ول جاقسى ۇستاز بولدى. تۇتاس ءبىر تولقىن تاربيەلەدى. فريزەننىڭ شەبەرحاناسىنان شىققان سۋرەتشىلەردىڭ ارقايسىسى بولەك الەم – ءتۇرلى ستيل. جالپى, شىعارماشىل جانداردىڭ كوبىسىندە ۇستازدىق قاسيەت بولا بەرمەيدى. وزگەنىڭ تالانتىن بايقاۋ, شىڭداۋ, ءدال ءوزىڭ سياقتى تاربيەلەۋگە تىرىسپاۋ, وزىڭە ۇقساتپاۋ, ءوز بوياۋىمەن تانىتۋ, ءوزىنىڭ قالامىنا ەركىندىك بەرۋ, تىنىسىن اشۋ – ناعىز ۇستازدىڭ ءىسى. سودان بولار قاراعاندى جۇرتى فريزەندى, ەڭ الدىمەن ۇستاز دەپ تانيدى.
قازاق جەرىنە قارلاگ ارقىلى كەلگەن سۋرەتشى 1888 جىلى حاركوۆتە مادەنيەتتى, وقىعان نەمىس وتباسىندا ومىرگە كەلگەن. بالا پاۆەلدىڭ تاربيەسىنە نەگىزىنەن اكەسى كوپ ىقپال ەتىپتى. ايتا كەتەيىك, اكەسى پاۆەل فريزەننىڭ ءوزى دە تەگىن ادام ەمەس: ول 1911 جىلى رەسەيدەگى مەنونيتتەر تاريحى تۋرالى اۋقىمدى مونوگرافيا جازعان. فريزەن بالا كۇنىنەن مۋزىكاعا اۋەس بولدى. سكريپكادا جاقسى وينايدى.
فريزەننىڭ ايتارلىقتاي ءبىر ارتىقشىلىعى, بايلىعى, اتاعى, ماراپاتى بولعان جوق. توقسانجىلدىق عۇمىرىنىڭ تەڭ جارتىسىن وقىتۋمەن, ۇيرەتۋمەن وتكىزدى. لاگەردە وتكەن ون جىلى تاعى بار. ول تەك ونەرىمەن ءومىر ءسۇردى. جاستىق شاعى حاركوۆ سۋرەتشىلەر ۋچيليششەسىندە تىنىمسىز ەڭبەكپەن, ۇيرەنۋمەن, ىزدەنۋمەن ءوتتى. ودان سوڭ ماسكەۋ كەسكىندەمە جانە سۋرەت ۋچيليششەسىنە وقۋعا تۇسەدى. سۋرەتشى مۇندا اقىن ماياكوۆسكيمەن بىرگە وقىعان. الايدا فريزەن بۇل وقۋىن اياقتاعان جوق: ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ كاۆكاز مايدانىنا اتتاندى. ءوز ەركىمەن.
20-جىلدارى يۋونا شەبەرحاناسى – فريزەننىڭ شىعارماشىلىق ىستىق ۇياسىنا اينالدى. ول, اسىرەسە كىتاپ گرافيكاسىنا كوپ قىزىقتى, جۇمىستارى دا ءساتتى شىقتى. ءتىپتى كەي ەڭبەكتەرى فرانتسۋز جۋرنالدارىندا جاريالاندى. بۇل ءبىر جۇلدىزدى شاق ەدى. الايدا فريزەن ءۇيىنىڭ جالعىز اسىراۋشىسى بولعان سوڭ بۇل «ەرمەگى» ۇزاققا سوزىلمادى. ول تۇرمىستىڭ قامىمەن وقىتۋشىلىققا كەتتى: الدىمەن كراسنوداردا, كەيىن مەليتوپولداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتا سۋرەتتەن ساباق بەردى. ۇستازدىق ەتە ءجۇرىپ, سۋرەتشى ءوز شىعارماشىلىعىن دا ۇمىتقان جوق. كوپ سۋرەت سالدى, بوياۋمەن جازدى, مونۋمەنتالدى ونەردى دە بايقاپ كوردى.
اۆتوپورترەت
1935 جىل پاۆەل پەتروۆيچتىڭ ومىرىندە نايزاعايداي ويناپ, كۇرت وزگەرتتى. جالعان جالامەن 11 جىلعا سوتتالىپ, قارلاگقا جىبەرىلەدى. لاگەردە دە قاراباس, سحوس سىندى بولىمشەلەرىندە سۋرەتشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. فريزەننىڭ 1946 جىلعى ايگىلى اۆتوپورترەتى لاگەردەن بوساتىلار كەزدە سالىنعان. سول پورترەتتە ءومىردىڭ ءتۇرلى ادىلەتسىزدىكتەرىمەن كۇرەسكەن نازىك جاننىڭ مۇڭ-نالاسى كورىنەتىندەي. قارتايعان, قاجىعان, اڭساعان, شارشاعان, ساعىنعان بەينە. جانارى تىنىش جاتقان تەڭىزدەي تۇڭعيىققا تارتادى. ءبىرتۇرلى سۋىق. كوزقاراسى دا وتكەن ءومىرىنىڭ ءار ءساتىن ايتىپ تۇرعانداي تاعدىرلى.
وتباسىمەن قاۋىشقان فريزەن بوساعان سوڭ قاراعاندىدا قالادى. بۇل – سوعىستان كەيىنگى 1946 جىل. العاشقىدا ليتۆينسكي اۋىلىندا بەزەندىرۋ جۇمىستارىمەن اينالىسسا, كەيىن قالاعا كوشكەن سوڭ كەنشىلەر مادەنيەت سارايىندا بەينەلەۋ ونەرى ستۋدياسىندا ساباق بەرەدى. 1966 جىلعا دەيىن بۇل ۇجىمدى فريزەن باسقاردى.
ول وقۋشىلارىنا ءار جاننان تەك جاقسىلىق كورە ءبىلۋدى ۇيرەتتى. تەگىندە, ادام بالاسى جامان بولىپ تۋمايدى, تەك ورتاسى وڭباۋى مۇمكىن دەيدى. ال ءوزى ۇلكەن-كىشى – ءتۇرلى جاستاعى 12-دەن 60-قا دەيىنگى وقۋشىلارعا جاقسى ادامنىڭ ۇلگىسىن ەمەس, ءوزىن كورسەتۋگە تىرىستى. ونىڭ بويىنداعى ءبىلىم, تالانت, ينتەلليگەنتتىلىك, قاراپايىمدىلىق كىمدى دە بولسىن قايران قالدىرادى. سونداي جىلى مىنەزىنەن بولار, فريزەننىڭ شەبەرحاناسى وقۋشىدان بوسامايتىن. بالالارمەن دە ۇلكەن ادامشا ەركىن سويلەسەدى. كەيدە, ءتىپتى ولارعا كەيىپكەر بولىپ ءوزى تۇرا قالاتىن. وسىلايشا, فريزەن قاراعاندى ولكەسىن سۋرەت سالۋعا ۇيرەتتى. ودان ساباق العاندار تۇتاس ءبىر تولقىن بولىپ قالىپتاستى. ماسەلەن, ونىڭ بەلگىلى شاكىرتتەرى رەتىندە ا.سىروۆ, ل.سماگليۋك, يۋ.ۆولف, س.كونۋروۆ, ا.نيكونەنكو اتالادى.
فريزەن تابيعاتتى, دالانى كوپ سالدى. ءبىز بارعان قاراعاندى وبلىستىق بەينەلەۋ ونەرى مۋزەيىندە سۋرەتشىنىڭ ەتيۋد, ەسكيزدەرىنەن بولەك پەيزاجدارى دا ءىلىنىپ تۇر. اسىرەسە كوپىرمەن سالىنعان پەيزاجداعى مىڭ سان بوياۋ سۇمدىق اسەر ەتەدى. ءدال وسى كارتيناسىندا ەڭ كوپ ءتۇس قولدانعان با دەيسىڭ. ءار تۇستاعى بوياۋلار تولقىنى وزىنشە تولقيدى. ءيا, بۇل شەبەرلىك. بۇل – تالانت. ال تالانتتىڭ تەڭى شەكسىزدىك.
ايتا كەتەيىك, بۇل كارتينالاردى مۋزەي قورىنا 1988 جىلى سۋرەتشىنىڭ ايەلى كەلىپ وتكىزگەن. ونىڭ قۇجاتى دا ساقتالعان.
جالپى, سۋرەتشى شىعارماشىلىعى, نەگىزىنەن ەتيۋدتاردان, پورترەت, پەيزاج, ناتيۋرمورت, انيماليستىك جانرداعى سۋرەتتەردەن, 60-جىلداردىڭ كەسكىندەمە ونەرىنىڭ رەاليستىك باعىتتاعى جۇمىستارىنان تۇرادى.
سكريپكادا وينالعان كەز كەلگەن اۋەن مۇڭدى ەستىلەدى. سكريپكادان شىققان مۋزىكا تەك ساعىنىشتى سىر ايتاتىنداي. فريزەن دە سكريپكانى جاقسى كوردى. قولىنا العان سايىن سۋرەتشى ىشكى كۇيىن جىرلادى. ءوز اۋەنىن وينادى. ءدال ءبىر ومىردە كەشكەن قۋانىش پەن وكىنىش, ادىلەت پەن وتىرىك, جالا مەن نالا, زار مەن سور, ايازدى كۇندەر, جىپ-جىلى ساتتەر سكريپكانىڭ ۇنىندەي سىزىلىپ قانا وتە شىعاتىنىن بىلگەندەي.