بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ جۇمىسى قالاي جۇرگىزىلۋدە؟ ەل ازاماتتارىن تولعاندىرىپ وتىرعان بۇل سۇراققا جاۋاپ تابۋ ءۇشىن كەشە ماجىلىستە پالاتا ۆيتسە-سپيكەرى داريعا نازارباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى بولىپ ءوتتى.
2014 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن تۇرعىنداردىڭ زەينەتاقىعا جيناقتالعان قارجىسىن بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا وتكىزۋ ۇدەرىسى اياقتالعان-دى. الايدا, ونىڭ جۇمىسى تۋرالى ناقتى مالىمەتتەر بولماعاندىقتان, دەپۋتاتتار ارنايى ساۋال دا جولداعان ەدى. مىنە, سول ساۋالعا ناقتى جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ دەپۋتاتتار الدىنا شىعىپ, تۇسىنىك بەردى.
باس بانكيردىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيىن زەينەتاقى شوتتارىنىڭ سانى 10 ميلليوننان كەم ەمەس بولسا, ەندى سولاردىڭ بارلىعى دا ەلەكتروندى تۇردە بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا بەرىلىپ وتىر. ونداعى قوردالانعان اكتيۆتەردىڭ ساقتالۋىنا ۇلتتىق بانك جاۋاپتى. قازىرگى تاڭدا زەينەتاقى اكتيۆتەرى 3,9 تريلليون تەڭگەگە جەتىپتى. ق.كەلىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر جەكە جيناقتاۋشى قورلار بۇعان دەيىن ءتيىمسىز ءارى اشىق ەمەس جۇمىس جۇرگىزىپ كەلگەن. ال اۋديتورلىق تەكسەرىستەر كورسەتكەندەي, تەك ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا-اق بجزق جاقسى جۇمىس ناتيجەسىن كورسەتىپتى.
باس بانكير بۇعان دەيىن ۇستالىپ كەلگەن 15 پايىزدىق كوميسسيا مولشەرى ەكى ەسەگە دەيىن تومەندەتىلگەندىگىنەن دە حاباردار ەتتى. كەلتىرىلگەن ءمالىمەتكە قاراعاندا, 2012 جىلى جيناقتالعان قوردان ينۆەستيتسيالىق كىرىس ەسەبىنەن 40 ميلليارد تەڭگە كوميسسيا تولەنسە, بيىلعى جىلى جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنىڭ جۇمىسىنا 60 ميلليارد تەڭگە جۇمسالىپتى. سوندىقتان دا كوميسسيانى قىسقارتۋ ەسەبىنەن تولەم كولەمىن 20 ميلليارد تەڭگەگە ازايتۋعا مۇمكىندىك تۋىپتى. بۇل قارجىلار نەگىزىنەن بجزق قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىنا جانە ەلىمىزدەگى فيليالدارىنىڭ جۇمىسىن قارجىلاندىرۋعا جۇمسالۋدا.
بۇرىندارى جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنىڭ جارتىسى ءوز قارجىلارىن مەملەكەتتىك قۇندى قاعازعا سالىپ كەلگەندىگىن تىلگە تيەك ەتكەن ۇلتتىق بانك توراعاسى ولار نەگىزىنەن بيۋدجەت جەتىسپەۋشىلىگىن جابۋعا جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ قۇندى قاعازدارىنا, سونداي-اق «سامۇرىق-قازىنا» ءال-اۋقات قورىنا كىرەتىن كومپانيالاردىڭ وبليگاتسيالارىنا سالىنىپ كەلگەندىگىن دە اتاپ ءوتتى. ەندىگى ماسەلە – ۇكىمەتتەگى ەكونوميكالىق ساياسات كەڭەسىندە جانە قۇرامىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن ۇكىمەت وكىلدەرى, سونداي-اق بەدەلدى ساراپشىلار كىرەتىن زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ كەڭەسىندە زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ءتيىمدى باسقارۋدى ءجۇزەگە اسىرۋ.
ەلباسىنىڭ ءىرى بانك دەپوزيتتەرىنە ۇزاق مەرزىمگە (5-10 جىل) زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ورنالاستىرۋعا تاپسىرما بەرگەنىنە وراي جۇمىستىڭ جۇرگىزىلىپ جاتقانىنان حاباردار ەتكەن ق.كەلىمبەتوۆ ءۇشىنشى باعىت رەتىندە شەتەلدىك قۇرالدارعا ورنالاستىرۋ قاراستىرىلىپ وتىرعاندىعىن العا تارتتى.
بەرىلگەن اقپاراتتارعا سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا جەكە جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارى بارلىق اۆتيۆتەرىنىڭ 10 پايىزى سىرتقى قۇرالدارعا ورنالاستىرىلىپتى. شەتەلدىك قۇرالدارعا زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ورنالاستىرۋ ۇلعايتىلۋى مۇمكىندىگىن العا تارتقان ق.كەلىمبەتوۆ ونى ۇلتتىق ۆاليۋتا قۇنىنىڭ وزگەرۋى مۇمكىندىگىمەن ءتۇسىندىردى. سونداي-اق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىن مودەرنيزاتسيالاۋدىڭ تۇجىرىمداماسى دا ازىرلەنىپ جاتقانى اتاپ كورسەتىلدى. ءتىپتى, ارنايى زاڭ دا قابىلدانباق ەكەن.
قوسىمشا مالىمەت بەرگەن بجزق باسقارما ءتورايىمىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان ەردەناەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا بجزق-نىڭ 18 فيليالى, ولاردىڭ 29 بولىمشەسى جانە 199 حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورىندارى جۇمىس ىستەۋدە كورىنەدى. 2013 جىلى قوسىمشا 87 حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورىندارى اشىلىپتى. بۇعان دەيىن 28 ەلدى مەكەندە ەشقانداي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارى بولماعاندىعى دا ايتىلدى. ال ر.ەردەناەۆ بجزق وڭىرلىك جەلىلەرى كەڭەيۋدە ەكەنىن ەرەكشە اتادى. ول, سونىمەن قاتار ۇكىمەت الدىنا جەرگىلىكتى بولىمشەلەرىن اشۋعا عيماراتتار بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس تا قويىلىپ وتىرعاندىعىن ايتىپ ءوتتى. ال جالپى سالىمشىلار پوشتا, ينتەرنەت سايت جانە ۇكىمەت پورتالى ارقىلى وزدەرىنىڭ قارجىلارى تۋرالى اقپارات الىپ كەلەدى ەكەن.
دەپۋتاتتار مۇنداي ۋاجبەن تولىق كەلىسە قويعان جوق. تاتيانا ياكوۆلەۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, دەپۋتاتتار استانا قالاسىنىڭ سول جاعالاۋىنداعى ەكى جيناقتاۋشى زەينەتاقى ورتالىعىندا بولىپ, وندا كەلۋشىلەردىڭ ازدىعىنا كوز جەتكىزىپتى. مۇندا ءوز سالىمدارى تۋرالى اقپارات الۋ دا وڭاي بولماعانعا ۇقسايدى. تيىسىنشە, سالىمشىلار قايدا بارارلارىن بىلمەي, ەسكى مەكەنجايعا بارعىشتاپ كەلە جاتقانى دا وتكىر سىنعا الىندى.
وسىلايشا دەپۋتاتتار جەكە زەينەتاقى شوتتارىن باسقارۋعا قاجەتتى انىقتامانى الا الماي جۇرگەن سالىمشىلاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن ناقتى جۇمىستىڭ قاجەتتىگىن باسا جەتكىزدى. بجزق باسقارۋعا جاۋاپتى تۇلعالار ونىڭ ماۋسىم ايىنا دەيىن تولىق شەشىمىن تابارىنا سەندىرۋگە تىرىستى. بۇل اڭگىمە سول كەزدە جالعاسىن تاپپاق.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».