سوڭعى جىلداردا بالا تاربيەلەۋ ءىسى قوعامدا ۇلكەن الاڭداۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر. تاستاندى بالالار, ءبىلىم مەكەمەلەرىندەگى الىمجەتتىك, ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ, اجىراسقان وتباسىلار كورسەتكىشى مەملەكەتتىك تۇرعىدا باقىلاۋعا الاتىن كەلەلى ماسەلەگە اينالىپ بارادى. وسى ورايدا ماماندار تۇرمىس تاۋقىمەتىن تارتىپ, اتا-انا مەيرىمىنەن زارۋلىك كورىپ, تاعدىر تالكەگىنە ۇشىراعان بالالاردىڭ ءومىرى قوعامعا سىن عانا ەمەس, ەلدىڭ بولاشاعىنا ءتونىپ تۇرعان ۇلكەن قاۋىپ ەكەنىن العا تارتادى.
ماماندار وتپەلى كەزەڭدە تەگىن كەڭەس بەرۋ ورتالىقتارىن كوپتەپ اشىپ, وتباسى بەرەكەسىن ساقتاۋ مەن بالا تاربيەسىنە ءجىتى كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن ايتادى. بۇل ىستە اسىرەسە, اتا-انا جاۋاپكەرشىلىگى مەن تاربيەسىن دە قاپەردە ۇستاۋ قاجەت. جاقىندا تاربيە ماسەلەسىن كوتەرگەن القالى جيىندا ماماندار وسى ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارۋعا شاقىردى.
حالىقارالىق پسيحولوگيالىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان پسيحولوگتەر وداعىنىڭ ساراپشىسى, پسيحولوگ-مامان نۇرگۇل مولدابايقىزى «بالاعا قاراۋ, ياعني بالانى باعىپ-قاعۋدى ونىڭ بولاشاعىنا قاراۋمەن شاتاستىرىپ ءجۇرمىز. اتا-انانىڭ ويىنشا, بالاعا قاراماي-اق ونىڭ بولاشاعىنا بولجام جاساۋ ارقىلى مۇقتاجدىعىنىڭ ءبارىن سۇراۋسىز بەرە بەرۋ بالانىڭ سەزىمتالدىعى مەن باس كوتەرەر ادامدىعىنان ايىرادى. ونىڭ ءوز جەتەسى ارقىلى ويلاپ, ار-وجدانى مەن جۇرەك قالاۋى ارقىلى تىرشىلىك ەتۋىنە كەدەرگى كەلتىرەدى. بالانى باعىپ-قاعۋ اۋەلى ونىڭ وزىڭىزگە تيەسىلى ەكەنىن, ەكىنشى جاعىنان ءوز الدىنا بولەك الەم, جاراتقاننىڭ پەندەسى ەكەنىن مويىنداۋ ارقىلى جۇزەگە اسقانى دۇرىس», دەيدى. پسيحولوگ اتاپ وتكەندەي, بالا ايتەۋىر بالا تۋسام بولدى دەگەن تالپىسىنىڭ كورىنىسى عانا بولماۋى كەرەك. «بالا – ادام, ءتىرى جان يەسى. ول ءوز تىرلىگىن, ءوز تىرشىلىگىنە دەگەن قۇقىعىنىڭ باستاۋىن اتا-اناسىنان الادى. سوندىقتان بالا ءوسىرۋدىڭ العىشارتى, ىرگەتاسى – ونىڭ اكەسى مەن اناسىنىڭ تابيعاتىنا, تىرلىگىنە, تىرشىلىگىنە دەگەن قۇرمەتتەن باستالادى. ياعني ادام ءوزىن رۋحاني جان يەسى رەتىندە سەزىنۋى وتە ماڭىزدى». ال ءبىزدىڭ قوعامدا تولىققاندا تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋدا جەتىسپەيتىن باستى ماسەلە – جان رۋحانياتى.
نۇرگۇل مولدابايقىزى بالا تاربيەسىنە قاتىستى مازمۇندى دۇنيەلەردى «وزگە بۇلاق: بالاعا قاراۋدىڭ ەكزيستەنتسيالىق نەگىزدەرى» اتتى ستۋدەنتتەر مەن پەداگوگيكا سالاسى ماماندارىنا ارنالعان ەڭبەگىندە دە تەرەڭنەن تالداۋ جاساپ, بالاعا قۇرمەت كورسەتۋ, ونىڭ بويىنداعى قۇندىلىقتاردى باعالاي وتىرىپ, دەنىنىڭ ساۋلىعىنا, ويى مەن جان-دۇنيەسىنە بارىنشا ءۇڭىلۋ ارقىلى وتباسىنان, قوعامنان جىراقتا ءومىر سۇرۋىنە مۇمكىندىك بەرمەۋ قاعيداتتارىنا ەرەكشە ءمان بەرەدى. سونىمەن قاتار اسىرەسە, ۇلتتىق ويىنداردىڭ بالا تاربيەسىندەگى مازمۇنىن اشا تۇسەدى. بۇدان وزگە ەڭبەكتەرىندە دە پسيحولوگ مامان بالامەن جۇمىس ىستەۋدىڭ كوپتەگەن امال-تاسىلدەرىنە جۇگىنىپ, بالانىڭ تولىققاندى تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزدەرىن عىلىمي ءارى تاجىريبە تۇرعىسىنان تالداپ كورسەتەدى.
نۇرگۇل مولدابايقىزىنىڭ ەلىمىزدەگى سوت جۇيەسىنىڭ زورلىق-زومبىلىق ماسەلەلەرىمەن, قىلمىسكەرلەردىڭ پسيحولوگياسىمەن ونشاقتى جىلداي اينالىسقان مامان رەتىندەگى ەڭبەكتەرىنىڭ مازمۇنى تاربيە سالاسىنداعى قۇندىلىقتاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ايشىقتاي تۇسەدى. وسى ورايدا پسيحولوگ مامان قازاققا ءوزىنىڭ ءتول پسيحولوگياسى قاجەتتىگىن ايتادى.
ۇلىن باتىرىنداي تاربيەلەپ, قىزىن قاناتىنداي ۇكىلەپ وسىرگەن حالىقتىڭ بويىندا ۇلتتىق پەداگوگيكانىڭ باي مۇراسى جاتىر. وسى ورايدا حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان وسىناۋ رۋحاني باي مۇرانى زاماناۋي قۇندىلىقتارمەن بايلانىستىرا وتىرىپ بالا تاربيەسىندە پايدالانۋدىڭ مازمۇنى تەرەڭدە جاتقانىنا ءمان بەرۋ قاجەت. پسيحولوگ اتاپ وتكەندەي, ادامنىڭ سۇيگەن پەرزەنتى ادامنىڭ بيلىك جۇرگىزىپ, وزىندىك ماڭىزىن دالەلدەۋ ءۇشىن بەرىلگەن مەنشىگى ەمەس. تاپقان بالاسىن سىرتقا تەپپەۋ, باۋىرىنا باسىپ, اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ اتا-انانىڭ مىندەتى. بالا ءوز الدىنا بولەك الەم, ول بار بولمىسىمەن قابىلداعاندى قالايدى. قورعاۋعا, ايالاپ, ماپەلەۋگە مۇقتاج قوعامنىڭ كىشكەنتاي مۇشەسىنىڭ بولاشاعى اتا-انا عانا ەمەس, مەملەكەتتىڭ كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, جاۋاپكەرشىكپەن قارايتىن باستى مىندەتى.
الماتى