ءوڭىردىڭ دامۋىندا وڭ وزگەرىس كوپ

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارى اياسىندا وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى بو­يىنشا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ ءتورت جىلدا ونەركاسىپ ءونىم كولەمى 1,6 ەسەگە ارتىپ, 707,8 ملرد تەڭگەگە جەتكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل مەرزىمدە اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى 1,7 ەسەگە ارتىپ, 906,5 ملرد تەڭگە بولعان, 823,8 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانىلۋعا بەرىلگەن, وبلىس بيۋدجەتىنىڭ كولەمى 1,7 ەسە ءوسىپ, 970,3 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. سونداي-اق وبلىس اكىمى ءوڭىردىڭ يندۋستريالىق ايماقتارىندا جالپى قۇنى 32 ملرد تەڭگە بولاتىن 44 جوبا ىسكە قوسىلىپ, ناتيجەسىندە 2 368 جۇمىس ورنى اشىلعانىن ايتىپ ءوتتى. «بيىل قۇنى 4,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 246 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋمەن 6 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. قازىرگى تاڭدا 793 ملن تەڭگەگە 2 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 36 جۇمىس ورنى قۇرىلدى. جالپى, ونەركاسىپ ءونىم كولەمىن 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن 751,3 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا. قازىرگى كەزدە وندىرىستەگى بىرنەشە ءىرى جوبا قولعا الىندى. مىسالى, ورداباسى اۋدانىندا 2 ملن توننالىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى بار, بيىل كومىردەن جانار-جاعارماي شىعاراتىن زاۋىت قولدانىسقا بەرىلەدى, تۇلكىباس اۋدانىندا تسەمەنت وندىرەتىن زاۋىت, حيميالىق زاتتار شىعاراتىن زاۋىت اشىلادى. تۇركىستان توڭى­رەگىندە ارنايى ەكونومي­كالىق ايماق قۇرىپ, وزبەك­ستاندىق ينۆەستورلارمەن كەلىسىپ, كۇندەلىكتى تۇتى­نا­تىن تۇرمىستىق تەحنيكا جاساۋ بويىنشا زاۋىت سالۋ جوسپارلانعان. رەسەيلىك ينۆەستور كەلەس اۋدانىندا 500 گەكتار جەرگە ءىرى جىلىجاي سالادى. وندىرىستىك ورىندار بولماسا, ءوڭىر دامىمايدى. سوندىقتان وسىعان باسىمدىق بەرىلەدى», دەدى ومىرزاق ەستاي ۇلى. وڭىردە 150 مىڭعا جۋىق شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى جۇمىس ىستەيدى. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» ارقى­لى 42,9 ملرد تەڭگەگە 315 جوبا ماقۇلدانعان بولسا, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» باعدارلاماسى ارقى­لى 2,2 ملرد تەڭگەگە قول­داۋ كورسەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ شارالا­رى ارقىلى وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 47%-عا ءوسىپ, 1,2 ترلن تەڭگە بولعان. ال اۋىل شارۋاشىلىعىندا 199,3 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىل­گەن. بيىل ەگىس كولەمى 851 مىڭ گەكتار بولىپ, وتكەن جىلدان 5 500 گەكتارعا ۇلعايدى. قوسىمشا 26 600 گەكتارعا جىلىجايلار سالىنىپ, الاڭى 1 494 گەكتارعا جەتكەن. مال مەن قۇس باسى جانە ونىمدىلىك ورتاشا 3-4%-عا ارتۋدا. ء«بىر القاپتان جىلىنا 2-3 ءونىم الۋ» جوباسى بو­يىنشا 8 400 گەكتارعا 3 مىڭ جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 145 500 توننا كوكونىس ءونىمى جينالدى. بيىل 3,1 ملن توننا كوكونىس, باقشا, كارتوپ ونىمدەرىن جيناۋ جوسپارلانىپ وتىر. تۇركىستان قالاسى اۋماعىندا ازىق-ت ۇلىك بەل­دەۋىن قالىپتاستىرۋ اياسىندا قۇنى 34,3 ملرد تەڭگە بولاتىن 5 سەرپىندى ءىرى ين­ۆەس­تيتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ ەسە­بىندە قۇنى 327,6 ملن تەڭگە 3 615,8 توننا تاۋار بار. بۇعان قوسا قوسىم­شا 1 ملرد تەڭگە قارجى ءبولى­نىپ, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ 12 ءتۇرىن الۋعا باعىتتالماق. سون­داي-اق تۇ­راقتاندىرۋ قورىن تولىق­تىرۋ ءۇشىن 136 توننا قانت ساتىپ الىن­عان. جالپى, جىل قورى­تىن­دى­سى­مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى­نىڭ كولەمى 1 ترلن تەڭگەگە, ءوسىم قار­قى­نى 104%-عا جەتكىزىلەتىن بولادى.

وبلىس اكىمى, سونداي-اق وڭىر­دەگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – جايىلىم تاپشى­لىعىنا توقتالدى. وبلىس بو­يىنشا جالپى جايىلىم جەر كولەمى – 8 864,7 مىڭ گەكتار. «شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى كاسىپ­ورىندار ءۇشىن جايىلىم جەر جەتكىلىكتى. نە­گىز­­گى ماسەلە ەلدى مەكەن­دەر­­دەگى جۇرتشىلىق شا­رۋا­شىلىعىنداعى مال با­سىنا قاجەتتى ورتاق جايى­لىم­نىڭ تاپشىلى­عىندا بولىپ وتىر. وتكەن جىل­دىڭ باسىندا جا­يىلىم تاپشىلىعى 7 164,7 مىڭ گەكتاردى قۇراعان. بۇل ماسە­لەنى شەشۋ ماقساتىندا ءاربىر اۋىلدىق وكرۋگتەر بويىنشا تالداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسىندە ەسەپتىك مەرزىمگە جايىلىم تاپشىلىعى 3 119,8 مىڭ گەكتار بولدى. وتكەن جىلى 133 ەلدى مەكەنگە 135,8 مىڭ گەكتار جايىلىم جەر ورتاق جايىلىمعا بەكىتىلىپ بەرىلدى. بيىل ەلدى مەكەندەردەگى ورتاق جايىلىم جەرلەرىن قوسىم­شا 101,2 مىڭ گەكتارعا ۇلعاي­تۋ جوسپارلانىپ, ەسەپتىك مەرزىمگە 149,8 مىڭ گەكتار ورتاق جايىلىممەن قامتا­ماسىز ەتىلدى. وڭىردەگى ەلدى مەكەندەردى ورتاق جايىلىممەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى جوس­پارىنا سايكەس كەزەڭ-كەزەڭىمەن ورتاق جايىلىمدى 2 896,2 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا», دەدى ءو.شوكەەۆ.

وبلىس بويىنشا 2020-2025 جىلدارى 323,3 ملرد تەڭگەگە, 4 823 جاڭا جۇ­مىس ورنىمەن, 34 ين­ۆەس­­تي­­تسيالىق جوبا ەنگىزىلگەن. وب­لىس قۇرىل­عان­نان بەرى قۇ­رىلىس سالاسى ەداۋىر دامىپ, ناتيجەسىندە قۇرىلىس جۇ­مىستارىنىڭ كولەمى 2021 جىل­دىڭ قورىتىندىسىمەن 2,3 ەسەگە ارتىپ, 322,9 ملرد تەڭ­­گەگە جەتكەن. بيىلدىڭ قورى­­تىن­دىسىمەن قۇ­رىلىس جۇ­مىستارى 329,3 ملرد تەڭگە مول­شەرىندە جوس­پارلانۋدا. جىل باسىنان پايدا- ­لانۋ­­­عا بەرىلگەن تۇرعىن ءۇيدىڭ جال­­­­پى الاڭى 191,5 مىڭ شارشى مەتر بولىپ, وتكەن جىل­دىڭ ساي­كەس كەزەڭى­نە 17,7%-عا ارتتى. سون­داي-اق وبلىس اكىمى تۇرعىن­دار­دى ساپالى اۋىز سۋمەن, تابيعي گاز­بەن قام­تۋ با­عىتىندا اتقارى­لىپ جات­قان جۇ­مىستارعا كەڭىنەن توقتالدى.

تۇركىستان قالاسىندا تۋريزم سالاسىن دامىتۋ ونىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءارى تۋريستەرگە تارتىمدى ەتۋ – بۇگىنگى باستى تالاپتىڭ ءبىرى. بۇل ورايدا تۋريزم سالاسىنا بىلتىر 102 ملرد تەڭگە ينۆەس­­تيتسيا تارتىلعان. وڭىردە تۇركىس­­تان, كەنتاۋ قالالارى مەن وتىرار, ورداباسى, بايدىبەك اۋدان­­دارى باعىتىندا تاريحي-تانىم­دىق تۋريزم, سارىاعاش كۋرور­تى اۋماعىندا ەمدىك-ساۋىق­تىرۋ ءتۋريزمى, تۇل­كىباس, تولەبي, قازىعۇرت اۋدان­دارىندا ەكولو­گيالىق تۋريزم تۇرلەرى قارقىن­دى دامىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى رە­تىندە ءتۋريزمدى دامىتۋداعى الار ورنى ەرەكشە «قاسقاسۋ تۋريس­تىك-رەكرەاتسيالىق كە­شەنى» جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. سونداي-اق وبلىس اكىمى 2022 جىلدىڭ 5 ايى­نىڭ قورى­تىندىسىمەن تۇركىس­تان قا­لاسىنا بىركۇندىك كەلۋ­شىلەر سانى بىلتىرعىمەن سالىس­­تىر­عاندا 29 574 ادامعا ارتىپ, 296 919 بولعانىن ايتىپ ءوتتى. ءتورت جىل­دا قالاعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولە­مى 8 ەسەگە ارتىپ, جالپى 793,2 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ونىڭ 50%-عا جۋىعى, ياعني 389,4 ملرد تەڭگە – جەكە ينۆەس­­­تيتسيالار. تۇر­كىستان قالا­­سىن دامىتۋدىڭ 2-كە­زەڭىندە ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 1,3 ترلن تەڭگە, ونىڭ 1 ترلن تەڭگەسى نەمەسە 77%-ى جەكە ينۆەستيتسيالار بولىپ تابىلادى. ياعني بيۋدجەتتەن باعىتتالعان 1 تەڭگەگە جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ 3 تەڭگەسى تيەسىلى.

ءباسپاسوز كونفەرەنتسيا­سى بارىسىندا وبلىس اكى­مى كەنتاۋ قالاسىنىڭ تۇر­كىستانمەن قاتار داميتىنىن جەتكىزدى. مەكتەپ جەتىس­پەۋشىلىگى ماسەلەسى دە جۋر­ناليستەر سۇراعىنا ارقاۋ بولدى. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى 2021-2025 جىلدار ارالىعىندا وڭىردە 200-گە جۋىق مەكتەپ بوي كوتەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. بيىل 59 مەكتەپتىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە 20 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى قارالدى. ال وبلىس ورتالىعى تۇركىستان قالاسىندا 2025 جىلعا دەيىن 10-نان استام مەكتەپ سالىنادى دەپ جوس­پارلانۋدا. سونداي-اق وبلىس اكىمى ەل گازەتى «ەگەمەندە» كوتەرىلگەن قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلى اتىن­داعى مەموريالدىق كەشەن­نىڭ قۇرى­لىسىنا قاتىس­تى پىكىرىن ءبىلدىردى. وڭىر­دەگى اقساقالدار باستاماسى­مەن قولعا الىنىپ, ىرگە­تاسى قالانعان كەشەننىڭ قۇرى­لىسى ۇكىمەتتەن قارجى بولىن­بەگەنىنە بايلانىستى توقتاپ تۇر. دەگەنمەن ءو.شو­كەەۆ باستالعان ءىس بيىل بول­ماسا كەلەسى جىلى جالعاسىن تاۋىپ, اياقتاۋ ماقسا­تىندا جۇمىس جۇرگىزىلە­تىنىن, مە­موريالدىق كەشەننىڭ جاس ۇرپاق ءۇشىن تاربيەلىك ما­ڭىزى زور ەكەنىن ايتىپ ءوتتى.

حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن ءال-اۋقاتىن ارت­تىرۋ باس­تى ماقسات ەكەنىن مالىمدەگەن ومىر­زاق شو­كەەۆتىڭ دەرەگىنشە, جاڭا كەشەندى جوسپاردى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە 2025 جى­لى جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 3,6 ترلن تەڭ­گەگە جەت­كىزىلەدى, ءوڭىردىڭ الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا با­عىتتالعان جۇمىستار جالعاسادى.