بيزنەس-فورۋمنىڭ بەرەرى مول

– مەملەكەت باسشىسى كاسىپ­كەرلەردى قولداۋ جانە قورعاۋ ەل دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى مىندەت ەكە­نىن ايتتى. وتاندىق بيزنەستى دامىتۋ, جاڭا جاعدايداعى ىسكەرلىك مۇمكىندىكتەردى ىلگەرىلەتۋ بويىنشا بۇگىنگى فورۋم جەمىستى بولادى دەگەن سەنىمدەمىن. مەملەكەتتىك قولداۋلاردىڭ ناتيجەسىندە ەلى­مىزدە وڭتايلى بيزنەس كليمات قا­لىپ­تاستى. قازاقستاندىق بيزنەس اشىق جانە ءموبيلدى بولا ءتۇستى. كاسىپكەرلەرىمىز ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلدى. ءبىز ين­ۆەستورلار ءۇشىن قولايلى بيزنەس كليمات قالىپتاستىرۋ جۇمىستا­رىن جالعاستىراتىن بولامىز, – دەدى م.ايتەنوۆ.

ول 2018 جىلى رەسپۋبليكالىق قالا مارتەبەسىن يەمدەنگەن شىم­كەنت قالاسىنىڭ ونەركاسىپ كولە­مى 411 ملرد تەڭگەدەن بيىل 711,5 ملرد تەڭگەگە جەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. قا­لاعا وسى ۋاقىت ىشىندە 2,6 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 200-دەن اسا جاڭا كاسىپورىن اشىلىپ, جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى 20 مىڭنان اسقان. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا 87 مىڭنان استام كاسىپكەرلىك سۋبەكتى تىر­كەلىپ, جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى ۇلەسى 41,6%-عا جەتتى.

فورۋم مىنبەرىندە Chocofamily ينتەرنەت-حولدينگىنىڭ نەگىزىن ­قا­لاۋ­شى جانە وسى ۇيىمنىڭ ­با­­قى­­لاۋشىلار كەڭەسىنىڭ تور­اعا­­سى را­ميل مۋحورياپوۆ, Tan Media تو­­بى­نىڭ قۇرىلتايشىسى, «31 ارنا» تەلەراديوكومپانيا­سى مەن بىرقاتار تاۋەلسىز بۇقا­را­لىق اقپارات قۇرالىنىڭ جە­تەك­­شىسى ارمانجان بايتاسوۆ, Bilim Media توبىنىڭ قۇرىل­تاي­شىسى ءارى جەتەكشىسى راۋان كەنجەحان ۇلى, Freedom Holding Corp كومپانياسىنىڭ باس اتقا­رۋشى ديرەكتورى جانە ديرەك­تور­لار كەڭەسىنىڭ توراعاسى تي­مۋر تۋرلوۆ, Alageum Electric كومپانيالار توبىنىڭ قۇرىل­تايشىسى ەركەبۇلان يلياسوۆ, BI Group قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, كومپانيانىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ايدىن راحىمباەۆتار ءسوز سويلەپ, تاجىريبەسىمەن ءبولىستى جانە دارىس­تەر ءوتتى.

«تاڭ مەديا توبىنىڭ» يەسى, «31 ارنا» تەلەراديوكومپانياسىنىڭ, سونداي-اق قازاقستانداعى باسقا دا تاۋەلسىز باق-تىڭ نەگىزىن قا­لاۋ­شى ارمانجان بايتاسوۆ باق قۇرۋ مەن ونى جۇرگىزۋدىڭ قىر-سىرىمەن ءبولىستى. ونىڭ پىكىرىن­شە, بۇل بيزنەستىڭ تارتىم­دى جا­نە قولجەتىمدى باعىتى, ويت­كە­نى تۇتىنۋشىلاردىڭ نەگىزگى ينس­تينك­­تەرىنىڭ ءبىرى – جاڭا ءبىلىم الۋ.

– قازىر ءبارى وتە تەز ءجۇرىپ جاتىر, سونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك جەلى­لەردىڭ دامۋىنىڭ ناتيجەسىندە ايتارلىقتاي ماتەريالدىق ينۆەس­تي­تسيالاردى قاجەت ەتپەيدى. ەڭ ­باستىسى, تارتىمدى كونتەنت جا­ساۋ جانە جەكە برەندتى دامىتۋ, دەي­دى ارمانجان بايتاسوۆ.

Bilim Media Group-تىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى باسشىسى راۋان كەن­جەحان ۇلى ادام كاپيتالىنا ينۆەس­تيتسيا سالۋ ەكونوميكانىڭ دامۋى ءۇشىن ىرگەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ال Freedom Holding Corp اشىق كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى دي­رەكتورى جانە ديرەكتورلار كەڭە­سىنىڭ مۇشەسى تيمۋر تۋرلوۆ زا­ماناۋي بيزنەستىڭ نەگىزگى مۇم­كىندىكتەرى مەن قاۋىپتەرىن اتادى. نەگىزگى فاكتورلاردىڭ اراسىن­دا حالىقارالىق باسەكەلەستىك پەن الەم­نىڭ وزگەرىپ جاتقان كەرەمەت جىل­دامدىعى انىقتالدى.

جوعارى تابىستى بيزنەس قۇ­رۋ ءۇشىن ونداعان جىلدار جانە مىڭ­داعان قىزمەتكەر قاجەت ەمەس.

– بۇگىندە كوپتەگەن ءونىم كليەن­ت­­كە قولجەتىمدى جانە بۇكىل الەم­­­دە ۇسىنىلادى. مىسالى, ءسىز ءوز بيزنەسىڭىزدى 20 جىل بويى قۇر­­دىڭىز دەلىك. وسى سەبەپتى دە ءسىز باسە­كەلەستەرىڭىزگە وزىڭىزدىكىندەي بيزنەس قۇرۋعا 20 جىل ۋاقىت كەتەدى دەپ ويلايسىز. بىراق بۇل ولاي ەمەس. شاعىن ستارتاپتار تەز وسەدى. ال باسقا ويىنشىلار قاتتى قوبالجۋى كەرەك, – دەدى سپيكەر.

سونداي-اق ول قارجى ونىم­دە­رىن تسيفرلاندىرۋدىڭ ارتىقشى­لىق­تارىنا توقتالدى, ونىڭ ىشىندە ەلىمىز ءۇشىن بىرەگەي جاڭا مەحانيزم – تسيفرلى يپوتەكا, سول ارقىلى ساناۋلى مينۋتتاردا جىلجىماي­تىن م ۇلىكتىڭ يەسى بولا الاسىز – بۇل بۇرىن-سوڭدى بولماعان جوبا.

Alageum Electric كومپانيا­لار توبىنىڭ يەسى ەركەبۇلان ءىلياسوۆ ءوز بايانداماسىن تابىس­تى بيزنەستىڭ قىر-سىرىنا ارنادى. كەز كەلگەن كاسىپكەر نازار اۋدا­رۋى ءتيىس نەگىزگى فاكتورلار – ءار­تا­راپتاندىرۋ, ەكسپورتتاۋ, جوبا­لاردى باسقارۋ ورتالىعىن قۇرۋ, تسيفرلاندىرۋ, ماركەتينگكە ينۆەستيتسيا قۇيۋ جانە وقىتۋ قاجەتتىلىگى.

قازاقستانداعى ەڭ ءىرى قۇرىلىس كومپانياسى BI Group ديرەك­تور­لار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ايدىن راحىمباەۆتىڭ بايانداما­سى جۇرت­شىلىقتىڭ ۇلكەن قىزىعۋ­شى­لىعىن تۋدىردى. بيزنەسمەن يمپەريا قۇرۋدىڭ جولىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار كاسىبي ماماندار­دان جوعارى ءتيىمدى كوماندا قۇرۋ­دىڭ جولىن ايتتى. حولدينگ قا­زىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى جەتەكشى قۇرىلىس سالۋشى بولىپ تابىلادى, تمد-داعى ەڭ ءىرى قۇرىلىس سالۋشىلار رەيتينگىندە ەكىنشى جانە الەمدەگى بارلىق قۇرىلىس كومپانيالارى اراسىندا 180-ورىندا.

– ءبىز ءوز جۇمىسىمىزدى 100 مىڭ دوللار كاپيتالمەن باستاپ, 1,5 ملرد دوللار تاۋار اينالىمىنا شىقتىق. قازىر ءبىر مەزگىلدە 186 جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. ءبىزدىڭ جوسپارىمىز – الداعى 5 جىلدا جۇمىس كولەمىن 3 ەسەگە ارتتىرۋ. بيزنەستەگى تابىستىڭ سى­رى – كوپ جۇمىس ىستەۋ, كوپ وقۋ, ءوسۋ نۇكتەلەرىن ىزدەۋ جانە وسى­نىڭ توڭىرەگىندە كورپوراتيۆتىك مادە­نيەتتى قالىپتاستىرۋ, ءتيىمدى كوماندا قۇرۋ, – دەدى ا.راحىمباەۆ.

ول پاندەميا تۇسىندا بيزنەستى ساقتاپ قالۋ جانە ونى ءارى قاراي دامىتۋ ءۇشىن ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ جالاقىسىن 40 پايىزعا, ەكىنشى باسشىلاردىڭ جالاقىسىن 20 پا­يىز­عا قىسقارتۋ تۋرالى شەشىم قا­بىلداپتى. بىراق قاتارداعى قىز­مەتكەرلەردىڭ جالاقىسى قىس­قار­عان جوق.

قىسقاشا ايتقاندا, YPO-عا ەلى­مىزدىڭ ەڭ وزىق بيزنەسمەن­دە­رىن تارتۋ – فورۋمدى ۇيىمداس­تى­رۋشىلاردىڭ العا قويعان ماق­ساتى جانە بۇل ءساتتى بولدى. ءىس-شارا مەن ۇيىمعا كىرۋ مۇمكىندىگى قازاق­ستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ ۇلكەن قىزى­عۋشىلىعىن تۋدىردى. الداعى ۋاقىتتا قازاقستان­دا قىزىقتى بيزنەس-جوبالار كو­بەيەتىنى ءسوزسىز.

سونىمەن قاتار «كورمە» ورتا­لىعىندا جەرگىلىكتى تاۋار وندى­رۋشىلەر شىعاراتىن ءونىم تۇر­لەرىنىڭ كورمەسى ءوتتى. قالا ەكو­نو­ميكاسىنىڭ تىرەگى سانالاتىن 100-گە جۋىق كاسىپورىن «شىمكەنت ونىم­دەرى» تاقىرىبىمەن الداعى ءۇش كۇن كولەمىندە جالعاساتىن كورمەگە ءوز تاۋارلارىن ۇسىندى.

جالپى, تاۋەلسىزدىك جىلدا­رىن­دا شىمكەنت قالاسىنىڭ ەكونوميكاسى تۇرلەندى. قالامىزدا قۇرىلىس يندۋسترياسى, ماشينا جاساۋ, مۇناي-حيميا, جەڭىل ونەر­كاسىپ, تاماق ءوندىرىسى, تەكستيل ونەر­كاسىبى, فارماتسەۆتيكا, اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭ­دەۋ, تاعى باسقا وندىرىستىك سالالار قا­لىپتاستى. كورمەنىڭ اشىلۋ را­سىمىنە قالا اكىمى مۇرات ايتەنوۆ قا­تىسىپ, قالا كاسىپورىندارى شى­عا­راتىن ءونىم تۇرلەرىمەن تانىستى.

– مەملەكەت باسشىسى بيىل­عى جولداۋىندا ەكونوميكانى ءارتا­راپ­تاندىرۋ, وندىرىلەتىن تاۋار­لاردىڭ ءتۇرىن كوبەيتىپ, ەكسپورت گەوگرافياسىن كەڭەيتۋ جو­نىندە ناقتى تاپسىرمالار بەردى. وڭ­دەۋ ونەركاسىبىنىڭ ەكسپورتىن كو­بەيتۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ناتيجەسىندە قالامىزدىڭ ونەر­كاسىپ كولەمى جىل اياعىنا دەيىن 711,5 ملرد تەڭگەگە جەتەدى, ون­­دىرىلگەن ءونىمنىڭ 87 پايىزىن وڭدەۋ ونەركاسىبى قۇرايدى. قالاداعى 4 وندىرىستىك ايماقتا 118 جوبا جۇزەگە اسىپ, 21 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورىندارى اشىلدى. بيىلدىڭ وزىندە جاڭادان 5 جوبا جۇزەگە اسىپ, 203 جۇمىس ورنى اشىلدى», دەپ اتاپ ءوتتى شاھار باس­شىسى.

شىمكەنت قالاسى وتاندىق نا­رىقتا جەكەلەگەن ونىمدەردىڭ نە­گىز­گى جەتكىزۋشىسى بولىپ سانالا­دى. تسەمەنت ءوندىرىسى, موتور ماي­لا­رى, كىلەم, اياقكيىم, تۇرمىس­تىق بۇيىمدار ونىمدەرى, فارما­تسەۆتيكا, ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى جو­نىنەن ىشكى نارىق پەن وتاندىق ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋدا. جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنداعى كاسىپورىندار وتاندىق نارىقتىڭ 21 پايىزىن قامتۋدا.

قالا ەكونوميكاسىن ءار­تاراپ­تاندىرۋ, اۋىلشارۋاشىلىق ونىم­دەرىن تەرەڭ وڭدەۋ كاسىپورىن­دا­رىنىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ بويىنشا كەشەندى جۇمىستار قولعا الىنىپ, ناتيجەسىن بەرۋدە.

شىمكەنتتىك ونىمدەر كورمەسى سانيتارلىق تالاپتار ساقتالا وتىرىپ وتكىزىلدى. وعان قاتىسۋشىلار Ashyq جۇيەسى ارقىلى تىركەلىپ, مارتەبەسى ايقىندالدى.

شىمكەنتتە شىعاتىن ونىمدەر كورمەسى الداعى ۋاقىتتا تۇراقتى تۇردە وتەتىن تانىستىرىلىمدىق سيپاتتاعى الاڭ رەتىندە قىزمەتىن جالعاستىرادى. ونىڭ اياسىندا دايىن ونىمدەردى وتكىزۋ نارىعىن قاراستى­رۋ, ەكسپورتقا بەيىمدەل­گەن تاۋار تۇرلەرىن ىلگەرىلەتۋگە مۇمكىندىكتەر اشۋ, شىعارىلعان ونىمدەردىڭ ست-KZ وتاندىق ساپا ستاندارتى تالاپتارىنا ساي بولۋىن ۇيىمداستىرۋ, ىسكەرلىك بايلانىستاردى ارتتىرۋ مىندەتتەرى بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلەدى.