ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» اتتى جولداۋىندا ەل دامۋىندا نەگىزگى باعدار بولاتىن بىرنەشە ساياسي رەفورماعا كەڭىنەن توقتالدى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ جۇيەلى ترانسفورماتسياسىنا ىقپال ەتەتىن جانە مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋىنىڭ جاڭا پاراديگماسىن ايقىندايتىن ساياسي رەفورمالاردىڭ 10 باسىم باعىتىن بەلگىلەپ بەردى.
نەگىزگى ىرگەلى وزگەرىستەر بەس باعىتتى قامتيتىن بولادى. بىرىنشىدەن, ساياسي جۇيەنى تەرەڭ دەموكراتيالاندىرۋ, ەكىنشىدەن, سۋپەرپرەزيدەنتتىك باسقارۋ فورماسىنان كۇشتى پارلامەنتى بار پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكاعا تۇپكىلىكتى كوشۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. ۇشىنشىدەن, پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىكتەرىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە شەكتەۋ, پارلامەنتتىڭ ەكى پالاتاسىنىڭ قىزمەتىن قايتا فورماتتاۋ جانە ءماجىلىستىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ, كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرۋ, مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدىگى جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماسەلەسى ماڭىزدى بولىپ وتىر.
سايلاۋ جۇيەسىن دەموكراتيالاندىرۋ – ارالاس پروپورتسيونالدى-ماجوريتارلىق مودەلگە كوشۋ جانە پارتيالاردى تىركەۋ پروتسەسىن ودان ءارى ىرىقتاندىرۋ كەرەكتىگى دە نازاردان تىس قالمادى.
جالپى العاندا رەفورمالار جۇيەلى, كەشەندى سيپاتقا يە ەكەنى راس. ەندى كونستيتۋتسيانىڭ 33 بابىنا (31-باپقا جانە 2 جاڭا باپپەن تولىقتىرۋ) تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى. «بۇگىن مەن كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ەنگىزەمىن. بۇل ءبىزدىڭ نەگىزگى زاڭىمىزدىڭ تالابى. كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا جاڭا تاراۋ اشادى دەپ سەنەمىن. بۇل جاڭا قازاقستاندى قۇرۋداعى ماڭىزدى كەزەڭ», دەدى مەملەكەت باسشىسى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىس توبىمەن وتكىزگەن كەزدەسۋىندە. وسىلايشا, كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ باستالۋىن بىلدىرەتىن العاشقى قادام جاسالدى.
كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ساياسي ءمانى – بۇل سۋپەرپرەزيدەنتتىكتەن پرەزيدەنتتىك باسقارۋ نىسانىنا كوشۋ كەزىندەگى ەكىنشى رەسپۋبليكانىڭ كورىنىس تابۋى.
الدىمەن مەملەكەت باسشىسى ساياسي پارتياعا مۇشەلىكتەن باس تارتۋ تۋرالى ايتقان بولاتىن. ەندى ول سول ءسوزىن ءىس جۇزىندە دالەلدەپ, Amanat پارتياسىنىڭ توراعالىعىنان باس تارتىپ, پارتيا قاتارىنان دا شىقتى.
كونستيتۋتسياعا سايكەس پرەزيدەنت ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كەپىلى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاقىن تۋىستارىنىڭ مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك قۇرىلىمداردا باسشى لاۋازىمدارعا ورنالاسۋىنا كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە تىيىم سالۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى. بۇل دا قولداۋعا تۇرارلىق قادام ەكەنى داۋسىز.
پرەزيدەنتتىڭ جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋعا قاتىستى وكىلەتتىكتەرى وزگەرەدى. كونستيتۋتسيادا بەلگىلەنگەن قولدانىستاعى تارتىپكە سايكەس پرەزيدەنتتىڭ ءوزى جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرادى, سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ توراعاسىن تاعايىندايدى. ەندى ولارعا كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ جانە جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعالارى قىزمەتىنە كانديداتۋرالاردى كەلىسۋ قۇقىعىن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارىنا بەرۋ ۇسىنىلدى. بۇل رەتتە جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋ زاڭمەن ايقىندالاتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسى پرەزيدەنتتىڭ ارتىق وكىلەتتىكتەرىن الىپ تاستاۋ جانە اكىمدەر مەن ماسليحاتتارعا جەرگىلىكتى جەرلەردە شەشىمدەر قابىلداۋ كەزىندە كوبىرەك دەربەستىك بەرۋ ارقىلى «قولمەن باسقارۋ» پراكتيكاسىنان كەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
قىسقاسى, پرەزيدەنت مىندەتتەگەن وزگەرىستەردىڭ بارلىعى دا جاڭا قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى جارقىن قادام ەكەنى تالاس تۋدىرمايدى.
كۇنسۇلۋ ءپىرمانوۆا,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ دوكتورانتى