قاسيەتتى كوكشەنىڭ ءبىر بايلىعى – قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭدارى مەن ماڭگى جاسىل قاراعايى. قىمبات قازىنانىڭ ەكولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق رەسۋرس ەكەنى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە باعا جەتپەس ۇلتتىق يگىلىك.
ءبىر قاراعاندا, يت تۇمسىعى وتپەيتىن قالىڭ ورماننىڭ ىشىندە جۇرگەندەي كورىنگەنىمەن, وڭىردەگى مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ جالپى اۋدانى نەبارى 405,4 مىڭ گەكتار القاپتى قۇرايدى. ورمان جايىندا ورىندى ءسوز ساباقتاعاندا, كوكوسكىن كومكەرگەن القاپتار 225,7 مىڭ گەكتار جەردى الىپ جاتقانىن ايتا كەتكەن ءلازىم. شىنتۋايتىندا, وبلىستىڭ ورماندى القابى جالپى كولەمنىڭ 2,6 پايىزى عانا. دەمەك باعالى بايلىقتىڭ بارىنا مەيلىنشە ءمان بەرىپ, كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, كولەمىن جىل سايىن كوبەيتىپ وتىرۋ مىندەت.
سىڭسىعان ورماننىڭ سۇلباسى عانا قالىپ, قورى ازايعان دا ۋاقىت بولعان. وتپەلى كەزەڭدە وبلىستىڭ ورماندى القاپتارى ويسىراي شىعىنعا ۇشىرادى. ونىڭ ىشىندە ورماننىڭ باسىنان باق تايدىرعان وقيعا – دالا ءورتىنىڭ ءجيى ورىن الۋى بولدى. اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ كوكتەمگى دالا جۇمىستارى كەزىندە سابان ورتەۋى, ەگىستىك القاپتارىنا زياندى حيميالىق تىڭايتقىشتار سەبۋى ءبىرشاما القاپتىڭ جويىلىپ كەتۋىنە سەبەپشى بولدى. زاڭسىز اعاش كەسۋ دە زالالىن از تيگىزگەن جوق. وبلىس ورتالىعىنا جاقىن جەردەگى ەلدى مەكەندەردىڭ ماڭىنداعى قايىڭدى القاپتار قۇرىپ كەتۋدىڭ از-اق الدىندا قالدى. ەندىگى مىندەت – ادام قولىنان ويسىراي زارداپ شەككەن ورماننىڭ ورنىن تولتىرۋ. بۇرىنعى قالپىنا جەتسە, تابيعاتتىڭ سىيى مەلدەكتەپ تۇرار-اق ەدى. وتكەننىڭ وكىنىشتى كەمشىلىگىن تولتىرۋ باعىتىندا قازىر ءتاپ-ءتاۋىر شارۋا تىندىرىلۋدا.
تابيعي قوردى ەسەلەي تولتىرۋ جولى – كوشەت ەگۋ ارقىلى جاساندى ورمان القاپتارىنىڭ كولەمىن مولايتۋ. بۇل ءۇشىن ارينە, تۇقىمباقتاردا اعاش كوشەتتەرىنىڭ سانى كوبەيە ءتۇسۋى قاجەت. ۇمتىلىس بار. ماسەلەن, 2009 جىلدان باستاپ 17,6 مىڭ گەكتاردان استام القاپقا اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى. بۋراباي باۋرايىنداعى قازاق ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى توپىراق قۇرامىن زەرتتەپ, قانداي اعاش تۇرلەرىن وسىرۋگە مۇمكىندىك بار ەكەنىن ەلەكتەن وتكىزىپ, قىرۋار جۇمىس ىستەدى. وسىنداي تىندىرىمدى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە, ەلوردا مەن ششۋچينسك قالاسى باعىتىنداعى كۇرە جولدىڭ قوس قاپتالىندا ورمان القاپتارى پايدا بولدى. قازىر جانعا سايا جاسىل باق جاز بويى كوز قۋانتىپ, كوك اسپانعا بوي سالىپ قاۋلاپ ءوسىپ كەلەدى. ەل يگىلىگىنىڭ مولايعان تۇسى دا وسى جەر. ءسوزىمىزدى دەرەكتەرمەن بايىتار بولساق, ەڭ الدىمەن, شورتاندى كەنتىنەن ششۋچينسك قالاسىنا دەيىن 2,6 مىڭ گەكتار القاپقا اعاش كوشەتتەرىنىڭ وتىرعىزىلىپ, جاپىراق جايعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.
ورمان قاشاندا قامقورلىقتى قاجەت ەتەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ جونىندەگى پراكتيكالىق ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋعا كىرىسۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ونىڭ ىشىندە ەل پرەزيدەنتى 2025 جىلعا دەيىن 2 ملرد ءتۇپ اعاش وتىرعىزۋ مىندەتىن قويدى. وسى تاپسىرمانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا وڭىردە 2021-2025 جىلدارى 24,5 مىڭ گەكتار جەرگە 150 ملن ءتۇپ قىلقان جاپىراقتى جانە جاپىراقتى اعاش كوشەتتەرىن وتىرعىزۋ جوسپارلانعان.
– وتكەن جىلدىڭ كوكتەمىندە وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنا قاراستى ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرى جوسپارداعى 970 گەكتاردىڭ ورنىنا, 1 370 گەكتار الاڭدا كوشەت وتىرعىزۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى, – دەيدى وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى رۋسلان اۋباكىروۆ, – بيىل
1 280 گەكتار الاڭدا 9,3 ملن دانا اعاش كوشەتتەرىن وتىرعىزۋ جوسپارلانۋدا. جىل سايىن جالپى اۋدانى 171 گەكتار ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنىڭ 11 ورمان تۇقىمباعىندا ءوز قاجەتتىلىكتەرىمىزدى قامتاماسىز ەتەتىن 10 ملن-نان استام اعاش-بۇتا تۇقىمداس ەكپە جانە ۇشجىلدىق كوشەت وسىرىلەدى. كەلەسى جىلدارى اعاش وتىرعىزۋ ءۇشىن وسى ماتەريالداردى ءوسىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.
بىلتىر ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرى جاپىراقتى اعاشتىڭ 10 توننادان استام تۇقىمىن جانە 185 توننا قاراعاي بۇرشىگىن جيناپ الىپتى. شارۋاشىلىقتاردا 7 بۇرشىك كەپتىرگىش بار. وسى قۇرال ارقىلى 150 توننادان استام بۇرشىك وڭدەلىپ, 1 500 كيلو قاراعاي تۇقىمى الىنعان. تۇقىمنىڭ قاجەتتىلىگىنە وراي, الداعى ۋاقىتتا جالپى كولەمى 86 گەكتاردى قۇرايتىن 2 تۇقىمباق سالۋ كوزدەلۋدە. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ورمان كولەمىن ۇلعايتۋ ءۇشىن بۇل وتە قاجەت. ازىرگە تۇقىمباقتاردىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامالارى ازىرلەنگەن.
وڭىردەگى ورمان كولەمىن كەڭەيتۋدى باستى ماقسات ەتىپ وتىرعان جاۋاپتى مەكەمەلەردىڭ جىل سايىنعى ءىسىن تارازىعا تارتار بولساڭىز, وڭ سيپاتى باسىم. اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا ابدەن لايىقتى سان سالالى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىمەن, الداعى مىندەت جۇگى جەڭىلدەي قويمايدى. ورماندى ءوڭىر ساناتىنداعى كوكشەتاۋ ءۇشىن بۇل باعىتتا كەزەك كۇتتىرمەيتىن جاۋاپتى شارۋا شاش ەتەكتەن. ورمانداردى تابيعي تۇردە قايتا تۇلەتۋگە, اعاش كەسۋ كولەمىن قىسقارتۋعا, ورمان-توعايدى قوقىستاردان تازارتۋعا, ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىندا جاسىل ايماقتار قۇرۋعا, ورمانداردى ورتتەن قورعاۋعا جاردەمدەسۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ قاجەت.
اقمولا وبلىسى