اكىمدەر حالىقپەن تۇراقتى كەزدەسۋلەر وتكىزۋگە مىندەتتى. وسى شارالار بارىسىندا حالىقتى تولعاندىراتىن الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە باسا نازار اۋدارىلۋى شارت. اكىمدەردىڭ ەسەپ بەرۋ جيىندارى دا وزگەرىستەردى قاجەت ەتەدى. حالىقپەن كەزدەسۋ وتكىزۋ جەرگىلىكتى بيلىككە دە, تۇرعىندارعا دا ءتيىمدى. جۇرت كوكەيىندەگى ماسەلەلەر كوتەرىلىپ, ونىڭ شەشىمىن تابۋى جەدەلدەتىلەدى. وسى ورايدا اي بويى قالا اۋماعىنداعى ءتورت اۋدانعا قاراستى ەلدى مەكەندەردى ارالاعان شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمىنە تۇرعىندار كوپ ماسەلەنى جەتكىزگەنىن ايتا كەتەلىك. الەۋمەتتىك ماسەلەلەر قالا اكىمىنە ءمالىم دە بولار, دەگەنمەن ەسىنە سالىپ, پىكىرىن ەستۋ قاراپايىم حالىق ءۇشىن ماڭىزدى.
شىمكەنت قالاسىندا شەشىمىن كۇتكەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر از ەمەس ەكەن. مىسالى, قالاداعى وتىرار شاعىن اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىن اياقجول, تازالىق, كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ سىرتىن ارلەۋ, ليفت, جىلۋ جۇيەسى ماسەلەسى تولعاندىرادى. ال اباي اۋدانىنا قاراستى جاڭاتالاپ ەلدى مەكەنىنىڭ جاڭاقۇرىلىس بولىگىنە ءالى دە ساپالى ەلەكتر جارىعى مەن تابيعي گاز كەلمەگەن. سونداي-اق تۇرعىندار قوسىمشا مەكتەپ سالىنۋىن, كوپىر مەن اسفالت جول جانە شاعال تاس توسەلۋىن تالاپ ەتۋدە. بادام وزەنى بويىنان شاعال تاس ۇرلايتىندارعا دا تىيىم بولماي تۇر. اۋدانعا قاراستى «تاۋەلسىزدىككە – 20 جىل» تۇرعىن الابىنا تابيعي گاز, قوسىمشا مەكتەپ, امبۋلاتوريا, مادەنيەت ءۇيى مەن سپورت الاڭشاسى جانە اسفالت جول قاجەت. ەڭبەكشى اۋدانى اۋماعىنداعى 35 شاعىن اۋدان مەن تۇرعىن الاپتاردىڭ حالىق شوعىرلانعان نەگىزگى بولىگى ينجەنەرلىك جۇيەلەرمەن قامتىلعان. 17 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى بار 5 تۇرعىن الابىنداعى حالىقتىڭ 97,4%-ى اۋىز سۋمەن, 95,2%-ى ساپالى ەلەكتر جارىعىمەن جانە 94,0% تابيعي گازبەن قامتىلعان ەكەن. قالا ورتالىعىنان شالعايدا ورنالاسقان توعىس, ماياتاس, ەلتاي, جىلانبۇزعان, ايناتاس تۇرعىن الاپتارى تۇرعىندارى ورتاق مادەنيەت ءۇيىن سالىپ بەرۋ, كابەلدى ينتەرنەت جەلىسىن تارتۋ, اعىن سۋ مەن جايىلىم جەر ماسەلەلەرىن كوتەرۋدە. جاڭا مەكتەپتىڭ سالىنعانىن ەلتاي تۇرعىن الابىنىڭ تۇرعىندارى دا قالايدى. سونداي-اق تۇرعىندار اكىممەن كەزدەسۋدە بادام وزەنى جاعالاۋلارىنا بەتوندى دامبا قويىپ, بەكىتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, اباتتاندىرۋدى جانە ايناتاستاعى №126 مەكتەپكە قوسىمشا 100 ورىندىق وقۋ كورپۋسى, اكت زالى, سپورتزال, شەبەرحانا قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى. قاراتاۋ اۋدانى تۇران شاعىن اۋدان تۇرعىندارى مەكتەپكە بارار جولداردىڭ جارىقتاندىرىلعانىن قالايدى. تاسساي ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارى جاتاقحانانى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جانە جاستارعا سپورت كەشەنىن سالىپ بەرۋ تۋرالى وتىنىشتەرىن جەتكىزدى. «قۇرساي» شاعىن اۋدانىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر قاتارىندا جارىقتاندىرۋ, اباتتاندىرۋ, الەۋمەتتىك نىساندار, جول سالۋ, ينجەنەرلىك جەلىلەر جۇرگىزۋ, كوگالداندىرۋ جانە باسقا ماسەلەلەر بار. شاعىن اۋداندا 1 480 ءۇي (80%) اۋىز سۋمەن قامتىلعان. قايناربۇلاق تۇرعىن الابىنىڭ حالقىن اۋىز سۋ, گاز, ەلەكتر جارىعى ماسەلەسى تولعاندىرادى. ال اباي اۋدانىنا قاراستى اقجار تۇرعىن الابىنىڭ تۇرعىندارى شىمكەنت-تاشكەنت ا-2 كۇرە جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان قوقىس پوليگونىنىڭ ماسەلەسىن كوتەرىپ, ونداعى جاعىمسىز ءيىس پەن زياندى تۇتىننەن قاۋىپتەنەتىندەرىن ايتتى. بۇل ورايدا قالا اكىمى پوليگونعا تۇسەتىن تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار كولەمى كۇن سايىن 550-600 توننا, جىلىنا 200 مىڭ توننا ەكەنىن ايتىپ, قوقىس پوليگونىنىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋ ماقساتىندا قالا اۋماعىنان تاعى ءبىر قوقىس پوليگونىن سالۋ ماسەلەسى بويىنشا ينۆەستور قاراستىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
جالپى, قالا اكىمى مۇرات ايتەنوۆتىڭ تۇرعىندار كوتەرگەن ماسەلەلەرگە قاتىستى بەرگەن جاۋاپتارىنا جۇگىنسەك, ءۇشىنشى مەگاپوليستەگى 81 ەلدى مەكەننىڭ 72-ءسى ساپالى ەلەكترمەن قامتىلعان. ەلەكتر قۋاتىمەن قامتۋ دەڭگەيى – 97 پايىز. بۇل كورسەتكىشتى ودان ءارى ارتتىرۋ ماقساتىندا بيىل 12 نىساننىڭ قۇرىلىسى باستالعان. جىل سوڭىنا دەيىن 1 قوسالقى ستانسا, 8 ەلدى مەكەندەگى قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالىپ, 22 مىڭعا جۋىق حالىق ساپالى ەلەكتر قۋاتىنا قوسىلادى. ناتيجەسىندە, ساپالى ەلەكترمەن قامتۋ دەڭگەيى 97%-دان 99%-عا جەتەدى. ال 2023 جىلى قالا تولىعىمەن ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇگىندە مەگاپوليستەگى 81 ەلدى مەكەننىڭ 78-ءى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلسە, 3 ەلدى مەكەن سۋدى كەستەمەن تۇتىنۋدا. بىلتىر تاسىمالدى سۋ ىشەتىن 7 ەلدى مەكەننىڭ ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلدى. بيىل 4 نىساننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, جىل سوڭىندا 11 مىڭنان استام قۇرسايلىق ساپالى اۋىز سۋعا قول جەتكىزەدى. ودان بولەك, بيىلعا ەڭبەكشى اۋدانىنداعى جاڭا قۇرىلىس اۋماقتارى مەن تەكەسۋ ەلدى مەكەنىنىڭ ىشكى جۇيەلەرىن قايتا قۇرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قارالعان. ناتيجەسىندە, قالانىڭ اۋىز سۋمەن قامتىلۋ كورسەتكىشى 98-دەن 99 پايىزعا وسەدى. ال سايرام مەن قايناربۇلاقتا قۇرىلىس جۇمىستارى بيىل باستالىپ, كەلەر جىلى تولىعىمەن اياقتالادى. وسىلايشا, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدەگى 100 پايىزدىق كورسەتكىش ورىندالادى. سونداي-اق قالادا بيىل 223,8 شاقىرىم بولاتىن 291 كوشەگە ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ونىڭ 21,2 شاقىرىمى ماگيسترالدى كوشە, 202,6 شاقىرىمى ىشكى ورام كوشەلەر. جالپى, قالادا 2025 جىلعا دەيىن ۇزىندىعى 1000 شاقىرىم شاماسىندا بولاتىن جولدى ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. ناتيجەسىندە, جاقسى جانە قاناعاتتى جاعدايداعى جولدار ۇلەسىن 79 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلۋدە.
اۋماعى ۇلعايىپ, تۇرعىندار سانى ارتقان مەگاپوليستە باسپانا ماسەلەسى وزەكتى. بۇل ورايدا قالا اكىمى مەگاپوليستە الەۋمەتتىك نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي سانىن كوبەيتۋ ماقساتىندا 2026 جىلعا دەيىن بيۋدجەت ەسەبىنەن 1 ملن شارشى مەتردى قۇرايتىن تۇرعىن ءۇي سالىناتىنىن ايتادى. بۇگىندە قالادا تۇرعىن ۇيگە سۇرانىس – 198 623 ادامدى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە 150 مىڭ ادام الەۋمەتتىك نەسيە الۋعا ءوتىنىش بەرگەن «وتباسى بانك» سالىمشىلارى بولسا, 48 623-ءى – الەۋمەتتىك جالدامالى تۇرعىن ءۇي الۋ ءۇشىن باسپانا كەزەگىندە تۇرعان ازاماتتار. وسى ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرىپ, مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا بەلگىلەنگەن باعادا ۇلەستىرۋ ءۇشىن جوعارى ساپالى الەۋمەتتىك نەسيەلىك تۇرعىن ۇيلەردىڭ سانىن كوبەيتۋ قاجەت. الداعى 5 جىلدا وسى ساناتتاعى ۇيلەردىڭ شارشى مەترىن 1 ملن-عا, ياعني 38 264 پاتەرگە جەتكىزۋ كوزدەلۋدە. بيىل مەملەكەتتىك باعدارلاما ەسەبىنەن 173 مىڭ شارشى مەتردەن اسا باسپانا پايدالانۋعا بەرىلمەك. سونداي-اق بيىل 1 605 ازاماتتى ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ جوسپارلانعان. ونىڭ ىشىندە كوپبالالى وتباسىلار – 476, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز توبى – 272, جۇمىس ىستەيتىن جاستار – 857. العاشقى جارناسىن وتەۋ ماقساتىندا جالپى 416 تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتى الەۋمەتتىك كومەك رەتىندە وتەۋسىز نەگىزدە بەرىلگەن. تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارىن بەرۋ ءۇشىن بيىل دا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 500 ملن تەڭگە قارجى قاراستىرىلعان. ەسكە سالساق, بىلتىر بارلىق قارجى كوزدەرىنىڭ ەسەبىنەن قالادا 1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىڭ ىشىندە 140 مىڭ شارشى مەترى – الەۋمەتتىك ءۇي. قالادا جالپى بيىل 1 800 ورىنعا ارنالعان 6 ءبىلىم بەرۋ نىسانى پايدالانۋعا بەرىلمەك.
قالا اكىمدىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتار كەزەگىنە تۇرۋ اۆتوماتتاندىرىلعان, تىزىمدە 48 623 ازامات تىركەلگەن. الدىڭعى جىلعا قاراعاندا كەزەكتە تۇرعاندار سانى ارتقان. ونىڭ باسىم بولىگى «مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جانە بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى» جانە كوپبالالى ساناتىنداعىلار. اتالعان ازاماتتاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ ماقساتىندا بيىل «5-20-25» تۇرعىن ءۇي باعىتى بويىنشا 18 تۇرعىن ءۇيدى جانە «7-20-25» باعىتىمەن 15 تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانۋدا.
شىمكەنت