زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەس جاھاندىق سيپات الۋدا

ەۋروپالىق وداق پەن بۇۇ-نىڭ كوپجىلدىق سەرىكتەستىگىمەن «جارىق ساۋلەسى» جاھاندىق باس­تاماسى الەمنىڭ 20-دان استام ەلىندە جانە وڭىرلىك باعدارلامالار نەگىزىندە جۇزەگە اسىپ كەلەدى. جىل سايىن قوماقتى قارجى بولى­نەتىن جوبا زاڭناماداعى, سايا­ساتتاعى ولقىلىقتاردى جويۋدى, الەۋمەتتىك ينستيتۋتتار جۇمىسىن جەتىلدىرۋدى, گەندەرلىك ءادىل نورمالاردى ارتتىرۋمەن قاتار ايەل­دەر بىرلەستىكتەرىنىڭ الەۋەتىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى.

بۇگىندە قازاقستاندا زورلىق-زومبىلىققا قارسى زاڭناما كۇ­­شەيتىلگەنىمەن, تۇرمىستىق جاع­دايدا قۇقىعى بۇزىلعان ايەل­دەر مەن قىزداردىڭ تاعدىرى قوعامدىق ينستيتۋتتار تاراپىنان وزگەشە قادامداردى ءتيىمدى ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسە­تىپ وتىر. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, وتكەن جىلى ەلىمىز بويىنشا وت­باسىلىق قاتىناستارداعى قۇ­قىق بۇزۋشىلىققا بايلانىس­­تى 50 مىڭنان استام اكىمشىلىك ءىس تىر­كەلسە, «قازاقستاننىڭ داع­دارىس ورتالىقتارى وداعى­نىڭ» مالىمەتتەرىنە سايكەس سوڭعى 3,5 جىل­دا بۇل ورتالىقتاردان 1 مىڭ­­نان استام قىز-كەلىنشەك ءوز قۇقى­عىن قورعاۋعا كومەك سۇراپ, پانا ىزدەگەن.

ەۋروپالىق وداق ورتالىق ازيا­داعى بۇل باستامانى جۇزەگە اسىرۋعا 4 ملن ەۋرو قاراستىرىپ وتىر. بۇۇ اگەنتتىكتەرى اتال­عان جوبا سەرىكتەسى رەتىندە نور­ما­تيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى جانە قۇقىقتىق سالانى جەتىلدىرۋ بو­يىنشا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وسى ورايدا ەو-نىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى كەستۋتيس يانكاۋسكاس ورتا­­لىق ازيا ەلدەرى جانە اۋعان­­- ستان­مەن بىرلەسە گەندەرلىك زور­­لىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەس جالعا­سا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە ەو مەن قازاقستان اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدەرى قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا قارىم-قاتىناستى ودان ءارى نىعايتۋعا نەگىز بولىپ وتىر. «گەندەرلىك زور­لىق-زومبىلىققا قارسى بىرلەسە كۇش جۇمىلدىرۋ الەۋمەتتىك قىز­مەتتەر, قۇقىق قورعاۋ جانە دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ورگاندارىنىڭ اراسىنداعى ۇيلەسكەن جۇمىس­قا بايلانىستى, دەپ اتاپ ءوتتى يۋنفپا (بۇۇ حالىققا قىزمەت ەتۋ قورى) قازاقستانداعى وكىلى, قىرعىزستان, تۇرىكمەنستان بويىن­شا ايماقتىق ديرەكتور رونني ليندستروم. سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, يۋنفپا جىلدار بويى گەندەرلىك زورلىق-زومبىلىققا قارسى ۆەدوم­ستۆوارالىق ىقپالداستىقتى كۇ­شەيتۋ ماقساتىندا ايماق ەلدە­رىنە قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. مى­سالى, يۋنفپا-نىڭ تۇركىستان وبلى­سىنداعى پيلوتتىق جوباسى زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەككەندەرگە پسيحوالەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋدى ماقسات ەتەدى ءارى مۇنداي شارالار ۇلتتىق جانە ايماقتىق دەڭگەيدە ىسكە اسۋدا. سونىمەن بىرگە بۇۇ قازاقستانداعى تۇراق­تى ۇيەستىرۋشىسى ميكاەلا فري­بەرگ-ستوري, بۇۇ دامۋ باعدار­لاماسىنىڭ قازاقستانداعى تۇ­راق­تى وكىلىنىڭ ورىنباسارى ۆيتا­لي ۆرەميش بۇل باعىتتاعى جوبا­لاردىڭ تيىمدىلىگىن اتاپ ءوتتى.

سەميناردا شىعىس ەۋروپا رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق ينس­تيتۋتىنىڭ ورتالىق ازيا ەلدە­رىندە جۇرگىزگەن اۋقىمدى زەرت­تەۋلەرى قورىتىندىسى جاريالانىپ, زورلىق-زومبىلىق قۇربان­دارىنا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى تاراپىنان جانە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ باعىتىنداعى ستاندارتتى وپەراتسيالىق ارەكەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ تەتىكتەرى تالقىلاندى. سو­نىمەن بىرگە ورتالىق ازيا ەلدە­رىندەگى گەندەرلىك زورلىق-زوم­بىلىق تۋرالى دەرەكتەرگە شولۋ جاساي وتىرىپ, ساراپشىلار ايەلدەر مەن قىزدارعا قاتىستى زاڭعا قايشى ارەكەتتەردى جويۋ ماقساتىندا حالىقارالىق بىر­لەسكەن ءىس-قيمىلداردىڭ جال­عاسا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇۇ-نىڭ ايەلدەرگە قاتىستى ديسكريمي­نا­تسيانىڭ بارلىق ءتۇرىن جويۋ تۋرالى كونۆەنتسياسى ىرگەلى حالىقارالىق جانە ايماقتىق تاجىريبەلەردى حالىقارالىق نورمالارعا جاقىن­داتۋ ماسەلەسىن كوتەردى.

«جارىق ساۋلەسى» جوباسى اياسىندا كوپتەگەن ىلكىمدى جوبا جۇزەگە اسىپ كەلەدى. ايماق ەلدەرى ءۇشىن ۇيىمداستىرىلعان «زورلىق-زومبىلىققا قارسى ات تەحنولوگيالار» يدەيالار بايقاۋىنا ستۋدەنتتەر قاتىسىپ, گەندەرلىك تەڭ­دىككە قارسى جانە زارداپ شەككەندەر بازاسىن جاساقتاۋدا جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىگىن يگەردى. قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, كوسوۆو, رەسەي جانە ارمەنيا ەلدەرىنىڭ گەندەرلىك كەمسىتۋشىلىكپەن كۇرەس جانە زور­لىق-زومبىلىقتان زارداپ شەك­كەندەرمەن جۇمىس ىستەۋ سالا­سىن­داعى جەتەكشى ساراپشىلارى ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. حاكاتوندارعا قاتىسقان كورشى­لەس ەلدەردىڭ جاس يننوۆاتورلارى وزگەلەرگە كومەكتەسۋ ءۇشىن باع­دارلامالىق شەشىمدەر ازىرلەدى («Light Algorithm», «Burulai», «ClickHelp Bot», Safe YOU پلاتفورماسى). ات يدەيالار بايقاۋىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ جاستارى ورتاق ماقساتتا كەزدەسۋگە, جاڭا داعدىلاردى يگەرۋگە جانە زورلىق-زومبىلىققا قارسى تۇرۋدىڭ تسيفر­لى شەشىمىن ۇسىنۋعا مۇمكىندىك الدى. ونىڭ بارىسىندا گەندەرلىك زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ, زورلىق-زومبىلىق تۋرالى دەرەك­تەردى جيناۋ جانە ۆيزۋاليزاتسيا­لاۋ, زورلىق-زومبىلىقتان امان قالعاندارعا كومەك كورسەتۋ سياق­تى ماڭىزدى شەشىمدەر قاراس­تىرىلعان.

الماتى