ۇلت ۇرپاعىن جۇرت كىسىسى دارەجەسىنە كوتەرەتىن – اتا-انا, مۇعالىم, بيلىك. وسى ءۇش تىرەك نامىس نايزاسىن مۇقالتپاي, جىگەرىن جانىپ, ءۇمىت وتىن ۇرلەسە, جالعاندىققا بارماسا, ساپالى ءبىلىمدى ساناسىنا كۇڭگىرتتەندىرمەي سىڭىرسە, تاڭعى شىقتاي ءمولدىر, كۇن ساۋلەسىندەي تۇنىق تاربيە بەرسە, جاراتىلىسىندا كەمدىك بولماسا, بالا تەرىس كەتپەيدى.
سۇلۋ تورىداي بىرىنەن-ءبىرى وزىپ, بىرىنەن-ءبىرى اسقان جۇرت كىسىسى شىقپاي قويمايدى.ونداي ۇرپاق قالىپتاستىرا الساڭ, دۇنيەڭ تۇگەل, كوڭىلىڭ الاڭسىز. ءبىز بۇل بايلامداردى الاشتىقتار قاعيدا ەتىپ ايتىپ كەتكەن تابارىك وسيەتتەردەن تۋىنداتىپ وتىرمىز. الىپ احاڭ (بايتۇرسىن ۇلى) «بالانى ۇلشا تاربيەلەسەڭ – ۇل, قۇلشا تاربيەلەسەڭ – قۇل بولادى» دەگەن عوي. شىنىندا, قالاي وقىتىپ, قالاي تاربيەلەپ ءجۇرمىز؟
بىردەن ايتايىق, الا-قۇلا, «جىرى» تاۋسىلار ەمەس. ونىڭ سەبەبىن ونداعان جىلدار ىشىندەگى ءجوندى-ءجونسىز جاسالعان رەفورمادان ىزدەۋىمىز كەرەك. ءتىپتى وقۋ جۇيەسى مەن دەنساۋلىق ءىسى ەل بولعالى سىناق الاڭىنا اينالعانى بەلگىلى. باسشى اۋىسسا ءبىر باعدار شىعا كەلىپ, مۇعالىم مەن وقۋشىنى اۋرە سارساڭعا سالادى. وسى جۇيەسىزدىككە ەندى تىيىم بولاتىن شىعار؟..
الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە كىرەمىز, ون ەكى جىلدىققا پالەن جىلى وتەمىز دەگەن الىپ ۇشقان باسى بار, اياعى ناقتىلانباعان, عىلىمي نەگىزى كەم, بىراق قىرۋار قارجى قاراستىرىلعان, ۇشتىعىنا جەتپەگەن اقپارات-رەفورمالار الگى الا-قۇلالىققا اكەلىپ ۇرىندىرىپ, سونىڭ زاردابىنان قۇتىلا الماي كەلەمىز.
بۇل اراداعى ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز مىناۋ ەدى: مەملەكەتتىك ورتا ءبىلىم مەن جوعارى ءبىلىمدى بىلاي قويعاندا اقىلى مەكتەپتەر دەگەن شىقتى. وعان مىڭ ەمەس, بىرنەشە ميلليونداپ اقشا تولەيدى. شىداعاندار ۇل-قىزىن وقىتىپ جاتىر. ونداي ءبىلىم بەرەتىن مەكەمەلەردە دايىندىق سىنىبىنا 5,6 ملن تەڭگە, 3-5-سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن 9,7 ملن تەڭگە, 10-11-سىنىپتار ءۇشىن 12,6 ملن تەڭگە تولەيدى ەكەن. ارينە, وسىنشا قارجى تولەگەن جەردە ءبىلىم ساپاسى دا, وقۋشىلارعا جاسايتىن جاعداي دا ەرەكشە بولاتىنى ءمالىم. سونداي اقشا جۇمساعان وقۋشىلاردىڭ ءبارى شەتىنەن جۇزدەن جۇيرىك پە ەكەن؟
قازىر باي مەن كەدەي دەگەندى, از قازاقتى ودان دا باسقا توپتارعا ءبولىپ جۇرگەنىمىز دە اقيقات. ءيا, باي-باعىلان بالالارى قىسىلماي وقيدى, ال قالتاسى تەسىك, ايلىعى شايلىعىنا جەتپەي جاتقان كەدەي توپ ءجاۋدىر كوزدەرى قايتپەك؟ ولاردىڭ ىشىندە دە تالانتتار, توپتى جارعان مىقتىلار جوق دەي الامىز با؟ ارينە, بار. قياندارداعى اۋىلداردا دا. ۇمتىلادى. اتا-اناسىنىڭ قولى قىسقا, سودان شەتكە شىعىپ قالا بەرەدى. جالپى, نارىقتىڭ زامانى وسىلاي ەكەن دەپ ۇرپاقتى بۇلاي ءبولۋ, ءتۇپتىڭ-تۇبىندە قيىندىق تۋعىزۋى مۇمكىن. باي بالاسى مەن كەدەي بالاسى الاكوزدەسپەي تۇرا ما؟ بۇل دا ويلاناتىن سۇراق.
ەگەر جاراتىلىسىمىزدان نارىق بويىنشا ءومىر ءسۇرىپ جاتساق, ءسوز باسقا. نارىقتى جالاۋلاتىپ كەشە ءبىر ساپتا جۇرگەن ءبىر شوعىر الدىڭعى تولقىننىڭ اياق استىنان بولەكتەنىپ كەتۋى, ولاردىڭ ۇرپاقتارىنىڭ تاسىپ, شالقىپ ءومىر ءسۇرۋى جۇرتشىلىقتى ويلاندىرا باستادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدىڭ بايلىعى قانشا ادامنىڭ قولىندا ەكەنىن اشىپ ايتتى. ولاردى جاعالاعانداردىڭ دا بارماعى ءبىر ءىلىم مايعا ىلىنە كەتكەنى حاق.
جاسىراتىنى جوق, قازىر مەملەكەتتىك مەكتەپتەردىڭ مارتەبەسى ونشا ەمەس. سەبەبى ولاردان جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتۋ جاعى كەمشىن سياقتى. كوپ جاعدايدا وزدەرىمەن وزدەرى قالىپ قويعانداي. بۇرىن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىنىڭ قورىتىندىسى ءبىلىم ۇيالارىن قامشىلاپ قانا قويمايتىن, تالاپ ەتەتىن. سول ۇبت ءبىلىمنىڭ كورسەتكىشى ەدى, ونى دا ءتۇرلى باعىتتاردى العا تارتىپ قوجىراتىپ جىبەرگەندەيمىز. بۇرىن مەكتەپ قانا ەمەس, اۋدان, وبلىس ۇبت كورسەتكىشى بويىنشا دا جۇمىستارى باعالانىپ جاتاتىن. سول ءبىلىم سىناعىنان «التىن بەلگىگە» ۇسىنىلعاندار وتپەي قالىپ جاتاتىن. وسى كۇندەرى مەكتەپ ۇجىمدارى ءبىرلى-جارىم ەمەس, ونداعان تۇلەككە «التىن بەلگى» بەرىپ اسپەتتەيدى. بىراق ولاردىڭ ءبارى بىردەي ۇبت-دان اتتاي شاۋىپ وتپەي قالىپ جاتاتىنى جانە بار. الدا ءبىر-ەكى ايدان كەيىن وقۋ جىلى اياقتالادى. ونىڭ ناتيجەسى قالاي بولادى, «التىن بەلگىگە» قانشا وقۋشى ۇسىنىلدى, ولاردىڭ ۇبت-دان سۇرىنبەي وتكەندەرى مەن سۇرىنگەندەرى تۋرالى دەرەك ساراپقا سالىنىپ, اقيقات پەن جاساندىلىق ايقىندالا ما؟ الدە جىلداعىداي سەن تيمەسەڭ مەن تيمەمەن تىندىم بولا ما؟
ءتۇيىن سوزدەگى ءتۇيىن, بار بالاعا ارنالعان مەملەكەتتىك, اسپەتتەگەن جەكە مەكتەپتەردەگى, شاعىن توپتارعا ارنالعان ورتالىقتارداعى ءبىلىم ساپاسىن, باسشىلارىنىڭ ىسكەرلىگىن (جەتى جىل بولىپتى دەپ اۋىستىرا سالۋدى ادەتكە اينالدىرماي, مىقتىنى وسال جەرگە جىبەرۋ), ايلىقتارى كوبەيگەن مۇعالىمدەردىڭ ءىس-تاجىريبەسىن تارازى باسىندا تەڭشەپ, قوساق اراسىندا جۇرگەندەردى شىنايى سىناقتا انىقتاماۋ كەرەك. باستى ماسەلە, ەل بيۋدجەتىنەن مول قارجى الىپ وتىرعان مەملەكەتتىك مەكتەپتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كوتەرمەي, كوسەگەنىڭ كوتەرىلۋى ەكىتالاي.