توقسانىنشى جىلدارى ەل ىشىندە ءجيى تىڭدالاتىن «قارا پيما» تەرمە-تولعاۋى ەسىڭىزدە بولار, قۇرمەتتى وقىرمان. مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ قالامىنان تۋعان شىعارما سازگەر التىنبەك قورازباەۆتىڭ ءان جازۋىمەن, ءانشى الما امانجولوۆانىڭ تىڭدارماننىڭ جۇرەگىنە جەتكىزە ورىنداۋىمەن كەڭىنەن تارالدى. ءالى دە جۇرت جادىندا. اراگىدىك جيىن-وتىرىستاردا ايتىلىپ ءجۇر. توقىراۋ ۋاقىتىنىڭ تامىرىن ءدوپ باسقان تىڭ تەرمە قىزىل قوعامنان مۇراعا قالعان دەرت – اششى سۋدىڭ تۇزاعىنا تۇتىلماۋعا ۇندەيتىن. ۇندەگەندە ۇنپاراقپەن ەمەس, ىشكى الەمىڭىزدى سولقىلداتىپ جىبەرەر كوركەم, سىرلى پوەزيا دەڭگەيىندە ۇندەيتىن. مىنە, وسى حالىقتىق شىعارما تۇڭعىش رەت وسكەمەننىڭ جامبىل اتىنداعى وبلىستىق دراما تەاترىندا ساحنالاندى.
تەرمەدەن – انگە, اننەن – سپەكتاكلگە اينالعان تۋىندى ءالى دە ويلانتادى. ءومىردىڭ وزىنەن الىنعان درامانىڭ وزەكتىلىگى سول, تاۋەلسىز ەلدىڭ جاس كورەرمەنىنە اششى سۋعا تاۋمەندى بولماۋدى ۇعىندىرادى.
«قارا پيما» تەرمەسىنىڭ جەلىسى بويىنشا ايدىن سالبانوۆتىڭ رەجيسسەرلىگىمەن ساحنالانعان قويىلىمدى كورۋگە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاقسىلىق ومار, شىعارما اۆتورى, اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت, كۇيشى-كومپوزيتور, استاناداعى «اقجاۋىن» مەملەكەتتىك كامەرالىق وركەسترىنىڭ جەتەكشىسى سەكەن تۇرىسبەك, «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق ۆيتسە-پرەزيدەنت – باس رەداكتورى جانبولات اۋپباەۆ, بەلگىلى رەجيسسەر جاڭابەك جەتىرۋوۆ باستاعان بىرقاتار زيالى قاۋىم وكىلدەرى كەلدى.
ءوڭىر تەاترلارىندا تىڭ قويىلىمدارعا سۋساپ وتىرعان جۇرتتىڭ قاراسى قالىڭ ەكەنىن وسى سپەكتاكل بايقاتتى دەۋگە بولادى. تەاتردا ينە شانشار ورىن بولماي, الىپ-ۇشىپ جەتكەن قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ باسىم بولىگىنە بيلەت جەتپەي قالدى. بۇل ءبىر جاعىنان مۇڭدى ساز, ويلى وقيعاسىمەن حالىقتىق شىعارماعا اينالعان ءاننىڭ اسا تانىمالدىلىعىنان بولسا كەرەك. البەتتە, ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن قارياعا دەيىنگى ەل بىلەتىن ەڭبەكتى ەندى درامالىق قويىلىم ەسەبىندە ەنشىلەۋگە ەكىنىڭ ءبىرى تاۋەكەل ەتە بەرمەيدى. جاس رەجيسسەر ايدىن سالبانوۆتىڭ «قارا پيمانى» ساحنالاۋىن شىعارماشىلىق باتىلدىعى ساناۋعا بولادى. ايدىن – ومىردەن ەرتە وزعان تالانتتى رەجيسسەر رۇستەم ەسداۋلەتتىڭ رۋحاني تاربيەسىن كورگەن تەاتردىڭ بۇگىنگى جاس ماماندارىنىڭ ءبىرى.
جالپى, سپەكتاكل وقيعاسى تۋىندىنىڭ تۇپكى جەلىسىنەن اۋىتقىماعان. ءتىلى قاراپايىم, تۇسىنىكتى. دەكوراتسيا ىقشام. بۇكىل قويىلىمدى بىرىكتىرىپ تۇرعان اپپاق شىمىلدىق تەاتردىڭ تەحنيكالىق مۇمكىندىگىنىڭ تارلىعىنا وراي رەجيسسەرلىك ۇتقىر شەشىم بولىپ شىعىپتى. «الاي دا دۇلەي اق بوران» دەپ باستالاتىن تەرمەدەگى بەينەلەۋ سول قالپىندا ساحناعا كوشكەن. اق ءتۇتەكتى الاي دا دۇلەي ۇيىتقىتاتىن اپپاق شىمىلدىق. سول اپپاق الەمدە بۇل دۇنيەنىڭ تەمىرقازىعى – وتباسى. وتباسىنىڭ ءۇش مۇشەسى – اكە, انا جانە بالا.
ولار وسى اق ۇلپا كەڭىستىكتە ءبىر-بىرىنە قار لاقتىرادى. ونداعى ماقسات – بالا كوڭىلدىڭ كىلتىن تابۋ.
ولار وسى اپپاق كەڭىستىكتە كىرشىكسىز, رياسىز ءومىر سۇرگىسى كەلەدى. ويتكەنى, كوڭىلدىڭ قالاۋى اق.
ولار ۇيىتقىعان اق بوراندا دا ءبىر-بىرىنەن كوز جازىپ قالماۋعا ۇمتىلادى. وشاقتىڭ ءۇش بۇتى ىسپەتتى بىرگە بولسا عانا تابيعاتتىڭ قاتاڭ رايىنا دا, ءومىردىڭ قاتال سىنىنا دا توتەپ بەرمەك.
الايدا, جاراتىلىستىڭ جاقسىسى مەن جامانى الميساقتان الماسقان الماعايىپ دۇنيە. ءومىردىڭ دە اعى مەن قاراسى بار. اق شىمىلدىقپەن بىرگە اق تۇتەك عايىپ بولعاندا اق حالاتتى ابزال جان الدىندا انا وتىرادى. دەنساۋلىقتا كىنارات بار. رەجيسسەر مۇنى ۇتىمدى بەينەلەيدى. انانىڭ اق ءجۇرەگىندەگى اعىستى الگى اپپاق شىمىلدىق ارقىلى, بەينەبىر ادام جۇرەگىنىڭ قان تامىرلارىن قۋالاعان ءومىر تىنىسىنداي, سول تىنىسقا قاتەر تونگەنىن سۋرەتتەمەك تالپىنىس قاپەرلى كورەرمەنگە كورىنەدى.
وتباسى قۋانىشىن ەت جاقىندارىمەن ءبولىسىپ وتىرعاندا كەشەگى قىزىل قوعامدا داستۇرگە اينالعان اششى سۋسىز داستارقان ءسانى كىرمەيتىنىن رەجيسسەر بالاعا دا ستاقان قاعىستىرۋ ارقىلى جەتكىزگىسى كەلگەنىن اڭدادىق. تراگەديا تامىرى قۋانىش پەن قايعىعا ورتاق وسى ستاقاننان باستالادى. انادان ايىرىلۋ. اكە كۇيىگى. جەتىمدىك. زاپىرانعا زاپىران قوسقان ماسكۇنەمدىك. وتاناسىنان ولىدەي, وتاعاسىنان تىرىدەي ايىرعان تۇقىل بالالىق. جىلۋسىز قالعان شاڭىراقتا كۇيى كەتكەن بالاعا قامقورلىق جاساماق كەيۋانا مەن اكەنىڭ دوسى. وسىنداي ويرانى شىققان ۇيدەگى ءسابي ساناسىندا ءبارى ارمان, ءتاتتى قيال. ءتىپتى, قالاداعى ينتەرناتتا وقۋ دا.
ول تۋلاعان اپپاق شىمىلدىق – اق بوراندا اداسقان ماسكۇنەم اكەنى ۇيىنە سۇيرەپ كىرگىزەدى.
ول اپپاق شىمىلدىق – اق كورپەسىن جامىلىپ, وتى جاعىلماعان سۋىق ۇيدە ۇيقىعا كەتەدى.
ول ۇيىقتاپ كەتسە اپپاق شىمىلدىق – اق كەبىنگە ورانعان اناسىن تۇسىندە كورەدى.
ول اششى سۋعا ءبارىن ايىرباستاعان اكەسىنىڭ سوڭىنان پيماسى ءۇشىن جۇگىرىپ, ۇيىتقىعان اپپاق شىمىلدىق – اق بوراندا قالادى.
ول سول جاتقاننان اپپاق شىمىلدىق – اق جايما اۋرۋحانا توسەگىندە ويانادى.
تۇنەكتەن جارىق تا نۇرلى الەمگە ورالىپ, ماسكۇنەمدىكتەن ارىلعان اكە جۇرەگى الدىمەن ۇلىن ىزدەيدى. الىپ-ۇشىپ اۋرۋحاناعا جەتكەن اكە اق توسەكتە تاڭۋلى جاتقان بالاسىن باس سالدى. قامقور كەيۋانا بەرىپ جىبەرگەن داممەن بىرگە ءوزى دۇكەننەن ساتىپ العان جاپ-جاڭا پيماسىن كورسەتىپ, جارىمجان كوڭىل بولىپ جۇرگەن ۇلىن قۋانتپاق. وتە كەش ەدى... بالاسىنىڭ پيماسىن اراققا ايىرباستاعان سول كەشتە ءۇسىپ قالعان جالاڭ اياقتى دارىگەرلەر كەسىپ تاستاعان. كورەرمەن جانارىن بوتالاتقان وسى كورىنىستە جوعارىدان تۇسىرىلگەن قوس پيما اكەنىڭ باسىنان قوس توقپاقپەن سوققانداي سوعادى.
قويىلىم ءتۇيىنى اكە, ونىڭ دوسى مەن كەيۋانا جانە مۇگەدەك ارباسىنا تاڭىلعان بالانىڭ ءبىر داستارقان باسىندا توقايلاسۋىمەن اياقتالادى.
ياعني, ءومىر جالعاسا بەرەدى. وكىنىشتەردىڭ وزەكتى ورتەيتىنى بولماسا.
قويىلىمعا جان بىتىرگەن تاعى ءبىر دەتال – وتباسى البومى. قىزىل البومداعى اكە مەن بالاعا ورتاق ىستىق جان – انا بەينەسى. بۇل البوم ەندىگارى وتباسىنىڭ ەڭ قۇندى دۇنيەسى بولىپ قالا بەرمەك.
ماسكۇنەم اكەنى حاميت حالىق ۇلى ءساتتى كورسەتە الدى دەۋگە بولادى. دەسە دە, باقىتسىز بالا بەينەسىن سومداعان رىسقۇل قوناقباەۆقا كورەرمەن ەرەكشە ءىلتيپات كورسەتىپ, دۇركىرەتە قول سوقتى. كوپ كورىنە قويمايتىن انا وبرازىن ءالى دە جەتىلدىرە ءتۇسۋ كەرەك سياقتى.
قويىلىمداعى وقيعالاردى مۋزىكامەن ارلەۋدە «قوسباسار» كۇيى جاقسى تاڭدالعان.
سپەكتاكل سوڭىندا ارتىستەر مەن رەجيسسەر ساحناعا شىعارما اۆتورىن شاقىردى. ۇلىقبەك ەسداۋلەت اتالعان شىعارمانى 25 جاسىندا جازعانىن, پوەما جارىققا شىققان كەزدە كەڭەستىك يدەولوگيا بەلسەندىلەرىنەن تاياق تا جەگەنىن, سودان كوپ ۋاقىت جاتىپ قالعان تۋىندىنى حالىققا جەتكىزگەن التىنبەك قورازباەۆ پەن الما امانجولوۆادان سوڭ دراما رەتىندە ايدىن سالبانوۆتىڭ رەجيسسەرلىگىمەن كورەرمەنگە قايتا ورالىپ وتىرعانىن, جالپى قويىلىم كوڭىلدەن شىققانىن جەتكىزدى.
بەلگىلى جۋرناليست جانبولات اۋپباەۆ ءوزىنىڭ تەاتر سىنشىسى بولماسا دا, پرەمەرانىڭ ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن ارتىقشىلىقتارىن اتاپ ءوتتى.
– ماسەلەن, قويىلىمنىڭ باس-اياعىن ءبىر عانا اق تۇستەگى لەنتا جالعاپ تۇردى. بۇدان رەجيسسەردىڭ شەبەرلىگىن بايقاۋعا بولادى. تاعى ءبىر تاپقىر شەشىم – تىزەدەن كەسىلگەن اياقتى كورگەن اكە كوڭىلىنىڭ الاساپىران ساتىندە قارا پيمانىڭ ونى جازعىرعانداي باسىنا كەلىپ سوعىلۋى. جالپى, مۇنداي قويىلىمدى الماتىداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترى نەمەسە ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى جاستار تەاترى قويسا, تاڭعالماس ەدىك. ال ايماقتىق تەاترلار ءۇشىن وسىنداي دارەجەدە قويىلىم قويۋ – ۇلكەن شىعارماشىلىق جەتىستىك, – دەدى ول.
ساحناعا كوتەرىلگەن كۇيشى سەكەن تۇرىسبەك تولەگەن مومبەكوۆتىڭ «سالتانات» كۇيىن ورىنداپ بەردى. بۇل كۇي دە «قارا پيما» تاقىرىبىمەن ۇندەسىپ, قويىلىم بويى كورەرمەن كوڭىلىندە قالىپتاسقان نازىك قىلدى شەرتكەندەي اسەر قالدىردى. كۇيدەن پاناسىز قالعان ەكى جاستاعى سالتانات اتتى ءسابيدىڭ بەبەۋلەگەن ءۇنى ەستىلەدى.
جۋىردا ەل ۇكىمەتى وڭىرلىك تەاترلاردى وركەندەتۋگە بايلانىستى ءۇلكەن جيىن وتكىزگەنى بەلگىلى. وسىعان وراي, وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ وڭىردەگى بارلىق قالا اكىمدەرىنە دراماتۋرگتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ, تەاترلاردىڭ رەپەرتۋارىن تولىقتىرۋعا, قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋگە جانە ولاردى پاتەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە تاپسىرما جۇكتەگەن بولاتىن.
پرەمەرا سوڭىندا وسى ماسەلەلەردى اتاپ وتكەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاقسىلىق ومار وسكەمەندە ۇلكەن دراما تەاترىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن, «قارا پيما» سول تەاتردىڭ اشىلۋىندا قويىلاتىن نەگىزگى قويىلىمداردىڭ ءبىرى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزدى.
دۋمان اناش.
وسكەمەن.