ءبىلىم مەن ونەردى ۇشتاستىرىپ...

حالىقتىڭ العىسىن الىپ, قولداۋىنا يە بولعان ء«اليانى» ىزدەيتىندەر, كەيىنگى ونەر جولىن بىلگىسى كەلەتىندەر از ەمەس. قۇرامى مەن اتاۋى وزگەرگەنى بولماسا, ونەرپازدار ءالى كۇنگە دەيىن وڭتۇستىك قا­زاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتىندە قالىپتاسقان ساباقتاستىق ءۇردىس بويىنشا توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ كەلەدى. سوناۋ 1984 جىلى م.و.اۋەزوۆ اتىن­داعى شىمكەنت پەداگوگيكالىق ينس­تي­تۋتى اتالىپ تۇرعان شاقتا ۇيىمداس­تىرىلعان ء«اليا» اكاپەللالىق قىزدار ءانسامبلى قازاقستاندا عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەت ەلدەردە ونەر كورسەتتى. بۇل جەتىستىكتەردىڭ باسى-قاسىندا وقۋ ورنىنىڭ وركەندەۋ داۋىرىندە باسشىلىق جاساعان وقۋ-اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, شىمكەنت قالا­سىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى مىرزاحان سار­سەمباەۆتىڭ بولعانىن ايتا كەتەلىك. وسى يگى باستاما ءبىلىم ورداسىنىڭ بۇ­گىنگى باسشىسى, ياعني وڭتۇستىك قازاق­ستان مەم­لەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ رەكتورى-باسقارما باسشىسى گۇلجان سۇ­گىرباەۆا تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, ونەر­لى جاستارعا بارلىق جاعداي جاسالۋدا. سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەت تاريحىندا ورنى بار ونەر ۇجىمىنىڭ توقتاۋسىز قىزمەت ەتۋىنە ۇلبوسىن تاجىباەۆا بىردەن-ءبىر سەبەپشى بولدى. قازاق مۋزىكا ونەرىنە ۇل­كەن جاڭالىق, جاڭا لەپ بولىپ كەلگەن, قازاق قىزدارىنان قۇرالعان ء«اليا» حالىق اندەرىن كەرەمەت شەبەرلىكپەن ۇندەستىرە ءبىلدى. رەپەرتۋارىندا حالىق, كلاسسيكالىق اندەر, ءشامشى قالداياقوۆ, باقىتجان بايقاداموۆ, ابايدىڭ, تۋىستاس حالىقتاردىڭ اندەرى بولدى. ءانسامبلدىڭ قۇرامىندا «باستاۋىشتا وقىتۋ پەداگوگيكاسى مەن ادىستەمەسى» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الۋشى گۇلميرا مۋتا­ليەۆا, پەرنەش جانتورەقىزى, لاۋرا مەل­دەشقىزى, كۇلايحان جاناباەۆا, عاليا قۇرالقىزى, مايرا جامانتايقىزى, ناعيما ومارشاەۆا, جاميليا شالا­تاەۆا ونەر كورسەتتى. انسامبل قالا­لىق, وبلىستىق جانە كەڭەس وداعى كو­لە­مىندە ۇيىمداستىرىلعان ءان باي­قاۋ­لارىنىڭ جەڭىم­پازى اتاندى. وداق بويىنشا ۇيىم­داستىرىلعان «ستۋدەنتتىك كوكتەم-1987» بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەگەرى بولىپ, موسكۆا تەلەارناسىنان جىل بويى ءار سەنبى سايىن كورسەتىلدى. ءانسامبلدىڭ ورىن­داۋىنداعى كوپ داۋىستى 10 شىعارما ەلىمىز تەلەديدارىنىڭ «التىن قورىندا» ساق­تاۋلى. كەزىندە بەرىلگەن كاسىبي ءبىلىمنىڭ نەگىزىندە قازىر بىلىكتى مامان بولىپ جۇرگەن ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى ۇستازدارىمەن بايلانىسىن ۇزگەن ەمەس. جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن سوڭ باستاۋىش جانە ورتا سىنىپتاردا ءان ساباعىن ساپالى دا قىزىقتى وت­كىزىپ جۇرگەن تۇلەكتەر جەتىستىكتەرىن انسامبل جەتەكشىسى ۇلبوسىن قارىنبەكقىزى جاس­تارعا ۇلگى ەتىپ ايتىپ وتىرادى.

ءاربىر جاڭا قۇرامنىڭ جاساقتالۋىنا جاناشىرلىق تانىتىپ, جەتەكشىلىك جاساپ جۇرەتىن ۇلبوسىن تاجىباەۆا ء«اليا» اكاپەللالىق ءانسامبلى نەگىزىندە 1992 جىلى ء«اليا» كۆارتەتىن ۇيىمداستىردى. ونىڭ قۇرامىندا گۇلداريعا تاۋتاەۆا, ايگەرىم ەسەنگەلدىقىزى, ايگۇل قاپباروۆا, ايگۇل ءجۇمادىلوۆا ونەر كورسەتىپ, كوپتەگەن ءىس-شارالاردا كوپشىلىك العىسىنا بولەنگەن بولاتىن. «قازىعۇرتتىڭ باسىندا كەمە قالعان, ول اۋليە بولماسا نەگە قالعان» دەگەن اڭىزدىڭ نەگىزىندە ادامزاتتىڭ بە­سىگى اتالىپ كەتكەن كيەلى قازىعۇرتتىڭ اتى 1996 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتە قۇرىلعان فول­كلورلىق-ەتنوگرافيالىق انسامبلىنە بەرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت بىلىمگەرلەرى مەن قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرالعان «قازىعۇرت» ءانسامبلىنىڭ قازاق ەلىن انمەن تەربەتىپ كەلە جاتقانىنا بيىل 25 جىل تولىپ وتىر. ۇلبوسىن تاجىباەۆا ۇيىمداستىرعان فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق «قازىعۇرت» ءانسامبلى كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوپشىلىككە قىزمەت ەتىپ كەلەدى. بۇل ورايدا ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعان يدەيالاردى نەگىزگە الىپ وتىر. «ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس. ابايدىڭ دانالىعى, اۋەزوۆتىڭ عۇلامالىعى, جامبىلدىڭ جىرلارى مەن قۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرى, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بابالار ءۇنى – بۇلار ءبىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتىمىزدىڭ ءبىر پاراسى عانا», دەلىنگەن باعدارلامالىق ماقالادا. ياعني فولكلورلىق-ەتنو­گرا­­فيالىق انسامبل عاسىرلار قوي­ناۋىنان جەتكەن ونەردى بۇگىنگى ۇرپاققا نا­سيحاتتاۋ­دا. ءانسامبلدىڭ 1995-2000 جىلدارداعى قۇ­رامىندا بولعان ۇلبوسىن تاجىباەۆا, الەنا دوسماعانبەتوۆا, ليا­زات ارىپباەۆا, اي­مان قارسىباەۆا, سا­پارالى كەنەنباەۆ, التىناي جورا­باەۆا, ەرلان ءجۇمادىلدا ۇلى, ساۋلە باي­باتشاەۆا, جازيرا تۇرسىنبەكوۆا, سامات قانسەيىتوۆ, جادىرا احمەتوۆا, مايا سمايلوۆا, بولاتبەك اجىباەۆ, سامات ۋتەبولاتوۆ, ءجانينا تايتاليەۆا, باعيلا عاپپاروۆا, گۇلنازيرا جەكسەنبيەۆا, ءمولدىر مۇراتبەكوۆا رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, قالالىق مادەني ءىس-شارالاردا ونەر كورسەتىپ, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى باي­قاۋ­لاردا جۇلدەلى ورىندارعا, جوعارى ما­را­پاتتارعا يە بولدى. سونداي-اق  ما­دەنيەت قايراتكەرى, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى, ء«بىلىم ءىسىنىڭ ۇزدىگى», پروفەسسور سايلاۋبەك جاقسىبەكوۆتىڭ ءانسامبلدىڭ جاساقتالۋ, وركەندەپ ءوسىپ, جەتىستىككە جەتۋ جولىندا ەتكەن ەڭبەگى وراسان. «قا­زىعۇرت» ءانسامبلىنىڭ جاندانۋىنا وتباسىمەن قىزمەت ەتكەن قۇرمەتتى ۇستاز. ۇلى – الدەن سايلاۋبەك ۇلى اتال­­مىش ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ, قىزمەت اتقارا ءجۇرىپ قالا, وبلىس, رەسپۋبليكا, حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ جۇلدەگەرى اتانعان ءانشى, «جاستار» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. ءانسامبل­دىڭ جەتىستىككە جەتۋ جولىندا ەرلان ءجۇمادىلدا ۇلىنىڭ دا ورنى ەرەكشە. ءانسامبلدىڭ قۇرامىنا ءانشى جانە كەلەشەك قوبىزشى بولىپ قابىلدانعان ستۋدەنت رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كوپتەگەن مادەني ءىس-شارالاردا ونەر كور­سەتتى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اعا وقىتۋ­شىسى, حالىق ءارتىسى قۇرمانبەك شويىن­باەۆتىڭ ۇستازدىق تاربيەسىمەن, جول كورسەتۋىمەن كوپتەگەن بايقاۋدا جەڭىسكە جەتتى.

«قازىعۇرت» فولكلورلىق-ەتنو­گرا­فيالىق ءانسامبلىنىڭ قازىرگى جەتەكشىسى ايمان قارسىباەۆا ءوزىن اسپاپتا جوعارى دەڭگەيدە ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىمەن دە دارىن يەسى رەتىندە كورسەتە ءجۇرىپ, حالىق­ارالىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلا­رىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. مىسالى, 2015 جىلى رەسەيدىڭ ومبى قالاسىندا وتكەن «سيبير زاجيگاەت زۆەزدى» اتتى حالىق­ارالىق بايقاۋ-فەستيۆالىندە باس جۇلدەنى, 2017 جىلى اندوررادا وتكەن Winter sonata مۋزىكالىق اسپاپتاردا ورىنداۋشىلاردىڭ حالىقارالىق ينتەر­نەت-بايقاۋىندا ءى ورىن, سونداي-اق ەلىمىزدە وتكەن بايقاۋلاردا جۇلدەلى ورىندارعا يە بولدى. ال «قازىعۇرت» ءانىن تۇڭعىش ورىنداۋشى جازيرا تۇرسىنبەكوۆا ەتنو­گرافيالىق-فولكلورلىق ءانسامبلدىڭ سۇيە­مەلدەۋىمەن رەسپۋبليكالىق «ۇكى­لىم-اي» ءان بايقاۋىندا باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى. يالوۆا قالاسىندا وتكەن حا­لىق­ارالىق تۇركى حالىقتارىنىڭ ءان-بي فەستيۆالىنىڭ باس جۇلدەگەرى. بۇگىنگى تاڭدا قالاداعى «ايبوبەك» بوبەكجاي-باقشاسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. «وسىنداي بىلىكتى ۇستازدارى مەن شاكىرتتەرى ونەر كورسەتەتىن انسامبلگە تانىمالدىلىق الىپ كەلگەن – تۇركيا مەملەكەتىنىڭ يالوۆا قالاسىندا 1998 جىلى وتكەن تۇركىتىلدەس ەلدەرىنىڭ ءى فولكلورلىق فەستيۆالى. فەستيۆالدە يەلەنگەن باس جۇلدە انسامبل مۇشەلەرىنە قانات بىتىرگەندەي بولدى. «ۇكىلىم-اي» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەگەرى, حالىقارالىق ءشامشى قال­داياقوۆ اتىنداعى ءان بايقاۋلارىنىڭ جۇلدەگەر-ديپلومانتى اتاندى. شيرەك عاسىردى ارتقا تاستاعان «قازىعۇرت» ەتنوگرافيالىق ءانسامبلى مەكتەپتى جاڭا عانا ءبىتىرىپ, ستۋدەنتتىك ومىرگە, ۇستازدىق ۇلى جولعا قادام باسقان قانشاما جاس­تاردىڭ دارىنىن جارقىراتا كورسەتىپ, قيالىنا قانات ءبىتىردى. ارقايسىسى جەكە-جەكە تۇلعا بولىپ قالىپتاسقان ونەرلى ستۋدەنتتەر ومىردە دە ءوز جولىن تاۋىپ, بيىك-بيىك بەلەستەردى باعىندىردى. وسىناۋ قول جەتپەس قيالداعىداي بولىپ كورىنەتىن اسقاق ارماندارعا جەتۋ جولىندا قاسيەتتى دە قازىنالى قاراشاڭىراق – وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورنى ەرەكشە. ۇستازدار ۇستاحاناسىنداعى قاتارداعى قاراپايىم وقىتۋشىلاردان باستاپ, جوعارعى سانات­تاعى پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ, وقۋ وردا باسشىلىعىنىڭ بۇل باعىتتاعى ەڭبەكتەرى ەرەن, ۇلەس-سالماعى دا ايرىقشا. بۇگىنگىدەي وقۋ وردامىزدىڭ مەرەيتو-يىم­ە­ن قاتار كەلىپ جەتكەن «قازىعۇرت» ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ 25 جىلدىعى ۋنيۆەرسيتەت ابىرويىن ودان ءارى ارتتىرىپ, تاريحي تانىمىن تەرەڭدەتە تۇسەرى انىق. الداعى كۇندەردە ونەرلى جاستارىمىز, جاناشىر ۇستازدارىمىز ءبىلىم ورداسىنىڭ كەرەگەسىن كەڭەيتىپ, ابىرويى­ن اسقاقتاتۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتەدى دەگەن سەنىمدەمىز», دەيدى ۋنيۆەرسيتەت رەك­تورى-باسقارما باسشىسى, تاريح عى­لىم­دارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت گۇلجان سۇگىرباەۆا.

ءيا, ءاربىر ءبىلىم مەكەمەسىنىڭ تاعىلىمى تەرەڭ تاريحى, يگى داستۇرلەرى, شەبەرلىكپەن شىڭدالعان ۇلاعاتتى ۇستازدارى مەن تالانتتى شاكىرتتەرى بولادى. ۇستازدار ۇستاحا­ناسىنىڭ مامان دايارلاۋداعى جاۋاپ­كەر­شىلىگى بۇگىندە ارتا تۇسكەنى ايان. ەركىن ەلدىڭ جاستارىن كاسىبىنە دەگەن پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋدى باستى مىندەتى سانايتىن ۋنيۆەرسيتەتتە جاس بۋىندى كەشەگى تاريحىمىزدىڭ قۇندىلىقتارى مەن بۇگىنگى يگىلىكتەرىمىزدىڭ شىن مۇراگەرلەرى رەتىندە باۋلۋدىڭ وزىق ۇلگىلەرى مول.

تۇركىستان وبلىسى