«قۇرساق انا» قۇندىلىعىمىزعا قايشى ەمەس پە؟

«جالدامالى جاتىر» جارناماسى «جەر جارىپ» تۇر

«جالدامالى جاتىر» قىزمەتى بالا سۇيە الماي امالى قۇرىعانداردىڭ سوڭعى مۇمكىندىگى بولسا, ال الدەكىمدەر ءۇشىن ءتيىمدى تابىس كوزى بولىپ تۇر. قازاقستاندا بارلىق جاي-جاپسارى زاڭمەن رەتتەلىپ رۇقسات ەتىلگەندىكتەن, بۇل قىزمەتتىڭ دە ساۋداسى قىزىپ, كادىمگى نارىقتان پارقى بولماي بارادى. بۇگىنگى تاڭدا سۋرروگات انا بولۋعا تالاپتانۋشىلار دا جانە ولارعا تاپسىرىس بەرۋشىلەر دە كوپتەپ تابىلادى. بۇرىن «قۇرساق انا» بولۋعا جاقىن-جۇراعاتى بولماسا, باسقا قاراكوزدەرىمىزدىڭ كەلىسە قويۋى نەعايبىل سياقتى كورىنەتىن. ال قازىر ينتەرنەتكە جازىپ, سۋرروگات اناعا سۇراۋ سالساڭىز, «ىزدەگەنگە – سۇراعان» بولىپ ءتۇر-تۇرىمەن «انالار» تابىلا كەتەدى. ءتىپتى سۋرروگات انانى تاۋىپ بەرۋدەن باس­تاپ بالانى قولعا العانعا دەيىنگى بارلىق پروتسەس­كە كومەكتەسەتىن, قۇجاتتاردى زاڭدى تۇر­دە تۇگەندەپ بەرەتىن اگەنتتىكتەر دە كوبەيىپ كەلەدى. ونداي اگەنتتىكتەر اراسىن­دا باسەكە قىزۋ, جارنامالارى دا «جەر جارادى». مىسالى, الماتىداعى سۋرروگات انا قىزمەتىن ۇسىنۋشى ءبىر اگەنتتىكتىڭ سايتىنان «رەبەنوك پود كليۋچ» دەگەن جارنامانى كورىپ تىكسىنىپ قالدىق. باسىندا ۇركە قاراعان وسىنىڭ ءبارى كەلە-كەلە ۇيرەنشىكتى ۇردىسكە اينالىپ كەتەتىن سياقتى. الايدا بالاعا تاپسىرىس, تاۋار رەتىندە قاراۋ, سونداي-اق بالا كوتەرەتىن ايەلدى قاتارداعى قىزمەت كورسەتۋشى دەپ ساناۋ ادام قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىمەن قانشالىقتى سايكەس كەلەدى, جالپى ادامگەرشىلىككە سىيا ما؟

تاقىرىپتى تارقاتا ءتۇسۋ ءۇشىن الدىمەن سۋرروگات انا قىزمەتىنىڭ زاڭمەن قالاي بەكىتىلگەنىنە توقتالا كەتكەن ءجون. ەلىمىزدىڭ «نەكە جانە وتباسى تۋرالى» زاڭىندا سۋرروگات انانىڭ قانداي ۇعىم ەكەنى, وعان قويىلاتىن تالاپتار مەن شارتتار جان-جاقتى كورسەتىلگەن. بۇل زاڭنىڭ «سۋرروگات انا بولۋ جانە قوسالقى رەپرودۋكتيۆتىك ادىستەر مەن تەحنولوگيالاردى قولدانۋ» دەپ اتالاتىن جانە التى باپتان تۇراتىن 9-تاراۋىندا تاراپتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى تولىق قامتىلعان.

زاڭداعى مازمۇن بويىنشا, سۋرروگات انا – سىياقى تولەنە وتىرىپ نەمەسە وتەۋسىز نەگىزدە نەكەدە تۇرعان ەرلى-زايىپ­تىلاردان جانە بالالى بولعىسى كەلە­تىن ادامداردان, ياعني گەنەتيكالىق اتا-انالارىنان قوسالقى رەپرودۋكتيۆتىك ادىستەر مەن تەحنولوگيالاردى قولدانۋ جولىمەن بالا كوتەرۋگە, بوسانۋعا كەلىسىمىن بەرگەن ايەل. سۋرروگات انا مەن ىقتيمال اتا-انا اراسىنداعى شارت جازباشا تۇردە جاسالادى جانە مىندەتتى تۇردە نوتا­رياتتا كۋالاندىرىلۋى كەرەك. وسى كەلى­سىم­شارت نەگىزىندە بارلىق قىزمەتتىڭ اقىسىن, ماتەريالدىق شىعىندى تاپسىرىس بەرۋشى ەرلى-زايىپتىلار تولەيدى. ءوز كەزەگىندە سۋرروگات اناعا وزىمەن شارت جاساسقان ادامدارعا بوسانعان بالانى بەرۋ مىندەتتەلەدى, ياعني ول بالانىڭ اناسى بولۋدان ۇمىتتەنبەيدى.

قازاقستاندا 2004 جىلدىڭ 16 شىلدە­سىندە قابىلدانعان وسى زاڭ ءبىزدىڭ قوعامدا «قۇرساق انا» قىزمەتىنىڭ كەڭ ەتەك الۋىنا جول اشتى. سودان بەرى ەلىمىزدە سۋرروگات انانىڭ قۇرساعىنان قانشاما مىڭداعان بالا دۇنيەگە كەلدى. بۇل تۋرالى ناقتى رەسمي دەرەك جوق, بىراق وسىدان بىرەر جىل بۇرىن 20 مىڭنان اسا بالانىڭ تۋعانى تۋرالى اقپارات تاراعان. قالاي دەگەنمەن دە, قازىرگى كەزدە «قۇرساق انا» ۇعىمى قوعامدىق سيپات الىپ, بۇل قىزمەتتى كورسەتۋگە نيەتتى ايەلدەردىڭ قاتارى كو­بەيىپ جاتىر. ويتكەنى جوعارىدا ايتقا­نىمىزداي, بەدەۋلىك دياگنوزى قويىلعان ەرلى-زايىپتىلار سانى ارتىپ جاتقاندا, سۋرروگات انالارعا سۇرانىس ازايماق ەمەس. ال «جۇمىرتقادان ءجۇن قىرىققان» قازىرگى نارىق زامانىندا بۇل سۇرانىستان اجەپتەۋىر تابىس تابۋعا بولادى.

سۋرروگات انا ەكۇ كۆوتاسىن پايدالانا الا ما؟

زاڭدا كورسەتىلگەندەي, سۋرروگات انا تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ بالاسىن تەك قو­سالقى رەپرودۋكتيۆتىك ادىستەر, ياعني ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ (ەكۇ) باعدارلامالارى ارقىلى كوتەرەدى. مۇنداي تەحنولوگيالاردى قولدانۋ بىر­نەشە مەديتسينالىق ورتالىقتا جۇزەگە اسى­رىلادى. وسى ورايدا رەپرودۋكتولوگ-دارىگەرلەردى سوزگە تارتىپ, ەلىمىزدە سۋر­روگات انا قىزمەتىنىڭ قالاي جولعا قويىل­عانىن سۇراپ بىلدىك. سونىڭ ءبىرى رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تامارا جۇسىپاليەۆا سۋرروگات انا قىزمەتى تولىقتاي ارناۋلى زاڭعا نەگىزدەلگەن «قۇرساق انا» باعدارلاماسى بويىنشا جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.

– سۋرروگات انا قىزمەتى زاڭگەرلەردىڭ باقىلاۋىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ەكۇ جاساماس بۇرىن تاپسىرىس بەرگەن ەرلى-زايىپتى مەن «قۇرساق انا» زاڭگەرگە بارىپ, زاڭدى تۇردە كەلىسىمشارتقا تۇرادى. ول جەردە ارقايسىسىنىڭ بولەك قۇقىعى جايلى اقپارات بولادى. سوعان سۇيەنە وتىرىپ ءارى قاراي ەكۇ-نى باس­تاي الادى. ەگەر كەلىسىمشارت بولماسا, ءبىز ەكۇ باعدارلاماسىن جۇرگىزبەيمىز. «قۇرساق انا» بوسانعاننان كەيىن بالانى مىندەتتى تۇردە تاپسىرىس بەرگەن ەرلى-زايىپتىعا, ياعني بيولوگيالىق اتا-اناعا بەرەدى, وزىنە الىپ قالۋعا قۇقىعى جوق. كەلىسىمشارت نەگىزىندە جانە زاڭ بويىنشا تاپسىرىس بەرگەن ەرلى-زايىپتى قانداي جاعدايدا دا بالادان باس تارتا المايدى. جالپى, كەيىنگى جىلدارى سۋرروگات انانىڭ قىزمەتىنە جۇگىنەتىن وتباسىلار كوبەيىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ورتالىعىمىزعا جىلىنا جۇزدەن اسا وتباسى «قۇرساق اناعا» ەكۇ جاساتادى. مىسالى, 2021 جىلى 171 «قۇر­ساق انانىڭ» قىزمەتىن پايدالانىپ, ەكۇ باعدارلاماسى جۇزەگە استى. ال «قۇرساق انا» قىزمەتىن ۇسىناتىن ايەل­دەردى كوپ دەپ ايتا المايمىن. بۇ­گىنگى تاڭدا رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا ينس­تيتۋتىنىڭ كلينيكاسىندا 58 ايەل سۋرروگات انا رەتىندە تىركەلگەن, – دەيدى ت.جۇسىپاليەۆا.

سونىمەن قاتار «ەكومەد» كليني­كا­سى­نىڭ عىلىمي ديرەكتورى, بيولوگيا عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى, رەپرودۋكتولوگ-­ەمبريولوگ سالتانات بايقوشقاروۆا قانداي ايەلدەر سۋرروگات انا بولا الاتىنىن جانە ولاردىڭ كومەگىنە ەرلى-زايىپتىلار قانداي جاعدايدا جۇ­گىنەتىنىن ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, «قۇرساق انا» قىزمەتىن جاساندى ۇرىقتاندىرۋ ءادىسى كومەكتەسپەيتىن جۇپ­تار پايدالانا الادى.

– بالالى بولا الماي جۇرگەن وتبا­سىلارعا «سۋرروگات انا» قىزمەتى تەك مە­دي­تسينالىق كورسەتىلىمنەن كەيىن عانا جۇرگىزىلەدى. مىسالى, ايەلدە جاتىر بول­­­ماعان جاعدايدا, ياعني بالا كوتەرۋ مۇم­­كىن ەمەس بولسا, «قۇرساق انا­دان» قول­­­داۋ كۇتۋگە ءماجبۇر. جاتىر مە­ديتسي­نا­­­لىق جولمەن الىنىپ تاستالادى نەمەسە ءتۋابىتتى جاتىردىڭ جوق بولۋى مۇم­­­­­كىن. ەكىنشى كورسەتىلىمدە – جاتىرى دا, انالىق جاسۋشاسى دا بار, بىراق با­لا كوتەرۋگە دەنساۋلىعى جارامايتىن ايەلدەر. ولاردىڭ قان قىسىمى­­نىڭ جوعا­­­رى بولۋى, جۇرەك اۋرۋى, بۇيرەك اۋرۋى جانە باسقا دا اۋرۋلارعا شالدىعۋى با­­لا كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. بۇ­دان كەيىن جاتىرى بولعانىمەن, وندا ەمبريون­دار ءونىپ-وسپەيتىن جاعدايلار بولادى. ەمبريون قۇنارلى توپىراققا تۇسكەن ءدان سياقتى ءنار الىپ ءوسۋى كەرەك قوي, ال ول كەيبىر ايەلدەردىڭ جاتىرىندا ساز بالشىققا تۇسكەن ءدان سياقتى دامىماي قالادى. سوندىقتان وسىنداي ماسەلەلەرگە تاپ كەلگەن ايەلدەرگە, ياعني جاتىرىشىلىك پاتولوگياسى بار ايەلدەر سۋرروگات انا قىزمەتىن پايدالانۋعا بولادى, – دەيدى مامان.

سونداي-اق ول سۋرروگات انا بولۋعا جا­راي­تىن ايەلدەردى ىرىكتەۋ دە وڭاي­عا سوق­­پايتىنىن, سەبەبى ولاردىڭ دەنساۋ­لى­­عىندا كىنارات بولماۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.

– زاڭ بويىنشا بالا سۇيۋدەن نيەتتى ەرلى-زايىپتىلار سۋرروگات انانى وزدەرى تابادى نەمەسە جاقىن تۋىستارىنان ءبىر ايەلمەن بالا تاۋىپ بەرۋگە ءوزارا كەلىسەدى. جالپى, سۋرروگات انا بولعىسى كەلەتىن ايەلدەر مۇنداي ىسكە جەتىسكەننەن بارمايدى. ومىردە قيىندىقتارعا تاپ بولعان ولار باسپانا العىسى كەلەدى, بالا-شاعاسىنا جاقسى جاعداي جاساۋدى ويلايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ماتەريالدىق ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن وسىنداي قادامعا بارادى. بىراق ءبىزدىڭ ەستۋىمىزشە, تاپسىرىس بەرۋشى كىسىلەر دە كوبىنە قاراپايىم ادامدار, اسىپ-تاسىپ بارا جاتقان بايلىعى جوق. سوندىقتان سۋرروگات اناعا سونشا ايتارلىقتاي اقشا تولەپ جارىتپايدى. ءارى كەتسە سۋرروگات اناعا تيەتىنى 2 ميلليونداي عانا دەپ ەستيمىز. ەندى مۇنداي كولەمدەگى سىياقىنى توعىز اي بالا كوتەرىپ, قانشاما ۋاقىتىن سارپ ەتىپ, دەنساۋلىعىنا, جۇيكەسىنە سالماق ءتۇسىرىپ كورسەتكەن قىزمەتى ءۇشىن وتە از دەۋگە بولادى. بۇل اقشامەن قايبىر جىرتىعىن جامايدى. سوندىقتان بۇل قادامعا ەكىنشى رەت دە بارۋى مۇمكىن. بىراق بۇدان ەش با­يىپ كەتە المايدى. بۇل – ايىنا شاققاندا شامامەن 150-200 مىڭ تەڭگەدەي عانا. ال سۋرروگات انانىڭ ءومىرىن بايگەگە تىگىپ كورسەتكەن قىزمەتىنە بۇل اقشا ارزىمايدى, – دەيدى س.بايقوشقاروۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا, سۋرروگات انا قىزمە­تىنە جۇگىنەتىن وتباسىلاردىڭ سانى اسا كوبەيىپ جاتقان جوق. 2021 جىلى الما­تىداعى «ەكومەد» كلينيكاسىندا 24 ايەل سۋرروگات انا كومەگىنە جۇگىنىپتى. ونىڭ ىشىندە 18-ىنە ەمبريون سالىنعان. سونىڭ 10-ى جۇكتى بولعان. ال التاۋى دايىندىق كەزەڭىندە ەكەن. بۇل ورتالىقتا ءبىر جىلدا ەكۇ باعدارلاماسىنان 2,5 مىڭ ايەل وتسە, ونىڭ ىشىندە 24-ءى سۋرروگات انا بولىپ وتىر. ياعني 100 ايەلدىڭ بىرەۋى عانا – سۋرروگات انا, بۇل – جالپى ۇلەستىڭ 1 پايىزى عانا. سونداي-اق باسقا كلينيكالاردا دا ەكۇ جاساتقان ايەلدەردىڭ 1-1,5 پايىزى – سۋرروگات انالار.

س.بايقوشقاروۆا بالالى بولا الماي جۇرگەن جۇپتاردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي ەكۇ شىعىنىن, وعان قوسا سۋرروگات انانىڭ سىياقىسىن وتەۋگە قالتاسى كوتەرە بەرمەيتىنىن ايتىپ قالدى. بۇل رەتتە مەديتسينالىق جولمەن دە بالا كوتەرۋگە دەنساۋلىعى جارامايتىن وت­با­سىلاردىڭ ىشىندە سۋرروگات انا قىز­مەتىنە جۇگىنۋ ءۇشىن ەڭ بولماسا ەكۇ-عا كەتەتىن شىعىندى مەملەكەت ەسەبى­نەن بولىنەتىن كۆوتادان جاپقىسى كەلەتىندەر بار ەكەن. مۇنداي نيەتى بار وتباسىلار قازىر ەكۇ كۆوتاسى كوبەيىپ, «اڭساعان ءسابي» باعدارلاماسى قولعا الىنا باستاعان شاقتا ءوز پىكىرىن اۋىق-اۋىق ايتىپ تا ءجۇر. وسى ماسەلەگە قاتىستى دا سپيكەرلەرىمىزدىڭ ويىن بىلدىك.

– «اڭساعان ءسابي» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا سۋرروگات انا قىزمەتىن پايدا­لانۋعا كۆوتا بەرىلمەيدى. ويتكەنى بۇل – قيىن ماسەلە. بۇل ءۇشىن سۋرروگات انانى جالداۋ كەرەك, كەلىسىمشارتقا وتىرۋ كەرەك. وعان اي سايىن قانشا اقشا تولەيدى, كەرى اسەر بولعاندا نە ىستەۋ كەرەك, تۇسىك تاستاۋى, كەسىر تىلىگى جاسالۋى, اۋرۋ بالا تۋىلۋى, بالا دۇرىس دامىماي قالۋى مۇمكىن. سونداي-اق ەگىز, ۇشەم بوسانعاندا نە بولادى. وسىنىڭ ءبارى كەلىسىلۋى كەرەك. مۇنىڭ ءبارى – مەديتسينالىق, قۇقىقتىق, ەتيكالىق جاعىنان كۇردەلى پروتسەسس. سوندىقتان مۇنى «اڭساعان ءسابي» باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ وتە قيىن, – دەيدى س.بايقوشقاروۆا.

رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا ينستي­تۋ­تىنىڭ ديرەكتورى تامارا جۇسىپاليە­ۆا­نىڭ پىكىرى دە وسىعان سايادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا سۋرروگات اناعا كۆوتامەن ەكۇ جاساۋعا بولمايدى. سەبەبى «قۇرساق انانىڭ» قىزمەتىن قول­دانۋ ءۇشىن تولىق دياگنوزدىڭ كودى جانە مەحانيزمى ءالى تولىقتاي ەنگىزىلگەن جوق. سوندىقتان بۇل پروتسەسس ازىرگە قولعا الىنبايدى.

بالا دەگەن – سىيلىق ەمەس

سۋرروگات انا قىزمەتىن زاڭگەرلەردىڭ كومەگىنسىز ىسكە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. تاراپتار اراسىنداعى كەلىسىمشارتتان باستاپ, بالانىڭ بيولوگيالىق اتا-انا­سىنىڭ اتىنا جازىلۋىنا دەيىن ۇدە­رىستىڭ ءبارى زاڭنامالىق تۇرعىدان قادا­عالانادى. كەلەسى سپيكەرىمىز باسىندا سۋرروگات انالار مەن تاپسىرىس بەرۋشى ەرلى-زايىپتىلارعا قۇقىقتىق جاعىنان كومەك كورسەتە ءجۇرىپ, كەيىن وسى ىسپەن ارنايى اينالىساتىن ورتالىق قۇرعان ەكەن. ءبىز ايتىپ وتىرعان زاڭگەر – استاناداعى «بولاشاق» سۋرروگات انا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى داميرا بەكبەرگەنوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, قوعامدا ءالى سۋرروگات انا تۋرالى تۇسىنىك تولىق قالىپتاسپاعان.

– ءبىزدىڭ قازاق قوعامىندا سۋرروگات انا تۋرالى ۇعىمدى تۇسىنبەيتىندەر وتە كوپ. ءالى كۇنگە دەيىن «قۇرساق انا» ءوز بالاسىن ساتادى دەپ ويلايتىندار ءجيى كەزدەسەدى. مىسالى, بىزگە اياعى اۋىر جاس قىزدار حابارلاسىپ, سۋرروگات انا بولعىسى كە­لە­تىنىن ايتاتىن جاعدايلار بولادى. ياعني سۋرروگات انا بولىپ قۇرساعىنداعى بالاسىن ساتامىن دەيتىندەر كەزدەسەدى. جالپى, بىزگە سۋرروگات انا بولۋعا نيەت­­تى قىزدار كوپ كەلەدى. بىراق ولار­دىڭ 60 پايىزىنىڭ دەنساۋلىعى جاراماي, باعدارلاماعا قابىلدانبايدى. ءبىزدىڭ ورتالىقتا بارلىق پروتسەسس زاڭ دەڭگەيىندە جۇرگىزىلەدى. وسى جۇمىستى باستاعان 11 جىل ىشىندە تاپسىرىس بەرۋشى ەرلى-زايىپتىنىڭ سۋرروگات انادان تۋعان بالانى جاتسىنىپ, باس تارتقان جاعداي بولمادى. ءبارى ءوز قانىنان جارالعان بالانى تۋعان بالاسىنداي قابىلدادى. ال سۋرروگات انا بولعان ايەلدەر دە بىرەۋدىڭ بالاسىن كوتەرگەنىن سەزىنىپ, ونى وزىندە قالدىرۋعا نيەت تانىتپادى. بىلايشا ايتقاندا, سۋرروگات انا قۇرساعىنداعى سابيگە بالا كۇتۋشى رەتىندە قارايدى. ولار بۇل قىزمەتتى تەك ماتەريالدىق جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا عانا اتقارادى, – دەيدى د.بەكبەرگەنوۆا.

بۇل سپيكەرىمىزدىڭ نەگىزگى ماماندىعى زاڭگەر بولعاندىقتان ءارى وسى سۋرروگات انا قىزمەتىن ءوز تاجىريبەسىندە ۇيىم­داستىرىپ جۇرگەندىكتەن, زاڭىمىز­داعى سۋرروگات انا تۋرالى تاراۋعا قانداي وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگەنىن قالايتىنىن سۇراپ كوردىك.

– ەڭ ءبىرىنشى, تاپسىرىس بەرۋشى ەرلى-زايىپتىلاردىڭ جاسىنا شەكتەۋ قويۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. مىسالى, ەرلەر ءۇشىن شەكتى جاس – 65 جاس, ايەلدەر ءۇشىن 50 جاس بولسا. ويتكەنى ءبىزدىڭ كەيبىر قازاقتار جاسى كەلگەن سايىن الجي باستايتىن سياقتى. قاراپ وتىرساق, بىزگە جىلدان-جىلعا ەگدە تارتقان ەرلى-زايىپتىلار جۇگىنە باستادى. بيىل سونداي ەكى كىسىگە قىزمەت كورسەتۋدەن باس تارتتىق. بىراق باسقا اگەنتتىكتەر دە وسىلاي جاساپ جاتىر دەپ ايتا المايمىن. وكىنىشكە قاراي, قوعامدا اقشاعا ءبارىن ساتىپ الۋعا بولادى دەپ ويلايتىندار بار. بۇل – دۇرىس ەمەس. مەن ءبىزدىڭ كومەگىمىزبەن دۇنيەگە كەلگەن بالالاردىڭ قالىپتى وتباسىندا وسكەنىن جانە كامەلەت جاسىنا تولعانشا اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىندا بولعانىن قالايمىن. بىلتىر وڭتۇستىكتىڭ ءبىر شەنەۋنىگىنە قىزدارى ۇل بالا سىيلاعىسى كەلىپ, بىزدەن كومەك سۇرادى. ءبىز بۇعان ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى بولدىق. بارلىق نارسەنى سىيلاۋعا بولادى, تەك بالانى ەمەس. ەكىنشىدەن, سۋرروگات انا تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ جاقىن تۋىسى بولسا, ونىڭ جاسى 42 جاسقا دەيىن بولا بەرگەنى ءجون. ويتكەنى تۋىسقان بولعاندىقتان, سۋرروگات انا بالانى تەگىن تاۋىپ بەرۋى مۇمكىن. بۇعان قوسا سۋرروگات انانىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا مىندەتتى ساقتاندىرۋ كەرەك. نەگىزىندە, ءبىزدىڭ زاڭىمىزدا ءتيىستى قۇقىقتار بارىنشا قامتىلعان دەۋگە بولادى, – دەيدى د.بەكبەرگەنوۆا.

«بولاشاق» سۋرروگات انا ورتا­لىعىندا ايىنا شامامەن كەم دەگەندە 10 سۋرروگات انا باعدارلاماسى جۇرگىزىلەدى ەكەن. بىراق ونىڭ  كوبى بوسانۋعا دەيىن جەتپەيدى, بارلىق باعدارلامانىڭ 50 پايىزدايى عانا ءساتتى اياقتالادى. وسى ورايدا اتالعان ورتالىقتا سۋرروگات انا بولىپ قىزمەت كورسەتەتىن ءبىر سۋرروگات انانى سوزگە تارتىپ كوردىك. اتى-ءجو­نىن اتاماعان ول وسى ۋاقىتقا دەيىن ەكى وتباسىعا بالا تاۋىپ بەرىپتى. بۇل قىز­مەتى ءۇشىن 3,5 ملن تەڭگەدەن ەكى رەت سىياقى العان. تابىسىن كولىك الۋعا, تۋىس­تارىنا كومەك بەرۋگە پايدالانىپتى.

– سۋرروگات انا بولۋ تۋرالى شەشى­مىمە جاقىندارىم – كۇيەۋىم, اتا-انام, باۋىرلارىم تۇسىنىستىكپەن قارادى. بۇل جۇمىسىمدى ءبارى دە ءبىلدى. نەگىزگى ماماندىعىم – قارجىگەر. ال سۋرروگات انا بولۋعا تەك ماتەريالدىق جاع­دايىمدى جاقسارتۋ ءۇشىن باردىم. قۇرساعىمدا باسقا وتباسىنىڭ بالاسىن كوتەرۋ ءوز بالاما دەگەن انالىق ماحابباتىمنىڭ وزگەرۋىنە ەشقانداي اسەر ەتپەدى. ال بوسانعان بالاعا شىن نيەتپەن باقىت تىلەپ, تىلەكشى بولدىم. ءتىپتى باس كەزىندە ۋىز ءسۇتىمدى دە بەردىم, – دەيدى «بولاشاقتىق» سۋرروگات انا.

«قۇرساق انا» قىزمەتىنە تىيىم سالىنۋى كەرەك پە؟

ءسوز باسىندا «قۇرساق انا» قىزمەتىنىڭ ادام قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىمەن قان­شا­لىقتى ۇيلەسەتىنى جونىندە سۇراۋلى وي تاستاعانبىز. وسى ويعا ورالعاندا, جالپى, سۋرروگاتيا الەمدە ءالى كۇنگە دەيىن ەڭ داۋلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكە­نىن جانە قۇقىقتىق تۇرعىدان بارىن­شا رەتتەلمەگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل رەتتە اتالعان قىزمەتتىڭ تابىس كوزى­نە اينالعانى جانە ايەلدىڭ اقى­لى ينكۋباتور رەتىندە پايدالانىلاتىنى قاتاڭ سىنعا ۇشىرايدى. سۋررو­گاتيانى كوممەرتسيالىق ماقساتتا پاي­دا­­لانۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى 1985 جىلعى دۇنيەجۇزىلىك مەديتسينالىق قاۋىم­داستىقتىڭ (WMA) بريۋسسەل دەكلاراتسياسىندا ايتىلعان. سونداي-اق 1996 جىلى 19 قاراشادا ەۋروپا كەڭەسى بيومەديتسيناداعى ادام قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيانى قابىلدادى. بۇل كونۆەنتسيا – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جاڭا بيولوگيالىق جانە مەديتسينالىق ادىستەر مەن راسىمدەردى پايدالانۋمەن بايلانىستى ىقتيمال تەرىس جاعدايلاردان ادامدى قورعاۋعا باعىتتالعان العاشقى مىندەتتى زاڭدى قۇجات.

وسى ورايدا سۋرروگاتتىققا الەمنىڭ بىرقاتار ەلىندە, اتاپ ايتقاندا اقش-تىڭ كەيبىر شتاتتارىندا, قىتاي, جاپونيا, تۇركيا, گەرمانيا, فرانتسيا, يسپانيا, پولشا, پورتۋگاليادا تى­يىم سالىنعانىن ايتا كەتەيىك. سون­داي-اق ۇلىبريتانيا, نيدەرلاند, ما­جار­ستان, دانيا, بەلگيا سياقتى ەلدەردە سۋرروگاتتىق تابىس كوزى ەمەس, قايىرىمدىلىق رەتىندە قولدانۋىنا رۇقسات ەتىلگەن. ياعني سۋرروگات انا بالاعا ءزارۋ وتباسىنا ءسابيدى اقىسىز نەگىزدە سىيلاي الادى. ال وڭتۇستىك افريكا, رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋس, گرۋزيا سياقتى ەلدەردە سۋرروگاتتىق «جالداما­لى جاتىر» رەتىندە, ياعني بيزنەس ءتۇرى بولىپ دامىپ جاتىر. بۇل قاتاردا ءبىزدىڭ ەلىمىز دە بار.

سونىمەن قاتار مۇسىلمان ەلدەرىندە سۋرروگاتتىققا ءۇزىلدى-كەسىلدى تىيىم سالىنعان. نەگىزى, اسىل دىنىمىزدە «قۇر­ساق انا» قىزمەتىنە رۇقسات جوق. ءبىز­دىڭ قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ شاريعي ۇكىمى دە سۋررو­گاتتىققا قارسى. Muftyat.kz پورتالىندا جاريالانعان قمدب ءپاتۋاسىندا: «قۇرساق انا (سۋرروگات انا) قازىرگى تاڭدا وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالدى. بۇل ءادىس بويىنشا ەرلi-زايىپتىلاردان الىنعان اتالىق ۇرىق پەن انالىق كلەتكانى ارنايى تۇتiكشەلەردە سىرتتاي ۇرىقتاندىرىپ, قۇرساق انا قىزمەتiن اقىلى نەمەسە اقىسىز تۇردە اتقارۋعا ريزاشىلىعىن بiلدiرگەن بوتەن ايەلدiڭ جاتىرىنا سالادى. مۇنداي جولمەن بالا تابۋعا شاريعاتتا رۇقسات جوق», دەپ جازىلعان. مۇنىڭ باستى سەبەبى رەتىندە ەر كىسى مەن قۇرساق انانىڭ اراسىندا نەكە جوق ەكەنى جانە ايەل جاتىرى ساۋدا-ساتتىققا, الىس-بەرىسكە جارامدى ءمۇباح زاتتاردىڭ ساناتىنا جاتپايتىنى كورسەتىلگەن.