نوبەل مىنبەرىنە دەيىنگى شىعارماشىلىقتاعى ساپارىنىڭ ءوزى ءبىر كىتاپتىڭ جۇگى شىعار. ونى بولاشاق جازار, بولاشاقتا وقىرمىز.