كوكشەگە كوكتەم كەلدى قاۋپىن ەرتىپ

قار سۋى قانشالىقتى مول بولعا­نى­مەن, سىرەۋ بولىپ قاتقان توپىراق ءجىبي قويعان جوق. بىلتىرعى قۇرعاق­شى­لىق جىلى كەنەزەسى كەپكەن ولكە­نىڭ وڭىرىنە كوكتەمگى ىلعالدىڭ پالەن­­دەي پايداسى بولماي تۇر. «تۇس­كە دەيىن ءمۇيىز, تۇستەن كەيىن كيىز» دەگەندەي, مول سۋدىڭ ىلعالى تۇندە مۇز بولىپ كەۋىپ, كۇندىز بۋ بولىپ ۇشىپ كەتىپ جاتىر.

زەرەندى اۋدانىنىڭ اۋماعىندا يۆانوۆ, ايدابول, الەكسەەۆ سياقتى 3 سۋ بوگەتى, 1 سۋ قويماسى بار. قىزىل سۋ مولشەردەن اسىپ, قاۋىپ تۋدىراتىنداي بولسا, كادەگە جاراتاتىن 150 بىرلىك ينجەنەرلىك جانە كومەكشى تەحنيكا مەن ءجۇزۋ قۇرالدارى الدىن الا دايىندالعان. اۋدانداعى ءتيىستى مەكەمەلەر 4 سۋ ايدايتىن موتوپومپا ساتىپ الىپتى. 60 كەرەۋەت پەن 180 توسەكتىك ورىن ازىرلەنگەن. دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى قاجەتتى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. جەدەل جاردەم بريگادالارى جاساقتالعان. 5,3 توننا جانار-جاعارماي, 1 958 توننا ينەرتتى ماتەريال, جۇزدەگەن قۇم سالىنعان قاپتار ازىرلەنگەن. اقپان ايىنان بەرى اۋداننىڭ ەلدى مەكەندەرىنەن 5 423 شارشى مەتر قار شىعارىلعان. ۇزىن-ىرعاسى ءۇش شاقىرىمعا جۋىق ارىقتىڭ بويى ارشىلىپ, قارعىن سۋ ەركىن اعىپ وتەتىندەي جاعداي جا­سالعان. وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگە­سىن­دەگى شاعالالى سۋ قويماسىنا ءتو­نىپ تۇرعان قاۋىپ جوق.

شاعالالى وزەنىنىڭ كراسنىي يار كەنتىن جاناپ وتەتىن تۇسى جىل سايىن قاۋىپ ءتوندىرۋشى ەدى. وزەن اڭعارىنان اسقان قىزىل سۋ كەنتتىڭ شەتكى كوشە­لە­رىن بىرنەشە مارتە باسىپ قالعان. ويتكەنى شەتكەرى كوشەلەر وزەن­گە تىم جاقىن سالىنعان. بىل­تىر وزەن جيەگى مىقتاپ بەكى­تىل­دى. جاعالاۋدى كوتەرۋگە 7 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, يگە­رىل­گەن. وبلىس ورتالىعىن قاق جارىپ وتەتىن قىلشاقتى وزەنى دە قار سۋى مول بولعان جىلدارى جاعالاۋدان اسىپ, جايىلىپ كەتۋشى ەدى. وزەن جيەگى ءبىرشاما بيىكتەتىلگەن ەكەن. دەمەك, جىلداعىعا قاراعاندا, جاع­داي ءبىرشاما ءتاۋىر.

– سۋ تاسقىنىنا قارسى اتقارى­لا­تىن ءىس-شارالار شەڭبەرىندە تسەلينوگراد اۋدانىنداعى جەرگى­لىك­تى اتقارۋشى ورگاندارعا دەر كەزىن­دە كومەك كورسەتۋ ءۇشىن توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ قۋاتتى كۇش­تەرى مەن قاجەتتى قۇرال-جابدىق­تار جىبەرىلدى. بۇگىن ارنايى جابدىق­تال­عان توپ اتتاندىرىلدى. توپ قۇرا­مىندا 15 بىرلىك تەحنيكا مەن الپىس­قا جۋىق ادام بار, – دەپ حابارلايدى وبلىستىق دەپارتامەنتتىڭ ءباسپا­سوز قىزمەتى.

دەپارتامەنت باستىعىنىڭ ورىنباسارى ماناربەك شاپاعاتوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, گيدرولوگيالىق بەكەت­تەر ۇدايى باقىلاۋدا. سۋ قوي­مالارىنداعى مۇزدىڭ قالىڭ­دى­عى دا ەسەپتەلۋدە. ماسەلەن, استانا سۋ قويماسىنداعى مۇزدىڭ قالىڭ­دىعى 82 سانتيمەتر بولسا, سىلەتى سۋ قويماسىنداعى مۇزدىڭ قالىڭ­دى­عى – ورتاشا ەسەپپەن 90 سانتيمەتر دەڭگەيىندە. ەگەر كۇن كۇرت جىلىنىپ, قىزىل سۋ قارقىنى ارتسا, وزگە وڭىرلەردەن كومەك كەلەدى.

قارعىن سۋدىڭ قاۋپى كوپ ارشالى اۋدانى دا جاۋاپتى كەزەڭدەگى دا­يىن­دىقتى شيراتا تۇسۋدە. بۇگىنگە دەيىن ەلدى مەكەندەردەن 900 تەكشە مەتر سۋ شىعارىلدى. قىزىل سۋ تۇرعىن ۇيلەردى باسىپ قالماس ءۇشىن قاسات قار ءالى دە قاۋىپسىز جەرلەرگە تاسىمالدانۋدا. 6 مىڭ تەكشە مەتر قار شىعارىلىپ, ءجۇز مەتر كولەمىندەگى جىلعالار تازارتىلدى. اۋدانعا قۇ­را­مىندا 12 ادامى بار ءۇش تەحنيكامەن جاراقتانعان توپ كومەككە كەلدى.

الدىن الا بولجام بويىنشا كەش كەلگەن كوكتەم ءوڭىردىڭ ون اۋدانىندا قاۋىپ تۋدىرعانى بەلگىلى بولعان. مىنە, وسى وڭىرلەر قازىر ەرەكشە نازاردا. تاسقىنعا توسقاۋىل قوياتىن جۇمىس تا تىڭعىلىقتى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ون اۋداننىڭ اۋماعىنان 98 285 تەكشە مەتر سۋ شىعارىلىپ, ەلگە زيانى جوق ەڭىستەۋ جەرلەرگە توگىلدى. سۋدىڭ جولىن بوگەۋگە دە قام جاسالۋدا. 11 990 دانا قۇم سالىنعان قاپتار تولتىرىلدى. ونىڭ 4 710 داناسى وزەن اڭعارلارىنىڭ ەڭىستەۋ جەرىن بەكىتۋ ءۇشىن پايدالانىلدى. بەس اۋداننىڭ اۋماعىندا جالپى ۇزىندىعى 21 130 مەتردى قۇرايتىن ارىقتىڭ بويىن تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. مۇندايدا ەڭ قاۋىپتىسى, ەلدى مەكەندەردىڭ ىشىندەگى كەپتەلگەن قاسات قار. كۇرت ەرىگەن كەزدە ىل­ديداعى عيماراتتاردى باسىپ قال­ۋى ابدەن مۇمكىن. مىنە, وسىنداي قا­ۋىپ­تىڭ الدىن الۋ ءۇشىن وبلىستاعى ەلدى مەكەندەردەن 274,42 مىڭ تەكشە مەتر قار شىعارىلدى.

ءدال قازىر وبلىستا قىزىل سۋعا بايلانىستى وقىس وقيعالار تۋرالى شەتىن حابارلار جوق. كوكتەمگى سىناقتان كوپ بولىپ جۇمىلىپ, قىسىلماي وتسەك, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

اقمولا وبلىسى