مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك باسقارۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن وڭىرلەردە اكىمشىلىك-اۋماقتىق وزگەرىستەر جاساۋ قاجەتىن ايتقان بولاتىن. قازىر پرەزيدەنت جولداۋى جۇكتەگەن مىندەتتەر بويىنشا ەل ىشىندە قىزۋ تالقى ءوتىپ, ناتيجەلى ءىس باستالدى. وسىنداي قاۋىرت جۇمىس جەتىسۋ وڭىرىندە دە ءجۇرىپ جاتىر.
«الماتى اگلومەراتسياسىنا قاتىستى تۇيتكىلدەر كوپ. وبلىس تۇرعىندارى نەگىزىنەن قالا توڭىرەگىنە شوعىرلانعان. ۇزىناعاشتاعى نەمەسە تالعارداعى ماسەلەنى سوناۋ تالدىقورعاندا وتىرىپ شەشۋ وڭاي ەمەس. وبلىس ورتالىعىنا بارۋ ءۇشىن حالىقتىڭ الىسقا سابىلۋىنا تۋرا كەلەدى. وسى جانە باسقا دا جايتتاردى ەسكەرە وتىرىپ, الماتى وبلىسىن ەكىگە ءبولۋدى ۇسىنامىن. بۇل وڭىردە جەتىسۋ جانە الماتى وبلىستارى قۇرىلادى. الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعى قاپشاعايدا بولۋى كەرەك. ال جەتىسۋ وبلىسىنىڭ ورتالىعى تالدىقورعاندا ورنالاسادى. بۇل قادامدار ايماقتاردى دامىتۋ ىسىنە تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سانايمىن. جالپى, جاڭا وبلىستاردىڭ قۇرىلۋى – كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلە. كەزىندە وبلىس مارتەبەسىنەن ايىرىلعان وڭىرلەردە تۇرعىندار سانى ازايىپ, تۇرمىس ساپاسى تومەندەپ كەتكەنى بەلگىلى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىراتىن كەز كەلدى. اكىمشىلىك-اۋماقتىق وزگەرىستەر مەملەكەتتىك باسقارۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتەدى. جۇرتتىڭ وبلىس ورتالىعىنا بارىس-كەلىسىن وڭايلاتادى. ىشكى كوشى-قون ماسەلەسىن رەتتەۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى», دەگەن ەدى جولداۋدا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ. بۇگىندە الماتى وبلىسىندا بۇل باعىتتاعى تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن ناقتى شارۋا قولعا الىنعان. جاقىندا وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ كەزەكتەن تىس سەسسياسى ءوتىپ, وندا اۋماقتى ەكىگە ءبولۋ جۇمىستارى تالقىعا ءتۇستى. سەسسيا بارىسىندا ءسوز العان دەپۋتاتتار ءبىر اۋىزدان وبلىستاردى ءبولۋ تۋرالى پرەزيدەنت باستاماسىن قولداپ, بۇل قوس ءوڭىردىڭ دە ءتيىمدى دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
جالپى, جاڭادان قۇرىلاتىن جەتىسۋ وبلىسىنىڭ اۋماعىندا 352 ەلدى مەكەنى بار 8 اۋدان مەن 2 قالا, الماتى وبلىسىنىڭ قۇرامىنا 380 ەلدى مەكەنى بار 9 اۋدان مەن 1 قالا ەنگىزىلەتىن بولادى. وبلىستا پرەزيدەنت جارلىعىن قابىلداۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل الگوريتمى ازىرلەنگەن. وسى ىسپەن اينالىساتىن ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ, جۇمىسىن باستادى.
– قازىر ماڭىزى بار اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتەردىڭ جاڭا شەكارالارى جانە باسقا دا گەوگرافيالىق دەرەكتەر كورسەتىلگەن سحەمالىق كارتا دايىندالىپ, قاپشاعاي قالاسىنىڭ جاڭا باس جوسپارى مەن ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوباسى ازىرلەنۋدە. ەكونوميكالىق ەسەپتەۋلەر جاسالىپ, الماتى جانە جەتىسۋ وڭىرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى بويىنشا تالداۋ ماتەريالدارى دايىندالدى. قولدانىستاعى شتات سانىن قايتا ءبولۋ جانە مەملەكەتتىك ورگانداردى ورنالاستىرۋ ءۇشىن نىسانداردى ايقىنداۋ جۇمىستارى باستالدى, – دەيدى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى قانات بوزىمباەۆ.
سونداي-اق جاڭادان قۇرىلاتىن الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعىن كوشىرۋگە بايلانىستى شىعىنداردى, سونىڭ ىشىندە قىزمەتتىك ءۇي-جايلاردى جالداۋ, كوتەرمە جاردەماقى تولەۋ, قىزمەتكەرلەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى ءۇشىن تۇرعىن ءۇي جالداۋ جانە باسقا دا شىعىنداردى قارجىلاندىرۋداعى بىرقاتار پروبلەمالىق ماسەلە دە شەشىمىن تابادى. وسىعان بايلانىستى ەسەپتەۋلەر جۇرگىزىلۋدە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولۋ ءۇشىن بيۋدجەتتىك ءوتىنىم بەرىلەتىن بولادى.
دەرەك بويىنشا, قازىرگى الماتى وبلىسىندا سوڭعى 20 جىلدا جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 25 ەسە, ونەركاسىپ ءونىمى 17 ەسە, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى 16 ەسە, قۇرىلىس جۇمىستارى 30 ەسە, ساۋدا 27 ەسە وسكەن. 20 جىل ىشىندە 13 ملن شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, وبلىس ەكونوميكاسىنا 7,2 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى, وبلىس بيۋدجەتى 2001 جىلعى 21 ملرد تەڭگەدەن 2021 جىلى 830 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسكەن. ال اۋماقتىڭ ەكى وبلىسقا ءبولىنۋى وڭىرلەردىڭ دامۋىنا ودان ءارى سەرپىن بەرۋگە ءتيىس. بۇگىندە تالدىقورعان ءوڭىرىن دامىتۋ ماقساتىندا 6 542 جۇمىس ورنىن اشاتىن, 999,5 ملرد تەڭگەگە 182 جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن ەكەن.
ال بولاشاق وبلىس ورتالىعىنا اينالاتىن قاپشاعاي قالاسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى. قازىردىڭ وزىندە بۇل قالادا جاڭادان باسپانالى ازاماتتاردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. مىسالى, جاقىندا قالاعا قاراستى زارەچنىي اۋىلىندا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا سالىنعان 20 پاتەرلى 5 تۇرعىن ءۇي بوي كوتەردى. جالپى اۋماعى 1 380,7 شارشى مەتردى قۇرايتىن زاماناۋي ۇلگىدە جاساقتالعان باسپانادا ەلەكتر جەلىسى, ىستىق جانە سۋىق سۋ, جىلۋ جۇيەلەرى جۇرگىزىلگەن. ودان بولەك اۆتوتۇراق, بالالارعا ارنالعان ويىن الاڭى, قوقىس توگۋ ورىندارى دا جاسالعان. جالپى, قاپشاعايدا الداعى ۋاقىتتا 60 پاتەرلى 3 تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعان. جوبانىڭ جالپى قۇنى162,674 ملن تەڭگە شاماسىندا. بۇل پاتەرلەردىڭ كىلتى تولىق ەمەس وتباسىلارعا, جەتىم بالالارعا, ۇزاق جىلدان بەرى كەزەكتە تۇرعان بيۋدجەتتىك مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنە تابىستالادى دەپ كۇتىلۋدە. ال بۇگىندە قاپشاعاي قالاسىندا 3 مىڭعا جۋىق ازامات ءۇي كەزەگىندە تۇر ەكەن.
ايتپاقشى, جاقىن كۇندەرى قاپشاعاي قالاسىنىڭ اتى وزگەرىپ, شاھار ەلىمىزدىڭ ءبىرتۋار ازاماتى, مەملەكەت قايراتكەرى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ قۇرمەتىنە قايتا اتالاتىن بولادى. بۇل باستامانى بيىلعى جولداۋدا پرەزيدەنت كوتەرگەن بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنىسى ەل ىشىنەن قىزۋ قولداۋ تاپتى. ماسەلە قاپشاعاي قالالىق ءماسليحاتىنىڭ تۇراقتى كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا قارالىپ, قالانى «دىنمۇحامەد قوناەۆ قالاسى» دەپ قايتا اتاۋ باستاماسى كۇن تارتىبىنە قويىلعان بولاتىن. قازىر بۇل ۇسىنىس وبلىس دەڭگەيىندە قولداۋ تاۋىپ, ودان ءارى رەسپۋبليكالىق ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ تالقىلاۋىنا جىبەرىلگەن ەكەن.
الماتى وبلىسى