ەلوردا تورىندە ورنالاسقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ارحيۆىندە وتاندىق ءبىلىم بەرۋدىڭ بەلگىلى قايراتكەرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سوۆەتحان يگىباەۆتىڭ جەكە قورىندا ساقتالعان قۇندى قولجازبالارى مەن وتكەن عاسىرلار كۋاسىندەي تاريحي قۇجاتتاردىڭ تۇپنۇسقاسى جانە جەكە ءومىر جولىنان مالىمەت بەرەتىن فوتوسۋرەتتەر جيىنتىعىنان كورمە ۇيىمداستىرىلىپ, ەكسكوزيتسياعا قويىلعان جادىگەرلەر تۇگەلدەي ارحيۆ قورىنا تاپسىرىلدى.
- مۇنداي مادەني ءۇردىس وتاندىق ارحيۆ ىسىندە بۇرىننان بار تاجىريبە, – دەدى شارانى اشىپ, ءسوز سويلەگەن مەكەمە باسشىسى ساعيلا نۇرلانوۆا.
قازىرگى تاڭدا 50-گە جۋىق قازاقستاندىق مادەنيت قايراتكەرىنىڭ جەكە قۇجاتتارى مەن ولاردىڭ قورىندا ساقتالعان قۇندى جادىگەرلەرى ارحيۆ قورىنا وتكىزىلگەن. اتاپ ايتار بولساق, قازاق ارحەولوگياسىنىڭ اتاسى عۇلاما – وقىمىستى مارعۇلان الكەي, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى تۇركولوگ-عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, ارابتانۋشى ءابساتتار دەربىسالى, تانىمال جازۋشىلار اكىم تارازي, قويشىعارا سالعارا ۇلى, مەملەكەتتىك ەلتاڭبا اۆتورى جانداربەك مالىبەكوۆ.
جوعارىداعى ءۇردىستىڭ جالعاسى رەتىندە بۇل جولى – ۇزاق جىل سارسەن امانجولوۆ اتىنداعى شقمۋ-دە ۇستاز بولعان تاريحشى سوۆەتحان قابدۋالى ۇلىنىڭ مۇراسى ارحيۆ قورىن تولىقتىردى.
جيىنعا قاتىسۋشى جانە ارحيۆكە تاپسىرىلعان جادىگەرلەردىڭ توليەسى ءھام عالىمنىڭ جارى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ايناگۇل قۇرماشقىزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 1941 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسى, كۇرشىم اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن, سوۆەتحان يگىباەۆ 1970 جىلدان باستاپ تاريحى عىلىمىمەن تۇراقتى اينالىسىپ, 1980 جىلدارى «چاستنايا زولوتوپرومىشلەننوست دورەۆوليۋتسيوننوگو كازاحستانا (1833-1917 گگ.)» تاقىرىبىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن, كەيىننەن 1991 جىلى «پرومىشلەننىە رابوچيە دورەۆوليۋتسيوننوگو كازاحستانا: چيسلەننوست, سوستاۆ پولوجەنيە (1861-1917 گگ.)» تاقىرىبىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاعان ەكەن.
سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا ماسكەۋ, بارناۋل, ومسك قالالارىنىڭ ارحيۆ مەكەمەلەرىندە بولىپ, الاشوردا تاريحىنا قاتىستى تىڭ قۇجاتتار تاۋىپ كەلىپتى. اتاپ ايتقاندا, 1917 جىلدىڭ قازان ايىندا تومسك قالاسىندا جالپى ءسىبىر سەزىندە ءسىبىر اۆتونومياسىن قۇرۋ جايلى ماسەلە تالقىلانعان جيىندا الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ سويلەگەن ءسوزى جانە بارناۋل مۇراعاتىنان جالىندى جىرشى ساكەن سەيفۋللين جايلى دەرەكتەر تاۋىپ اكەلگەن. سونىمەن قاتار, عالىم اعامىز 1996 جىلى اقش-تاعى ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە تاعىلىمدامادان ءوتۋ كەزىندە, اتالمىش وقۋ ورنىنىڭ عىلىمي قورىنان قازاق تاريحىنا قاتىستى تىڭ قۇجاتتار تاۋىپ اكەلگەن. بۇل جادىگەرلەردىڭ بارلىعى ۇلتتىق ارحيۆ قورىنا تاپسىرىلدى. اتامىز قازاق «جاقسىنىڭ اتى قالادى, عالىمنىڭ حاتى قالادى» دەگەندەي, ءوزى ومىردەن وتسە, قازاق عالىمىنىڭ ارتىندا قالعان مۇراسى لايىقتى ورىنعا جايعاستى.