زەينەتاقى جۇيەسىن جاڭعىرتۋدا قانداي وزگەرىس جاسالادى؟

بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا 2 ملن-نان اسا زەينەتكەر بار. مۇنى ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى ازاماتتارمەن سالىستىرعاندا, ءار زەينەتكەرگە شامامەن جۇمىسقا جارامدى 7 ادامنان كەلەدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى جىل سايىن زەينەتاقى تولەۋگە جۇمسالادى (2022 جىلى 2,9 ترلن تەڭگە). بۇل رەتتە زەينەت­ا­قى­نىڭ ورتاشا مولشەرى 105 538 تەڭگەنى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە ىن­تىماقتى زەينەتاقى – 72 914 تەڭگە, بازالىق زەينەتاقى – 32 624 تەڭگە.

حالىقتىڭ جالپى الەمدىك قار­تايۋ ءۇردىسى ەلىمىزگە دە ءسوزسىز اسەر ەتەدى. بۇۇ بولجامدارى بو­يىن­شا, 2050 جىلعا قاراي ەڭ­بەك­كە قابىلەتتى حالىققا جۇك­تە­مە ەكى ەسە ارتادى, زەينەتكەرلەر سانى 3 ملن-نان اسا ادامعا جەتەدى. وسىلايشا, 1 زەينەتكەرگە ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى 3,5 ادام عانا كەلەدى.

ىنتىماقتى جۇيەنىڭ جيناق­تا­لۋىمەن 2028 جىلعا قاراي زەي­نەت­اقى ەل بويىنشا ورتاشا ايلىق جالاقىنىڭ شامامەن 47,4%-ىن عانا (بجزق-نىڭ اكتۋارلىق با­عا­لاۋى بويىنشا) الماستىرادى. بۇگىن­گى تاڭدا شەشۋشى شارالار قا­بىل­دانباي, وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىندا دۇنيەگە كەلگەن, زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەن ازاماتتاردى زەينەتاقىمەن قام­سىز­داندىرۋ دەڭگەيى وتە تومەن بولادى. ولاردىڭ زەينەتاقىسى 2040 جىلعا قاراي جوعالعان ەڭبەك تابىسىنىڭ تەك 39,2%-ىن عانا جابادى. كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن بۇل جاعداي ودان دا تومەندەي تۇسەدى. مىسالى, 2060 جىلى زەينەتاقى جوعالعان تابىستىڭ 29,5%-ىن عانا جابادى.

ازاماتتاردى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن دامىتۋ – مەملەكەتتىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. بولاشاقتا زەينەتاقى جۇيە­سى­نىڭ تيىمدىلىگىن جولعا قويۋ ءۇشىن قازىرگى ۋاقىتتا زەينەتاقى جۇ­يە­سىن ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى قولدانىستاعى تۇ­جى­رىمداماسىنا وزگەرىستەر مە­ن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.

بىرىنشىدەن, ەڭ تومەنگى كەپىل­دىكتەر جۇيەسىن جەتىلدىرۋ شەڭبە­رىن­دە 2028 جىلدان باستاپ بازالىق زەينەتاقى تولەمىنەن ەڭ تومەنگى كەپىلدەندىرىلگەن زەينەتاقىعا كو­شۋ كوزدەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا ەڭ­بەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ونى تاعايىن­داۋ­دىڭ ناقتى تەتىگىن پىسىقتاپ جاتىر.

ەكىنشىدەن, 2023 جىلدان باس­تاپ جۇمىس بەرۋشىلەرگە 5% مىن­دەت­تى زەينەتاقى جارنالارىن ەن­گىزۋ كوزدەلگەن. جۇمىس بەرۋ­شى­­نىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن ەنگىزۋ قولدانىستاعى تۇجىرىمدامادا كوزدەلگەن. تۇ­جى­رىمداماعا تۇزەتۋلەر جوباسى شەڭبەرىندە سالىمشىلاردىڭ جەكە (مۇراعا قالدىرىلعان) زەي­نەتاقى جيناقتارىن تولىق­تى­رۋ­عا شارتتى-جيناقتاۋشى قۇ­رام­­­­داۋ­ىشتى قالىپتاستىرۋدان (شارت­­­تى تۇردە «باي» جانە تابى­سى تومەن سالىمشىلار اراسىندا جي­ناقتاردى قايتا ءبولۋ قاعي­دا­تتارىنا نەگىزدەلگەن) وسى جار­نا­لار­دىڭ نىسانالى باعىتىن وزگەر­تۋ كوزدەلەدى.

ناتيجەسىندە, ازاماتتاردى زەي­نە­ت­اقىمەن قامسىزداندىرۋ دەڭ­گەيىن حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى ۇسى­ناتىن ستاندارتتان تومەن ەمەس دەڭ­گەيدە ساقتاۋ قامتا­م­اسىز ەتىلەدى (جوعالعان تابىس­تىڭ كەمىندە 40%-ىن ­زەينەتاقىمەن الماستىرۋ).

تۇجىرىمداماعا وزگەرىستەر جوباسىندا كورسەتىلگەن زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ تا­سىل­دەرى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار دەڭگەيىندە, تاۋەلسىز ساراپ­شى­­لاردىڭ قاتىسۋىمەن قارالدى, سون­داي-اق قوعامدىق تىڭداۋ راسى­مى­نەن ءوتتى.

وتكەن جىلدىڭ 7 جەل­توق­سا­نىن­دا تۇجىرىمداماعا وزگە­رىس­تەر جوباسىن پرەزيدەنت جا­نىن­داعى رەفورمالار جونىن­دە­گى جوعارى كەڭەس قارادى. ەن­دى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسياسىنىڭ تۇجى­رىم­داماعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر جوباسىنىڭ شىعىن نورمالارىن قاراۋى قالىپ تۇر.