كوركەمونەردە سەزىم مەن وي ءرويالدىڭ تىلىندەي جىمداسىپ, قوبىزدىڭ قوس پەرنەسىندەي ءبىر-بىرىمەن جۇپتاسىپ, جۇرەك قانتامىرىن قوزعاماسا ەسىگىن تارس جاۋىپ الادى. قالاي قاقساڭىز دا ول قاقپا وڭايلىقپەن اشىلمايدى. وندا جانىڭىزدى ساتقىندىقتان, وپاسىزدىقتان, جالعىزدىقتان تازارتاتىن ەنەرگيا بار. ەگەر ادام جۇرەگىمەن تىلدەسكىڭىز كەلسە, مۋزىكا تىڭداڭىز! ءاننىڭ دە ءوز ءتىلى, ءوز تاعدىر-سۇرلەۋى بولادى.
ەمحاناداعى ەڭ جاقىن دوسىم بەتحوۆەن بولدى. تەرەزەدەن قاراپ وتىرىپ, كەيدە دۇنيە دە مەندەي اۋناپ تۇرىپ, قايتا جاڭارار ما ەكەن دەيسىڭ. بىرەۋدىڭ تۇزەلگەن ءجۇرىسى بىرەۋگە بۇزىلعانداي بولىپ كورىنەدى. ءوزىڭ دە كۇندەگىڭنەن وزگەرىپ كەتكەندەيسىڭ. ۇيقىڭ كەلمەيدى. بىردەڭە ىستەۋگە وقتالاسىڭ. ايعايلايسىڭ, داۋسىڭ شىقپايدى, ۇندەمەيسىڭ بىراق تىنىشتىق جەگى قۇرتتاي جانىڭا بايىز تاپتىرمايدى. ءان عانا جۇباتاتىن سەكىلدى…
بۇگىندە ەكى ەلدى كولبەپ اعىپ جاتقان ەركە وزەن دنەپر مەن دەسنا دولدانىپ, بۋىرقانا تۇسۋدە. ءمولدىر سۋلارىن مۇڭ جاۋىپ, قاندى كوبىك اتۋدا. ءدال بىزدەي ولار دا كۇرسىنىپ, تولقىپ-تەبىرەنۋدە.
سىرتتاعى حابار ەلگە جىڭىشكەلەپ جەتكەنىمەن ەكىنشى بۇيىردەن سوققان اقپارات مايدانى ءىسىرىپ-كەپتىرىپ, ءوڭىن تەرىس اينالدىرىپ, ال ۇزىنقۇلاق بولسا ۇرەي ۇشىرىپ, نامازىن كەز كەلگەن جەرىنەن اياقتاعان جاس مولداداي جان القىمنان الادى. قاڭعىرىپ, قاۋساپ قالعان قايران, حالىق! اشىق اسپاندى نايزاعايداي ءتىلىپ, اعىپ بارا جاتقان وق داۋىسى ءبىزدىڭ قۇلاعىمىزعا جەتىپ دامىلدايتىنداي. سوعىس جۇرگەن جەر قاشان دا جىلان جالاعانداي ەمەس پە!؟. ءبىر-اق كۇندە جاپىراعى قۋارىپ, شاڭداعى بۇرق ەتتى! بەيبىت زاماندا تۋعان ءسابيدىڭ كوز الدىندا قانشاما ادام شەيىت كەتتى.
سوفوكلدان ابايعا دەيىن, گومەردەن اۋەزوۆكە دەيىن, باحتان جۇبانوۆقا دەيىن ادام بالاسى ۇزاق ءومىر ءسۇرىپ, عاسىرلار بويى مادەنيەت مۇناراسىن قالادى. ارينە اركىم ءوز بيىگىندە…. پۋشكيننىڭ بىزگە بەرگەنىندە ەسەپ بار ما؟ دوستوەۆسكيدىڭ شە؟ «سوعىستىڭ ادىلەتسىزدىگى سونشا ءوز بويىڭداعى ار-وجدانىڭىزدىڭ داۋىسىن ەستىمەيسىز» دەگەن تولستوي شالدىڭ ايتقانى قايدا قالدى؟! داڭقتى ورىس ادەبيەتى, XXI عاسىردى تاربيەلەپ وسىرگەن سەن ەدىڭ عوي. ەندى, مىنە, قاندىكويلەك باۋىرىڭا وق اتتىڭ, قۇداي قوسقان كورشىڭدى قارالادىڭ. ەندى نە جازار ەكەنسىڭ!؟ وسىناۋ قيىن كەزەڭدە ۋكراين ۇلتىنىڭ ۇلى پەرزەنتتەرى تاراس شەۆچەنكو, يۆان فرانكونى ەسىنە المايتىن كىم بار؟ جالعىز سولار عانا ما ەدى؟ ەندى اعايىندى ەكەۋدىڭ سوعىستىڭ سۋىق ىزعارى تابانىنان, قارا تاڭباسى ماڭدايىنان كەتە قويا ما ەكەن…
بىزدىڭشە, وڭايلىقپەن كەتە قويمايدى-اۋ.
«ارقاشان كۇن سونبەسىن,
اسپاننان بۇلت تونبەسىن,
قاسىمدا بولسىن مامام,
بولايىن مەن دە امان»,
دەپ اندەتىپ, XXI عاسىردىڭ تابالدىرىعىن ءماز-مەيرام بولىپ اتتاعان بالا بىتكەننىڭ ساناسىنا ۇرەي قۇيىلدى. ورىس اقىنى لەۆ وشانين جازعان سول ولەڭدى انمەن ارلەپ, ءار ءسابيدىڭ جۇرەگىڭە سىڭىرگەن ورىستىڭ ۇلى كومپوزيتورى اركادي وستروۆسكي ەدى. سوعىس قاسىرەتى بالالىق شاعىنىڭ اسپانىنا تۇسكەن, ون ءتورت جاسىندا اناسىنان ايىرىلعان عاجايىپ اقىن ءىزتاي مامبەتوۆ پەن بالالار اقىنى قابدىكارىم ىدىرىسوۆ شىعارمانى قازاقشاعا اۋدارىپ, ءسىز بەن ءبىزدى ەندى الەمدى دوستىق الديلەيتىنىنە سەندىرگەن ەدى. تاقىرىپتى ارىدان تارتقانىمىزبەن, ماقالامىزدىڭ نەگىزگى مازمۇنى وسى ءاننىڭ شىعۋ-تاريحىمەن ۇندەس. نەگە دەسەڭىز!؟ بىلاي عوي…
ابدەن ۇلتارالىق ءھام ازاماتتىق سوعىستان ازاپ شەككەن حالىقتى جۇباتقان, ەرتەڭگى كۇنىنىڭ ارايلى بولاتىنىنا جول سىلتەگەن وسى تۋىندى بولاتىن. مۇنى اتاقتى كورنەي چۋكوۆسكي ەرتە جاستاعى بالالاردىڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋگە ارنالعان ايگىلى «ەكىدەن بەسكە دەيىن» كىتابىندا جازادى. اۆتور سوندا وسى «كۇن شەڭبەرى» ولەڭىنىڭ شەجىرەسىنە ارنايى توقتالادى. «بۇل قاراپايىمدىلىعىمەن ءارى رۋح كۇشىمەن تاڭعالدىراتىن جايدارمان ءومىردىڭ مالىمدەمەسى ەمەس پە؟», دەپ جىگەرلەنە جازادى ەڭبەگىندە. بۇعان كەلىسپەسكە امال جوق, اۋەزدى ءان وقۋشىعا ۇلكەن ءومىردىڭ ءۇمىتىن سىيلادى.
قالامگەردىڭ ەرەكشە كىتابىن سۋرەتشى نيكولاي چارۋحين بەس جاستاعى ۇلىنا سىيلىققا الادى. سۋرەتكەر باسىلىمدى بالاسىنا بەرمەس بۇرىن, الدىمەن ءوزى ءبىر پاراقتاپ شىعۋدى ءجون سانايدى. ونىسى كارتينا جازۋعا شابىت سىيلايتىن ەلەمەنتتەر ىزدەگەن قارەكەتى ەدى. وقىپ وتىرىپ, ول دا قايران قالادى. «بۇل ولەڭ بالانىڭ جاقسى كورگەن نارسەسىنىڭ ولمەيتىندىگىنە دەگەن مىزعىماس سەنىم سىيلايدى. ءسىز ماڭگىلىك ءومىردى دارىپتەيتىن ۇلكەن بالانىڭ داۋىسىن ەستيسىز», دەيدى قىلقالام شەبەرى تامسانا تەبىرەنىپ.
شىنىندا, وعان كۇن مەن انا تۋرالى ولەڭدەر ۇناعانى سونشا, 1961 جىلى ۇلىنا قاراپ وتىرىپ, ۇلكەن قاعازعا باقىتتى بالانىڭ بەينەسىن سالادى. ءتىپتى پلاكاتتىڭ ءىشى كىشكەنتاي بالدىرعانداردىڭ بالاۋسا تىلەگىنە تولادى. كوپ ۇزاماي بالدىرعانداردىڭ لالا لەبىزى گازەت بەتىنە دە باسىلادى. مۇنى سول ءداۋىردىڭ داڭقتى كومپوزيتورى اركادي وستروۆسكي بايقاپ قالسا كەرەك, ولەڭ مەن سۋرەتكە كوزى تۇسە سالىسىمەن كوڭىلى تولقىپ, جۇرەگىنەن اۋەن شالقيدى. سول ساتتە-اق حورعا اينالعان بۇل مۋزىكا ءار بالانىڭ الەمدى بەيبىتشىلىككە شاقىرعانىنداي ەستىلدى. قانشاما مەملەكەت قوسىلا شىرقادى دا.
«كۇن ادەمى, كوك الەمى,
بۇل سۋرەتى جاس بالانىڭ.
اق قاعازعا سالعان ءوزى,
جازىلعان بار ءسوزى».
سول كەزەڭدە مۋزىكالىق رەداكتسيانىڭ كوركەمدىك كەڭەسى اتاقتى كومپوزيتوردىڭ جاڭا ءانىن قابىلدامادى. بۇل اندەرى راديودان كۇندەلىكتى شىرقالىپ جاتقان ونەر يەسى ءۇشىن اۋىر سوققى بولدى. دەگەنمەن كەڭەس يدەولوگياسى ابدەن سۇزگىدەن وتكىزە كەلە, ۇرەيلى حالىقتىڭ ساناسىن تازارتۋ ءۇشىن 1962 جىلى تۋىندىنى جارىققا شىعارادى. ارى قاراي وزدەرىڭىزگە ايان.
راسىندا, «كۇن شەڭبەرى» ءانى سوعىستان ابدەن ىعىرى شىققان قاراپايىم حالىقتىڭ, اسىرەسە مەكتەپ قابىرعاسىن ەندى اتتاعان ءاربىر وقۋشىنىڭ ەركىن ومىرگە جەتەلەيتىن باعدارشامىنا اينالدى. ءتىپتى بۇگىندە بالاباقشاداعى قازاق بالالارى ءالى دە داۋىستاپ ايتادى. «كۇن شەڭبەرى» جاقشا الدىنداعى جۇلدىزشا ىسپەتتى, كوز الدىڭىزعا ك ۇلىمدەپ تۇرعان جاننىڭ كوركەم سيمۆولىن اكەلەدى. جۇلدىزشا – گرەكتەر ءۇشىن بەس مىڭ جىلدىق تاريحى بار ماڭگىلىك بەلگى. ماڭگىلىك بەيبىتشىلىك بەلگىسى!
كەيدە ويلايسىز, ادام بالاسى – ازامات اتانسا, ايەل جۇرەگى – انا اتانسا, جەر بەتىندەگى جان يەسى ءبىر-بىرىنە جولداس اتانسا, مىناۋ سۇرقاي دۇنيەنىڭ اجارى ارلەنە تۇسپەي مە؟
وتاندى ءسۇيۋدى بالاڭىزدان ۇيرەنىڭىز!