قازاق ونەرىنىڭ كوكجيەگىنەن جارىق جۇلدىزداي اعىپ تۇسكەن مۇستافا وزتۇرىكتىڭ ەسىمى بۇل كۇندەرى ەلگە تانىمال. سپورتتاعى ول سالعان جول وزىندىك دارالىعىمەن جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. وزتۇرىكتىڭ جارى نۇريلا قازىر گەرمانيادا تۇرادى. ءساتى ءتۇسىپ سول كىسىمەن سۇحباتتاسقان ەدىك.
– تاەكۆوندو شەبەرىمەن ەڭ العاش قالاي كەزدەسىپ ەدىڭىز؟
– سەنى وسى سۇحباتىڭ ارقىلى الىستا قالعان سول ءساتتى ەسىمە تۇسىرەسىڭ. مۇستافا ميۋنحەنگە قوناققا كەلگەندە, ونىمەن العاش رەت كەزدەستىم. ول مەنى ۇنەمى ايالدامادا كۇتىپ تۇراتىن. ۇنەمى كەشكى اسقا شاقىراتىن, ءسوزى, ءجۇرىس-تۇرىسى اسا مادەنيەتتى جىگىت بولدى. شىنىمدى ايتسام, وسىعان دەيىن ونداي مادەنيەتتى ادامدى كەزدەستىرگەن ەمەسپىن. سول ءۇشىن بۇل كۇندەرى ونى ساعىنامىن, ساعىنىشىم شەكسىزدىككە جالعاسادى. وعان ايتار سىرىمدى كۇنگە, تۇنگە ايتامىن. ەگەر بىرەۋ مەنەن «دۇنيەدە شەكسىز ءارى ۇزاق نە بار؟» دەپ سۇراسا, مەن «ول – ساعىنىش» دەپ جاۋاپ بەرەر ەدىم.
– مۇستافا وزتۇرىك ەڭ العاش تاەكۆوندو مەكتەبىن اشقان قازاقتىڭ ءبىرى. سول مەكتەپتەردىڭ قازىرگى جاعدايى قالاي؟
– مەنىڭ بىلۋىمشە, ونىڭ جاتتىقتىرۋ مەكتەپتەرى قازاقستاننىڭ بىرنەشە قالاسىندا اشىلعان بولاتىن. ال قازىر سول مەكتەپتەر تۋرالى ەشتەڭە بىلمەيمىن, ونى كىمدەردىڭ اشقانى, جۇمىستارى قالاي ءجۇرىپ جاتقانى, قازىرگى جاعدايى دەگەندەردەن مۇلدە حابارسىزبىن. ويتكەنى ەشكىم بىزگە اقپارات بەرمەيدى. ەگەر كۇيەۋىم ىرگە تاسىن قالاعان سول تاەكۆوندو مەكتەپتەرى تۋرالى اقپارات الا السام, توبەم كوككە جەتكەندەي قۋانار ەدىم. سەبەبى ول مەكتەپتى اشۋعا مۇستافا بار كۇش-قۋاتىمەن, ەرىك-جىگەرىمەن, قالا بەردى جۇرەگىمەن كىرىسكەن ەدى. مەن ءۇشىن مۇستافانىڭ ءار ىستەگەن ءىسى قىمبات ءھام قاستەرلى.
– ول كىسى كەزىندە «التاي» اتتى ءفيلمنىڭ ستسەناريىن ءوزى جازىپ, باس ءرولىن ءوزى ويناپتى, بۇل كينونى قايدان كورۋگە بولادى؟
– ءسىز ايتىپ وتىرعان «التاي» اتتى فيلم 1987 جىلى تۇركيانىڭ ىستانبۇل قالاسىندا تۇسىرىلگەن, ەگەر ينتەرنەتتەن ىزدەسەڭىز, تابا الاسىز. بۇل دا مۇستافانىڭ ارتىنا قالدىرعان ءبىر ەڭبەگى.
– مارقۇم اعامىز قازاقستان مەن تۇركيانىڭ قارىم-قاتىناسىنا ايرىقشا ىقپال ەتكەن تۇلعا بولدى دەگەندى ەستىدىك...
– دۇرىس ايتاسىز, مۇستافا ەكى ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرىنىڭ كەزدەسۋىنە, ەكىجاقتى ىسكەرلىك قاتىناس ورناتۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسا ءبىلدى. ءتىپتى ەكى ەل باسشىلارىنىڭ كەزدەسىپ, جينالىستار وتكىزۋىنە دە سەبەپكەر بولدى. بۇل جونىنەن ول ءوزىنىڭ ەلىنىڭ الدىنداعى ازاماتتىق پارىزىن وتەي الدى.
– جيىرما جىلدان استام گەرمانيادا تۇرىپ جاتىرسىزدار, ەلگە قايتۋ جوسپارىڭىز بار ما؟
– ءيا, مەن كوپ جىلداردان بەرى گەرمانيادا تۇرىپ كەلەمىن. وسىندا ۇيرەنىپ قالدىق. مۇستافا ەكەۋمىز وسىندا شاڭىراق كوتەرىپ, بالالارىمىزدى وسىردىك, تاربيەلەدىك. مۇستافا اتاجۇرتىمىز قازاقستانعا بارىپ, سوندا تۇرعىسى كەلدى. بىراق اللانىڭ باسقا ورنالاستىرۋى بار ەكەنىن كەش بىلدىك.
– تۇرىپ جاتقان ەلدەرىڭىز سىزدەرگە نەسىمەن ۇنايدى؟
– ماعان بۇل جەردىڭ حالىققا جاسايتىن كومەگى مەن ىشكى ءتارتىبى كوبىرەك ۇنايدى. بۇل ەلدە مۇقتاج جاندارعا ارنايى كومەك بەرىلەدى, ءار ادامدا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ بار. ءومىر سۇرۋگە ىڭعايلى, قوعام ادىلەتتى.
– بالالارىڭىز نەمەن اينالىسىپ جاتىر؟
– ۇلىم نازيربەك سۋرەتشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ال ۇلكەن قىزىم ءناسىليحان ءانشى, كومپوزيتور. ەكى بالانىڭ اناسى. كىشى قىزىم اسىليحان ميۋنحەندەگى پاتەنتتىك مەكەمەدە مەنەدجەر مامانى.
– كۇيەۋىڭىزدىڭ ءولىمى تۋرالى شىندىق ءالى تولىق اشىلمادى ما؟
– بار شىندىقتى اللا عانا بىلەدى دەپ ويلايمىن. ونىڭ ءولىمى تۋرالى اركىم ءارتۇرلى ايتىپ جاتادى. بىراق شىندىق اشىلعان كۇندە دە, ەندى ەشكىم ونى ءتىرىلتىپ بەرە المايدى عوي. مەديتسينالىق ساراپتاما ونى ۋلانعان دەدى. بىراق ونىڭ ومىردەن ءوتۋىنىڭ ءوزى ەشكىم شەشە المايتىن جۇمباق كۇيىندە قالدى.
– مۇستافا وزتۇرىكتىڭ ورىندالماعان ارماندارى بار ما؟
– مۇستافانىڭ ارمانى وتە كوپ ەدى. ءتىپتى ول كەي ارمانىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءوزىن تارتىپكە باعىندىرىپ, ەڭبەك ەتتى. بىراق ورىندالماعان ارمانى ءالى دە كوپ بولاتىن. امال نە؟! اينالاسىنداعىلارعا قولۇشىن بەرگەندى جانى قالايتىن. كەيىنگى كۇندەرى ەلىنە قىزمەت ەتۋ تۋرالى كوپ ايتىپ ءجۇردى, ادامداردى باي, كەدەي دەپ بولمەيتىن قاسيەتى دە بار ەدى.
– ەۋروپاداعى قازاقتاردا انا ءتىلىن ۇمىتۋ قاۋپى جوق پا؟
– انا ءتىلى – انا سياقتى. انانى ەشقاشان ۇمىتۋعا بولمايدى. گەرمانياداعى قازاقتار تۇرىكشە, قازاقشا سويلەيدى. قازاق مادەنيەتىن دامىتۋ قوعامى دا ءبىز تۇراتىن قالادا ورنالاسقان.
– سىزشە وتان دەگەن قانداي ۇعىم؟
– بالالارىم قايدا بولسا, مەنىڭ وتانىم سوندا.
اڭگىمەلەسكەن
دۇيسەنالى الىماقىن,
«Egemen Qazaqstan»