جۋىردا «قازكوممەرتسبانك» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, پروفەسسور مۇحتار ەرجانوۆ حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن جۇزدەسىپ, ءدال وسى تاقىرىپتا وي قوزعاپ, پىكىر ءبولىستى. ورايىن تاۋىپ بەلگىلى قارجىگەرگە بىرنەشە سۇراق قويعان ەدىك.
– مۇحتار سالتاي ۇلى, بۇگىنگى تاڭدا قوعامدا بۋحگالتەرلىك ەسەپ جانە اۋديت مامانىنا سۇرانىس جاعى قالاي؟
– البەتتە بۇل ماماندىققا سۇرانىس قاشاندا جوعارى بولعان. سولاي بولا بەرەدى دە. اسىرەسە, ءىرى, ورتا جانە شاعىن بيزنەس كومپانيالارىنا قارجىلىق ەسەپتىلىكتىڭ, ءاۋديتتىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن تەرەڭ مەڭگەرگەن, سالىق كودەكسىن جاقسى بىلەتىن, كاسىبي ساۋاتتى مىقتى بۋحگالتەرلەر اسا قاجەت. نارىق بيلەگەن زاماندا جاڭاشا ويلاپ, ۇتقىرلىق تانىتپاساڭ ۋاقىت كوشىنە ىلەسە الماي قالۋىڭ ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان دا, بۋحگالتەرگە جۇكتەلەر سەنىم ەرەكشە. ويتكەنى, ءبارىن ەسەپ شەشەدى ەمەس پە.
– ءسىز بۇل ورايدا, لايىقتى مامانداردى قاي جوعارى وقۋ ورنى دايىنداۋى كەرەك دەپ سانايسىز؟
– ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ەسەپ-قيساپ ماماندارىن كاسىبي تۇرعىدا وتە جاقسى دەڭگەيدە ازىرلەيتىن وقۋ ورىندارى بارشىلىق. مەن سولاردىڭ ىشىنەن حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتىن ەرەكشە اتار ەدىم. سەبەبى, بۇل ءبىلىم ورداسى حالىقارالىق ستاندارتتىڭ زاماناۋي تالاپتارى بويىنشا كادر دايارلاۋدا الدىڭعى ورىندا تۇر.
– كەيبىر مالىمەتتەرگە قاراعاندا, كەيىنگى كەزدە ەسەپ جونىندەگى ماماندار سانى تىم كوبەيىپ كەتكەنگە ۇقسايدى. وسى ماسەلەنى جونگە كەلتىرۋدىڭ جولى بار ما؟
– ارينە بار. قاراپ وتىرساڭ قازىر ەلىمىزدە ەسەپ-قيساپ مامانىن كەز كەلگەن جوو دايىندايدى. ماسەلەن, جىل سايىن تەحنيكالىق, مەديتسينالىق, تەحنولوگيالىق, اۋىلشارۋاشىلىق جانە وزگە باعىتتاعى وقۋ ورىندارى بۋحگالتەرلەردى توپىرلاتىپ شىعارۋ ۇستىندە. الايدا, ودان نە پايدا. سان بار, ساپا جوق. ونىڭ بەرەر پايداسى شامالى ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بىلىكتى بۋحگالتەرلەردى تەك بەيىمدەلگەن وقۋ ورنى ازىرلەگەنى ءجون دەپ سانايمىن. سوندىقتان دا, بۇل جۇيەنى رەتكە كەلتىرۋدىڭ ۋاقىتى جەتتى. مەملەكەتتىك ەمتيحان الۋ كوميسسياسىنىڭ ءتوراعاسى رەتىندە مەنىڭ بايقاعانىم, وزگەلەرگە قاراعاندا كادرلار دايارلاۋ ماسەلەسىندە حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شوقتىعى بيىك. مۇندا ماماندىق بويىنشا ماشىقتانۋعا ءىس جۇزىندە ۇلكەن ءمان بەرىلەدى.
– بىلىكتى ماماندار دايارلاۋدا جۇمىس بەرۋشىنىڭ ءرولى تۋرالى ايتا كەتسەڭىز؟
– بۇل تۇرعىدا جۇمىس بەرۋشىلەر وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىنە نازار اۋدارا باستادى. مىسالى, اۋديت جونىندەگى قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ اتقارىپ وتىرعان جۇمىسىنان ۇلگى الۋعا بولادى. ولار ەكىنشى جانە ءۇشىنشى كۋرستىڭ تالانتتى ءارى ماقساتشىل ستۋدەنتتەرىنە كوڭىل ءبولىپ, وقۋدى اياقتاعاننان كەيىن جۇمىسقا شاقىرادى. كوپشىلىگىنىڭ ءبىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا شەتەلدەرگەگى سەمينارلارعا جىبەرەدى. جۇمىس بەرۋشىلەر وزدەرى قابىلداعان ماماننىڭ ودان ءارى بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋىنە جان-جاقتى قولداۋ جاساپ وتىرادى. وسىنداي جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ارقاسىندا جاس ماماندار ءىس بارىسىندا ءتاجىريبە جيناقتاپ, شەبەرلىك تانىتادى.
– ءوزىڭىزدىڭ ءوسىپ جەتىلۋىڭىز تۋرالى ايتا كەتۋدىڭ رەتى كەلگەنى سىڭايلى.
– مەن مانساپقا جەتۋ جولىمدى ۇنەمى وقىپ ۇيرەنۋگە جانە ەسەپ پەن ءاۋديتتى جەتىك يگەرۋگە ارنادىم. ءوز ماماندىعىمدى جاقسى كورەمىن. ونىڭ قىرى مەن سىرى تەرەڭدە جاتىر. قارجى سالاسىنىڭ مامانى بولۋعا تالپىنعان ءاربىر تالاپكەردى تالماي ىزدەنۋگە شاقىرامىن. سوندا عانا تۇپكىلىكتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋىڭ ءسوزسىز.
– جەتىستىككە جەتۋ ءۇشىن جوعارى ءبىلىمنىڭ قانشالىقتى ماڭىزى بار؟
– ونىڭ ماڭىزى زور. جوعارى ءبىلىمنىڭ بولۋى وتە قاجەت. زامان تالابى سونداي. سوندىقتان دا, حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس جوعارى ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن تۇراقتى تۇردە كوتەرۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋى كەرەك. بولاشاق بۋحگالتەرلەردى دايارلاۋ ماسەلەسىنە ءۇلكەن ءمان بەرىپ, مامانداندىرىلۋعا بايلانىستى دا دۇرىس باعىتپەن جۇمىس اتقارعانىمىز ابزال. تۇيىندەپ ايتسام, ەسەپ جانە اۋديت ماماندىقتارىن وزگە سالالىق وقۋ ورىندارىنا تەلىمەگەنىمىز ءجون. ودان ۇتپاساق, ۇتىلمايمىز.
اڭگىمەلەسكەن
مارات اققۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».