اۋدانداردىڭ دامۋى نەگە الا-قۇلا؟

راس, وبلىس ورتالىعى تالدى­قور­عان مەن ويىن-ساۋىق استانا­سى دەگەن اتاۋعا يە قاپشاعاي قالاسى جانە كەنشىلەر مەكەنى سانالاتىن تەكەلى مونوقالاسىنىڭ جاعدايى تۇتاس اۋداندارعا قاراعاندا ءتاۋىر. بىراق ىشكى ايماقتار اراسىنداعى ديسپروپورتسيانى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ماسەلەن, وبلىستىڭ وڭ­تۇس­­تىگىندەگى اۋداندار مەن شىعى­سىن­­­داعى وڭىرلەردى سالىستىرۋ مۇم­­كىن ەمەس. اسىرەسە الماتى قا­لا­­سىنا جاقىن ورنالاسقان اۋدان­دارداعى ەلدىڭ تۇرمىسى مەن تىر­شىلىگى قوڭدىلاۋ بولعانىمەن, بۇل جاقتا الەۋمەتتىك ماسەلە قور­دا­لانعان ۇستىنە قوردالانا تۇسۋدە. سەبەبى قازىر مەگاپوليس ماڭىن­دا­عى ەلدى مەكەندەردە ۋربانيزاتسيا ۇدەرىسى توقتاۋسىز ءجۇرىپ جاتىر. ىشكى ميگراتسيانىڭ نەگىزگى كوزى دە ىلە, تالعار, ەڭبەكشىقازاق, قاراساي, جامبىل اۋداندارىنا باعىتتالاتىنىن وتكەن حالىق ساناعى كورسەتىپ بەردى. ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, بىلتىر وبلىستاعى تۇرعىن سانى 2 ملن 105,2 مىڭ ادام بولسا, سونىڭ جارتىسىنا جۋىعى اتالعان 5 اۋداننىڭ اۋماعىندا تۇرادى. بۇل جەردە تۇراقتى تىركەۋدە تۇراتىن ادامداردىڭ ەسەپكە الىنعانىن ەسكەرسەك, قالا ماڭىنداعى جابايى كوشى-قوننىڭ ناقتى ۇلەسىن ەسەپتەپ شىعۋ قيىنعا سوعادى.

– الماتى قالاسىنىڭ ماڭىن­دا­عى اۋداندار مەن تالدى­قورعان ءوڭىرىن سالىستىرۋعا كەل­مەي­دى. بۇل تۇرعىنداردىڭ كۇن­كورىس دەڭگەيىنەن دە ايقىن بايقالادى. ءبىر عانا قارا­پا­يىم مىسال, ىلە مەن اقسۋ اۋدان­دارىنىڭ ەكونوميكالىق جاع­دا­يى جەر مەن كوكتەي. مۇنداي ديس­پرو­­پورتسيانى بولدىرماۋ كەرەك. اي­ماق­تار تەڭ دامۋعا ءتيىس. بۇل ءۇشىن بار­لىق اۋداندى قامتيتىن بىرىڭعاي ەكو­­نوميكالىق باعدارلاما دايىن­دا­­لۋدا, – دەگەن بولاتىن ءوز سوزىندە وبلىس اكىمى ق.بوزىمباەۆ.

ەسەسىنە, الماتى ىرگەسىنە قونىس تەپكەن ەلدىڭ الەۋمەتتىك سۇرانىسى ارتىپ كەلەدى. ويتكەنى جان باسى توقتاۋسىز ءوسىپ وتىرعان ەلدى مەكەن­دەر­دە باسپانا ماسەلەسىنەن باس­تاپ مەكتەپ, اۋىز سۋمەن قامتۋ, تا­­بيعي گاز تۇتىنۋ سياقتى ىشكى سۇ­را­نىس بار. ارينە, بۇل جۇمىستى جەرگىلىكتى بيلىك اتقارۋعا ءتيىس. قازىر وبلىستا اۋدانداردىڭ دامۋىنداعى الا-قۇلالىقتى جويۋ ءۇشىن ناقتى باعدارلاما ازىرلەنىپ جاتىر.

– جەتىسۋ وڭىرىندەگى ديسپروپورتسيانى قىسقارتۋ جانە حالىقتىڭ تا­بى­سىن ارتتىرۋ ماقساتىندا دا­مۋ­دىڭ باسىم باعىتتارى ايقىن­دالىپ, ءىس-قيمىل جوسپارى دا­يىندالدى. ايماقتىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيتسيالىق پورتفەلى جاساقتالعان. وعان جالپى قۇنى 2,8 ترلن تەڭگە بولاتىن, 19 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇراتىن 289 جوبا ەنگىزىلگەن. اۋدانداردى بىركەلكى دامىتۋ ءۇشىن جالپى سوماسى 1,1 ترلن تەڭگە بولاتىن 94 جوبا تالدىقورعان وڭىرىندەگى جوبالار پۋلىنا ىرىكتەلىپ الىندى, سو­نىڭ نەگىزىندە 6 200 جۇمىس ورنى اشىلىپ, كادرلار دايارلاۋ ۇيىم­داستىرىلادى. 2025 جىلعا دەيىن­گى ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدە اگرو­ونەركاسىپتىك كەشەن, مينەرال­دى شيكىزاتتار ءوندىرۋ مەن وڭ­دەۋ, تۋريزم, جول-كولىك ءترانزيتى سياقتى الەۋەتتى سالالاردىڭ جوبا­لا­رى بار. وبلىستىڭ ينۆەستي­تسيا­لىق باعدارلامالارىن تولىق ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە, 2025 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمى 5 پايىزدان كەم بولمايدى جانە 35 مىڭداي تۇراقتى جۇمىس ورنى جانە شاعىن جانە ورتا بيزنەستە 75 مىڭداي جۇ­مىس ورنى اشىلادى دەپ كۇ­تىلۋدە, – دەدى وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقار­ما­سىنىڭ باسشىسى جومارت ءامىرحانوۆ.

ءبىز جۋىردا قورعاس كەدەنىندەگى كەلەڭ­سىزدىكتەر تۋرالى جازىپ وتى­رىپ, شە­كارا ماڭىنداعى شارۋا تۇزەل­سە, سول ماڭايداعى اۋدان مەن اۋىل­داردىڭ جاعدايى وڭا­لا­دى دە­­گەنبىز. ياعني قازىر كەدەن ما­ڭىن­دا­عى اۋىلداردىڭ تۇر­عىن­دارى ءۇشىن قولايلى احۋال قالىپتاسىپ وتىر­عا­نى انىق. وعان الماتى وبلىسى پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ شەكارا بويىنداعى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءسوزى دالەل. تۇرعىندار قازىر «قور­عاس» ورتالى­عى مەن «نۇر جو­لى» كەدەن بەكەتتەرى اۋماعىندا شا­عىن كاسىپتەرىن دوڭگەلەتە باستا­عان. دەمەك كەدەن قىزمەتىنىڭ اشىق تا تازا بولۋى ەلدەگى سىبايلاس جەم­قور­لىقتىڭ جولىن كەسىپ قانا قوي­ماي, ادامداردىڭ ءال-قۋاتىنىڭ جاق­سارۋىنا دا تىكەلەي ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. بۇعان وسى اۋدانداعى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ جاندانۋى دالەل بولا الادى. ويتكەنى بولاشاعىنا سەنىمدى ادام عانا شالعايداعى ەلدى مەكەندەردەن باسپانا ساتىپ الۋعا, تۇرعىن ۇيگە سۇرانىستى ارتتىرۋعا تاۋەكەل ەتپەي مە؟ ءدال قازىر وسى كورىنىس پانفيلوۆ اۋدانىندا ءجۇرىپ جاتىر. جاقىندا اۋداندا جاڭادان 280 پاتەردىڭ قۇرىلىسى باس­تالدى. ماسەلەن, نۇركەنت اۋى­لىنداعى ەكى 80 پاتەرلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋعا 1 ملرد 384,5 ملن تەڭگە قارجى بولىنسە, جاركەنت قالاسىنداعى ەكى 60 پاتەرلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋعا جانە ينجە­نەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلى­لەرىنىڭ قۇرىلىسىنا 1 ملرد 143,6 ملن تەڭگە ءبولىندى. پاتەرلەر كەلەر جىلى پايدالانۋعا بەرىلسە, اۋدانداعى ءۇي كەزەگىندە تۇرعان وتبا­سىلاردىڭ باسپانا ماسەلەسى كەزەگىمەن شەشىلمەك. بيىلدىڭ وزىندە ناۋرىز جانە ماۋسىم اي­لارىن­دا نۇركەنت اۋىلىنان 240 ءۇيدىڭ كىلتى تاپسىرىلماق.

– بيىل اۋداندا قۇرىلىس سالاسىنا ايتارلىقتاي قارجى ءبولىندى. جاركەنت قالاسى مەن نۇركەنت اۋىل­دا­رىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن اباتتاندىرۋعا جانە ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەرىنىڭ قۇ­رىلىسىنا, سونداي-اق جوبا-سمە­­تالىق قۇجاتتاما ازىرلەۋگە 250 ملن تەڭگەدەن استام قارجى قاراس­تى­رىلعان. بۇل ءوز كەزەگىندە باسپانا ماسەلەسىن شەشۋدە اي­تار­لىقتاي سەپتىگىن تيگىزەدى, – دەيدى اۋدان­داعى قۇرىلىس سالاسى­نا جاۋاپتى مامان باۋىرجان قاشقىنباەۆ.

الماتى وبلىسى