ءجۇز جاساعان قاريالارىمىزدىڭ, شۇكىر دەلىك, ورتامىزدا جۇرگەنى قۋانتادى. ءبىر عاسىر ىشىندە ۇلت تاريحىنداعى قانشاما وقيعالارعا كۋا بولعان قاريالاردىڭ ونەگەلى ءومىرى – بۇگىنگى ۇرپاققا ۇلگى. تۇركىستان وبلىسى, ورداباسى اۋدانى اكىمدىگى الداعى ۋاقىتتا ءجۇز جاساعان قارتتاردىڭ ءومىر جولى, جەتكەن جەتىستىكتەرى تۋرالى دەرەكتەر جيناپ, اۋدان ءارحيۆىن جاساماق. سول ارقىلى دا وسكەلەڭ ۇرپاقتى وتكەن تاريحىمىزبەن جان-جاقتى تانىستىرماق.
حالىقارالىق ايەلدەر كۇنىنە ارنالعان مەرەكەلىك ءىس-شارالاردىڭ باسى اۋدانداردا عاسىر جاساعان اجەلەردى, كوپبالالى انالاردى قۇتتىقتاۋمەن باستالدى. مىسالى, ورداباسى اۋدانىنىڭ اكىمى باعلان باتىرشاەۆ 106 جاسقا كەلگەن تىل ەڭبەككەرى شامبەك راحمانوۆانى, 100 جاستان اسقان تىل ارداگەرلەرى حلاۋدا كەنەلدىقىزى, كەنجە وتكەلباەۆانى, سونداي-اق كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى قارسىباي سىپاتاەۆتىڭ قىزى ناعيما جۇندىباەۆانى اتاۋلى مەرەكەمەن قۇتتىقتادى. يىقتارىنا ورامال جاۋىپ, مەرەكەلىك گۇل شوقتارىن سىيلادى.
تەمىرلان اۋىلىنداعى كەنجە قىزى التىننىڭ قولىندا تۇراتىن شامبەك اجە 1916 جىلى 1 قاڭتاردا دۇنيەگە كەلگەن. بۇگىندە 15 ۇل-قىز تاربيەلەپ وسىرگەن التىن قۇرساق انا نەمەرە, شوبەرە, شوپشەك, نەمەنەسىن قوسقاندا 150-دەن استام ۇرپاقتىڭ قازىنالى اقىلشىسى. ال ۇيالجار اۋىلىندا تۇراتىن حلاۋدا اجە ەل باسىنا كۇن تۋعان قيىن كەزەڭدە ەر-ازاماتتارمەن قاتار كەتپەن شاۋىپ, شيەتتەي بالا-شاعاسىن اسىراعان ەكەن. «حلاۋدا انامىز جاس كەزىندە وتە ەڭبەكقور بولىپ, اينالاسىنا, اسىرەسە ۇلكەندەرگە كومەكتەسۋدى ادەتكە اينالدىرىپتى. مىنە, سول اۋىلدىڭ اۋزى دۋالى قارتتارىنىڭ ء«جۇز جاسا, باقىتتى بول!» دەگەن اق باتاسىنىڭ ارقاسىندا بۇگىندە جۇزدەن اسىپ, ءوسىپ-ونگەن اۋلەتكە اينالدى», دەيدى اجەنىڭ ۇلى, ءبورجار اۋىلدىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى داناي ەرەجەپ.
قاريالارعا دەگەن قۇرمەت, ولارعا دەگەن قامقورلىق تەك مەرەكەدە عانا ەمەس, ۇنەمى جۇرگىزىلىپ وتىرۋى ءتيىس. بۇل ورايدا اۋدان اكىمى اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى باقىتجان مىرزاگەلديەۆكە اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى جۇزدەن اسقان قارتتارعا ۇنەمى مەديتسينالىق كومەك كورسەتىپ, ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جاعىن تاپسىردى. اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنە قارتتاردىڭ وتباسىلىق جاعدايىن ءجيى قاداعالاپ, قولداۋ كورسەتۋدى جۇكتەدى.
ءجۇز جاساعان اجەلەرگە ارىس قالاسىندا دا قۇرمەت كورسەتىلدى. قالا اكىمى گۇلجان قۇرمانبەكوۆا 1922 جىلدىڭ 8 ناۋرىزىندا دۇنيەگە كەلگەن بيبايشا توستانبەكقىزىن ۇيىنە بارىپ, قۇتتىقتادى.
بيبايشا اجە 2 ۇل, 2 قىزىنان – 17 نەمەرە, 59 شوبەرە, 2 شوپشەك ءسۇيىپ وتىرعان جان. جۇزگە كەلگەن كەيۋانانىڭ كەنجە ۇلى – قالداربەك ناماتۋللا ۇلىنىڭ ءوزى كەلەر جىلى زەينەتكە شىعادى ەكەن. ال اجە بۇگىنگى تاڭدا ۇلكەن ۇلى – راحماتتۋللانىڭ قولىندا تۇرادى. ونىڭ جاسى – 73-تە. بيبايشا اجەنىڭ زايىبى – ناماتۋللا قاريا عاسىر اۋىسقان شاقتا, ياعني 2000 جىلدارى باقيعا اتتانىپتى. ەڭبەك جولىن جۇمىسشى بولىپ باستاپ, ىسكەرلىگى باعالانىپ دەپۋتاتتىققا سايلانعان ونىڭ كوپ جىلعى ەڭبەگى باعالانىپ, ءتۇرلى ناگرادا, مەدالدارمەن ماراپاتتالعان.
ال 90 جاسقا تولعان نازگۇل ءاسىلوۆا – 11 بالانى دۇنيەگە اكەلگەن باتىر انا. اياۋلى انا بۇگىندە 6 ۇل, 5 قىزىنان – 52 نەمەرە, 58 شوبەرە, 6 شوپشەك ءسۇيىپ وتىر. ايتا كەتەلىك, بۇگىندە ارىس قالاسىندا 2 513 كوپبالالى انا بار. ونىڭ ىشىندە «التىن القا» يەگەرلەرى – 568 بولسا, «كۇمىس القا» يەگەرلەرى – 1 769, 176 انا «باتىر انا» مەدالى مەن ءى جانە ءىى دارەجەلى «انا داڭقى» وردەنىنىڭ يەگەرى.
مەرەكە قارساڭىندا بايدىبەك اۋدانىندا كوپبالالى 25 انا التىن مەن كۇمىستەن القا تاقتى. اۋدان اكىمى ەرجىگىت شارىپبەكوۆ التىن قۇرساقتى انالاردى قابىلداپ, قۇتتىقتاۋ لەبىزىن ءبىلدىردى. ەل دەموگرافياسىنا ۇلەس قوسىپ وتىرعان اق جاۋلىقتى 25 انانىڭ 7-ەۋى – «التىن القا», 18-ءى – «كۇمىس القا» يەگەرى اتاندى. جالپى, بايدىبەك اۋدانىندا 500-گە جۋىق «التىن القا» يەگەرى جانە 1300-گە جۋىق «كۇمىس القا» يەلەنگەن انالار تۇرادى. سونىمەن قاتار 200-دەن اسا «باتىر انا» مەن 300-گە جۋىق ءى-ءىى دارەجەلى «انا داڭقى» وردەندەرىمەن ماراپاتتالعاندار بار.
تۇركىستان وبلىسى