ا.ك.: «پوەزيا! مەنىمەن ەگىز بە ەدىڭ؟ سەن مەنى سەزەسىڭ بە, نەگە ىزدەدىم؟» دەگەن ساۋالىڭىزدىڭ جاۋابىن مەن دە بىلگىم كەلەدى؟
«سەنى ىزدەدىم.
ىزدەيمىن تاعات بار ما؟
سەنى ماعان ەگىز عىپ جاراتقان با؟!» دەگەندەيىن, ىزدەگەنىڭىزدى تاۋىپ, تانىدىڭىز با؟
م.م.: ادام بار جەردە پوەزيا بار. تابيعاتتىڭ تاڭعاجايىپ قۇبىلىستارىن الدىمەن سەزىنىپ, الدىمەن ءلاززاتتانىپ, الدىمەن جيىركەنەتىن دە سول ادام دەسەك, ەندەشە پوەزيانىڭ بۇكىل بولمىسىنىڭ ءوزى سول ادامنىڭ اقىل-پاراساتى سەزىم-تۇيسىگىنەن جارالعان. دەمەك ادامنىڭ قاتىناسۋىنسىز پوەزيا جوق. بارلىق تابيعاتىمەن ءومىردىڭ ءوزى تۇنىپ تۇرعان پوەزيا دەيمىز, الايدا سول ءومىردى, سول كەرەمەت تابيعاتتى كورەتىن كوز, تانيتىن تالانت, سەزەتىن سەزىم كەرەك. ارينە, ەسى دۇرىس, باسى جۇمىر پەندەنىڭ بارىندە دە سەزىم بار, سەزىنبەۋى مۇمكىن ەمەس. سەبەبى, قۋانادى, كۇيىنەدى, شاتتانادى, مۇڭايادى دەگەندەي...
الايدا سەزىنۋ بار دا, سەزىمىن سەزىمدەرگە ايتىپ جەتكىزۋ, مويىنداتۋ دا بار عوي. مىنە, وسى تۇستا ادامدار دارالانادى. ءار حالىق ءوزىنىڭ سەزىم دۇنيەسىنەن ەنشى ءبولىپ, سەنىپ تاپسىرىپ, دۇنيەگە ءوزىنىڭ سەزىمتال ەلشىلەرىن جىبەرەدى. ونىڭ اتى – اقىن. ادامنىڭ سەزىمى – الىنباس قامال. ەندەشە سول سەزىم قامالىنىڭ ساحاباسى دا, جالاۋشىسى دا اقىن.
شىنايى شىن اقىن – ءوز حالقىنىڭ شاتتانسا, شاتتىعى مەن قۋانىشى; جىلاسا – كوكىرەك شەرى مەن كوز جاسى. وسىدان بارىپ, ونىڭ ازاماتتىعى دا, اقىندىعى دا ساراپقا تۇسپەك. تەك وسى بيىكتەن كوز سالعاندا عانا جاساندى جالتىراۋىق, اسىرە قىزىل پوەزيادان تابيعي, حالىقتىڭ وزىندەي قاراپايىم پوەزيانى, كوپكە ورتاق – عالىمعا دا, مالشىعا دا بىردەي تۇسىنىكتى پوەزيانى تانۋ – ونشاما قيىنعا تۇسپەيدى.
ومىرگە, ءوزى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعامعا بەلگىلى ءبىر كوزقاراسى جوق ادام اقىن ەمەس. ونداي ادامنىڭ ءوزىن اقىن عانا ەمەس, قوعامنىڭ ويلاي بىلەتىن ازاماتىمىن دەۋگە دە حاقىسى جوق.
قازىرگى ناعىز اقىن الدىمەن ويشىل, ياعني فيلوسوف بولۋى قاجەت. پوەزيانىڭ جالاڭ سۇلۋلىعى جالاڭاش سۇلۋعا ۇقسايدى: ونى تەك قىزىقتاۋعا عانا بولادى. اقىننىڭ مىندەتى سۋرەتتەپ شىعۋ, بايانداپ بەرۋ ەمەس, قايتا سول سۇلۋلىقتىڭ قۇپياسىن, ونىڭ ار جاعىنداعى ناق سول جاسىرىندى اشىپ بەرۋدە. وسى زامانعى اقىن تاجىريبەلى قۇبىلناماشىداي ۋاقىت تامىرىن ءدال باسىپ, ءداۋىردىڭ, قوعامنىڭ دەرتىن ءوز دەرتىندەي قابىلداۋعا ءتيىس. پوەزيادا فيلوسوف بولۋ دەگەن ءسوز — ءوزىن قورشاعان الەمدى ۇعىنۋ, ءار زاتتىڭ ءمانىن ءبىلۋ. الايدا سالقىنقاندى, اقىلگوي فيلوسوف بولۋ جارامايدى, اقىرىنا دەيىن «ادام جانىنىڭ ينجەنەرى» بولىپ قالۋ كەرەك...
ا.ك.: اقىن بولۋ ءۇشىن اقىندا نە بولۋى ءتيىس؟
م.م.: ءبىرىنشى: تالانت. ءبىلىمدى, سۇڭعىلا تالانت (ديپلوم مىندەتتى ەمەس).
ەكىنشى: ۇيات, ءوزىنىڭ ناشار ولەڭدەرىن وقىعاندا وزىنەن ءوزى ۇيالۋ ءۇشىن.
ءۇشىنشى: قاراپايىمدىلىق. پۋشكين مەن ابايدىكىندەي بولماسا دا, باسقالار تۇسىنەتىندەي ادامدىق قاراپايىمدىلىق. اقىلدىمسىماۋ, تۇسىندىرمەۋ, تەك جىرلاۋ.
ءتورتىنشى: تۇيسىك. باسقالار كورە المايتىندى كورۋ جانە تانۋ.
بەسىنشى: ەڭبەك, ۇنەمى شىڭدالىپ وتىرۋ ءۇشىن.
التىنشى: جان. جان بايلىعىن ءاماندا ساقتاۋ قاجەت.
ا.ك.: «پوەزيا – ازابى مول اۋىر جول» دەيسىز...
م.م.: ەگەر ول ءسىزدىڭ جۇرەگىڭىزگە بىردەن ۇيالاي قالسا, ودان كەلىپ, تىلىڭىزگە ۇيىرىلسە, قاپاس ويدان قارعىپ شىعۋعا ۇمتىلسا, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءسىزدى ءبىرتۇرلى مازاسىزدىققا دۋشار ەتسە, ونداي جىر, سىزگە وپ-وڭاي كورىنگەنىمەن, وڭايلىقپەن جەتپەگەنىن تۇسىنسەڭىز بولعانى. وندا ءسىز سارىلا سەزىنىپ, سارقىلا ويلانىپ, وزىنەن ءوزى تاۋسىلعان, ءوز جۇرەگىن ءوزى جەگىدەي جەگەن «قۇدىرەت تە, قۇل دا, قۇرت تا ءوزى» (دەرجاۆين) سارساڭ جاننىڭ جاقىنى مەن دوسىسىز.
ول – اقىن. ءوزىڭىزدىڭ اقىلىڭىز. ول دا ادام, كوكتەن تۇسپەگەن. ول دا ءوزىڭىز سياقتى, ەتكەن ەڭبەگىنىڭ وتەۋىن قالايدى, راحىم-راحاتىنان تاتقىسى كەلەدى. ال اقىن ءۇشىن سانالى قاۋىمنىڭ باعاسىنان, ونىڭ زاڭدى تالعامىنان, تاراۋىنان ارتىق قالاماقى جوق. ءسىز اقىنعا (ەگەر ول اقىن بولسا) ادىلەتتى باعاڭىزدى بەرىپ, ونى تۇسىنۋگە ءتيىستىسىز, اقىندى الاقانعا سالىپ ايالاماي-اق قويىڭىز. اقىن دەگەن – ءسىزدىڭ ءوزىڭىز. ءسىزدىڭ كوڭىلىڭىزدىڭ قۋانىشى مەن كوزىڭىزدىڭ جاسى. ول ءسىز بولىپ ك ۇلىپ, ءسىز بولىپ جىلاعىسى كەلەدى. ول ءسىز بولىپ كۇيىنگەن ساتتەرىندە, سىزدەن پانا ىزدەيدى, مۇڭىن سىزگە شاعادى. ءسىز قابىلدارسىز, قابىلداماسسىز, ۇناتارسىز, ۇناتپاسسىز, الايدا ونىڭ ءسىزسىز كۇنى قاراڭ. ءوزىڭىز بولعاندىقتان دا, وزىڭىزگە ءوزىڭىز ىزدەپ تاۋىپ, ءتۇسىنىپ, تۇسىنگەنىڭىزگە قاراي بيلىك قۇرۋعا حاقىڭىز بار.
ال پوەزيا دەگەنىمىزدىڭ ءوزى – جاستىق ماڭگىلىك جاڭارۋ مەن تۇلەۋ. ەگەر پوەزيا تۇلەمەسە, جاڭارىپ وتىرماسا, پۋشكيندەر مەن ابايلاردان كەيىن ول ەسىكتەن شىعۋدىڭ ءوزى اقىماقتىق بولار ەدى. پوەزيا – عىلىم. ول ءوزىنىڭ ءتۇرى مەن مازمۇنىنا, ىرعاعى مەن ۇيقاسىنا, جالپى بويىنا ءتۇر جاڭالىقتارىمەن اجارلانىپ, قايتا تۋىپ, ماڭگىلىك قۇبىلىپ وتىراتىن عىلىم. ول – ادام بالاسىنىڭ سەزىنۋ, ويلاۋ, تىپتەن قيالداۋ پروتسەسىنىڭ ەڭ جوعارعى ساتىسى. ءومىردىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى سان الۋان قۇبىلىستارعا, تابيعات كوركىنە, عىلىمنىڭ قاي سالاسىنداعى بولماسىن تىندىرىلعان ىسكە, ونەردىڭ شىرقاۋ بيىگىنە كوتەرىلگەن تۋىندىلارعا پوەزيانىڭ كوزىمەن قاراپ, بارىنە پوەزيالىق باعا بەرىلۋى تەكتەن-تەك ەمەس.
ا.ك.: رۋح پەن سەزىم پوەزيادا قالاي ۇشتاسادى؟
م.م.: بۇل ارادا ابىشپەن كەلىسپەسكە بولمايدى. پوەزيا – ادام بالاسىنىڭ رۋحى. پوەزياعا ءتان رۋحتى ادەبيەتتىڭ باسقا جانرلارىنان تابۋ قيىن. پوەزيا – سەزىم مەن رۋحتىڭ قۇيماسى. الدىمەن پوەزيا بولسىن, ال ەپيكا, ليريكا دەگەندەرىڭىز شىن پوەزيانىڭ شىمىلدىعى عانا. رۋح پەن سەزىم! جالپى پوەزيانىڭ تۋى وسى ەكەۋى!
ا.ك.: «ۇشقان قۇس ۇياسىن ىزدەيدى» دەيسىز. جىردىڭ كوكجيەگىندە قالىقتاعان اقىن قايدا قوناقتايدى؟
م.م.: اقىننىڭ ۇياسى – حالىق. وزگە تۋرالى ما, ءوزى تۋرالى ما, تىپتەن ومىردە بار نەنى بولسا دا جىرعا ارقاۋ ەتەرىندە, اقىن قۇبىلاسىن حالىققا قاراپ تۇزەيدى. بۇل – ونىڭ ەركىمەن دە, ەركىنەن تىس تا جاسالىپ جاتاتىن شارت. اقىننىڭ جەكەمەنشىك قازىناسى جوق. ونىڭ ءۇنى مەن ءتىلى, پوەزياعا كەرەك قارۋ-جاراعى – بارلىعى حالىقتىكى. تەك قايشىلىق-قاربالاسى مول تىرلىكتى قالاي ءتۇسىنۋ, سەزىنۋ جانە دە سول تۇيسىك سەزىمىن جىر اسپابىمەن باسقاعا جەتكىزۋ عانا اقىندى ءوز ورنىنا وتىرعىزىپ, وعان ەرەكشە مىندەت جۇكتەيدى. سول قاسيەتتى پارىزدى وتەۋ جولىندا ونىڭ قابىلەتى مەن ءىسى, تالانتى مەن شەبەرلىگى ايقىندالماق. بۇل جولدا ويلى اقىن وڭاي سوقپاقتاردان جەپ-جەڭىل سەكىرىپ ءوتىپ, شەككەن مەحناتىن سالعىرت سەزىمنىڭ جىلى عانا بۋىنا ۇستاپ, جىرعا ءزارۋ جانداردى الدارقاتا المايدى. سوڭدىقتان دا اقىن وزىمەن ءوزى ارپالىسىپ, وزىمەن ءوزى سىرلاسادى, «قولقاسىنا قالام ماتىرادى» (قۋاندىقتىڭ ءسوزى). اقىننىڭ ءبىرىنشى ەرەكشەلىگى وسى بولسا, ەكىنشىسى, اقىن سىرى قاۋىمىنان جاسىرىلماق ەمەس; سىرىن جاسىرۋعا اقىننىڭ شاماسى دا كەلمەيدى. ول جىلاي وتىرىپ كۇلگەنىن, كۇلە وتىرىپ جىلاپ العانىن ءوزى دە اڭعارمايدى. قاراما-قارسىلىققا ءومىر قانداي ىرعىن بولسا, اقىننىڭ شىم-شىتىرىق سەزىم دۇنيەسى دە قايشىلىقتارعا سونشاما باي. اقىننىڭ مىندەتى – ءوز سەزىمىن ءوزى تۇتقىنداماۋ, اعىنان جارىلىپ, ازاپقا سالعان اۋىر ويدان ايتىپ قۇتىلۋ. ءوزىنىڭ جان دۇنيەسىن قاۋىمعا جايىپ سالۋ. ويىپ ايتا الدى ما, جوق پا, سەزىمىنىڭ قۇسى باسقا جۇرەكتەن ۇيا تابا الدى ما, جوق پا, وعان تورەشى – وقۋشى قاۋىم. بۇل ساپاردا اقىن وزىنە ءوزى قايشى كەلىپ جاتسا, قۋانا وتىرىپ جىلاپ, جىلاي وتىرىپ قۋانىپ السا, وعان تانداناتىن دانەڭەسى جوق. ول – اقىن مىنەزىنىڭ كۇردەلىلىگى, اساۋ سەزىمىنە اۋىزدىق سالا الماعاندىعى, بار سىرىن بۇگە الماعاندىعى.
ا.ك.: ازاماتتىقتى جىرلاۋ – الدەقايدا كۇردەلى دە قيىن دەدىڭىز عوي...
م.م.: كارى, جاسىمىز بىردەي باياعى مىڭداعان جول ۇزاق داستانداردى ازىرگە قالدىرا تۇرىپ, ليريكا دەپ اتالاتىن اۋىلعا اتتاندىق. كەرەمەت كەرەمەت بولماي قالعان, تاڭعاجايىپ تاماشالاردىڭ ءوزى دە سەزىمىمىزدى سەلت ەتكىزە قويمايتىن وسىناۋ كەرەمەت دۇنيەنىڭ ءبارى ستارتتا تۇرعان, اسىعىس الاساپىران عاسىردا, ادامداردىڭ اۋەلگى, سابيلىك سەزىمىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جانسالا الاسۇرۋدا. سوندىقتان دا ولار از سوزبەن كوپ ءتۇيىندى شەشۋگە, از ك ۇلىپ, كوپ ۋايىمداۋعا, از ۇيىقتاپ كوپ ويلانۋعا تۋرا كەلەدى. ءبىزدىڭ قازاق اقىندارى دامۋدىڭ وسى ءبىر تولعاعىن باسىنان كەشىرۋدە.
... بۇل ءسوز جوق, جاقسى دا جاندى قۇبىلىس, وسەتىن, ءوربيتىن قۇبىلىس. ادامنىڭ, تەك قانا ادامنىڭ ادال سەزىمىن مىنا الاپات عاسىردىڭ شاڭ-توزاڭدارىنان, ساۋلە-شاشىندىلارىنان قالايدا قورعاپ قالۋ جالپى دۇنيە ءجۇزى اقىندارىنىڭ قازىرگى زامانداعى ميسسياسى وسى.
دەمەك, وسىنداي ميسسيانى ورىنداپ شىعۋ ءۇشىن اقىن بولۋ, ءتىپتى ليريك بولۋ دا از, ارينە. كۇرەسكەر بولۋ كەرەك. ال كۇرەسكەر بولۋ – ازامات بولۋ دەگەن ءسوز. ءوز ءداۋىرىنىڭ, ءوزى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعامىنىڭ ازاماتى بولۋ دەگەنىمىز اسقان جاۋاپكەرشىلىكتى كەرەك ەتەدى. ال اقىن دەگەنىمىز – ءوز ءداۋىرىنىڭ ءبىرىنشى ءنومىرلى ازاماتى.
اقىندارىمىزدىڭ جيناقتارىن وقۋ ۇستىندە, كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلە جاتقان ماسەلە – ازاماتتىق اۋەننىڭ تاپشىلىعىنا كوزىم جەتتى. ازاماتتىق اۋەن – تەك قانا «ۋرامەن», «جاساسىنمەن» جاسالادى, ونىڭ جۇرتقا قاجەتى شامالى دەگەن توعىشارلىق تەرىس ۇعىمعا بويۇرعان اقىننىڭ ءوز وبالى وزىنە, ونداي اقىندى قارعىس اتسىن. راس, ازاماتتىقتى جىرلاۋ – الدەقايدا كۇردەلى دە قيىن. ازاماتتىقتى جىرلاۋ ءۇشىن, تالاس جوق, ءبىر عانا تالانت جەتكىلىكسىز. ول اقىننىڭ دۇنيەتانىمىن, تالعام, قالا بەردى, اعىل-تەگىل ەرۋديتسياسىن كەرەك ەتەدى. ازاماتتىق ءۇن ايقايعا ۇلاسپايتىنداي, ازاماتتىق ءبىرىنشى, باس سكريپكا بارابانعا ۇقسامايتىنداي تەرەڭ ماعىنالى ازاماتتىق پوەزياعا اتتاناتىن ۋاقىت جەتتى.
ا.ك.: «شىنايى شىن پوەزيا – ادام سەزىمىنىڭ اناتومياسى دا, شىنايى اقىن شىنايى شىن اقىن سونىڭ زەرتتەۋشىسى» دەگەن ويىڭىزدى تارقاتىپ, اقىنداردىڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەيتىن, تالانتىن تارازىلايتىن كىم دەگەن ساۋالىما جاۋاپ تابا الامىن با؟
م.م.: كوركەم سىنسىز كوركەم ادەبيەت ءومىر سۇرمەيدى. سىن ءوز موينىنا تالاي نارسەنى الۋعا ءتيىس. سىن قازى دا, ادۆوكات تا بولۋى كەرەك, ال قاجەت بولا قالعان جاعدايدا ول وتە قاتال مەيىرىمسىز ايىپتاۋشى دا بولا ءبىلۋى كەرەك. ايتپەسە, ادەبيەت, جالپى ونەر اتاۋلى العاشقى قوعام قۇرىلىسىن ەلەستەتەدى. اركىم ءوز بىلگەنىنشە, مۇنىسى جاقسى ەمەستىگىن سەزە تۇرا, جابايى تۇيسىكپەن, كوركەمدىككە جات ارەكەت جاسايدى. الايدا كيمەلەي بەرەدى, كيمەلەي بەرەدى. سونىڭ بارىنە سىن كىنالى. بىزدە دۇرىس سىن جوق. ونىڭ تازا, ءادىل, بىلگىر وكىلدەرى جوق. تەك جاعىمپازدار بار. ولار بەدەلدىلەردى ماقتاۋ ءۇشىن ءوزارا جارىسقا تۇسەدى. ولار سول ارقىلى ادەبيەتتىڭ اسىراۋىندا وزدەرىنىڭ قالا بەرۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ۋراشىل-سىنشىلار كوركەم شىعارمانى شاتپاقتان اجىراتا المايدى. ولار ءۇشىن اۆتوردىڭ ءوزى ءبىرىنشى ورىندا تۇرادى. ونىڭ كىم, قانداي قىزمەتتە ەكەنىنە كوڭىل اۋدارادى. ال ونداي شاتپاقايلاردىڭ كولەڭكەسىندە تالانتتار بىرتە-بىرتە سونە بەرەدى.
اقيقاتىنا جۇگىنسەك, سوڭعى ونداعان جىلدار بويىنا قازاق اقىندارىنىڭ شەبەرلىگى توڭىرەگىندە, العان تاقىرىپتارىنىڭ اۋماعى توڭىرەگىندە, جىر تەحنيكاسىنىڭ جاسالۋى جونىندە عانا ءسوز بولىپ, ال ەندى قازاق پوەزياسىنىڭ قانىنا ءتان حالىقتىق, ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى اۋىز تۇششىتارلىق ەشتەڭە ايتىلا قويماعانىن اڭعارامىز. وسىدان بارىپ, سازدى جەرگە شىققان جاسىق جاۋجاپىراقتاي قۇنارسىز-ءنارسىز ولەڭ جيناقتارى قاپتاپ كەتتى. ءبىر ولەڭىمەن دە ءبىر رەت مەرزىمدى باسپاسوزدە كوزگە تۇسە قويماعان «دارىن يەلەرى» بىردەن جيناعىن شىعارىپ, ونىسىمەن دە قويماي, ەندى «تاڭدامالىلارىن» دا باستىرۋعا ۇمىتكەر. امال نە, قاسيەتىڭنەن اينالايىن قازاق ادەبيەتى بۇعان دا ءتوزدى. ادەبيەتتىڭ كوكجيەگىنەن ءوزى ازەر كورىنە باستاعان دون كيحوت جانە دە جالعىز كەلمەي وزىمەن قوسا سانچو-رەتسەنزەنت-حاتشىسىن ىلەستىرە كەلەدى. جاسىراتىن نەسى بار, قازاق ادەبيەتى بۇعان دا ءتوزىپ, مۇنى دا باسىنان وتكەرۋدە. وسىنىڭ سالدارىنان قازاق ادەبيەتىنىڭ سانالى, ساۋاتتى وقۋشىلارىنان گورى جولبيكە «تورەشىلەرى» كوبەيىپ كەتتى. ءتۇبىن تاياقپەن تۇرتكەندەي تايىز, ۇشقارى وي مەن ۇشكىر قالامنىڭ ءبىر سىلتەۋىنەن دۇنيەگە كەلە قويعان قۇنسىز شىعارمادان دا, ءدال وسى تاسىلمەن ادەبيەتكە جاسالعان جاڭساق, اقكوڭىل «تورەلىكتىڭ» زيانى الدەقايدا زور بولماق. ءاربىر ادەبيەت سەرىسىنىڭ ءبىر-ءبىر سانچو-رەتسەنزەنتىنىڭ بولۋى جاقسىلىق ەمەس. كورەگەن سىنشىلارىمىز كوركەم ادەبيەتتى سانچو-رەتسەنزەنتتەردەن ساقتايدى دەگەن سەنىمدەمىز.
ا.ك.: ادەبيەتىمىزدى ءارامشوپ-تەردەن تازارتاتىن كۇن تۋار ما ەكەن؟!
م.م.: قايدام؟! وسى كۇنگى ادەبيەت – ناعىز تالانتتاردىڭ ادەبيەتى ەمەس, پىسىقتاردىڭ, جەرلەستەر مەن دوستاردىڭ, جاعىمپازدار مەن قورقاقتاردىڭ شاتپاعى. ادەبيەتتىڭ كوكجيەگىنە ءويتىپ-ءبۇيتىپ ءبىر الاياق ىلىنە قالسا, ول ءوزى سياقتى ءبىر سانچو-سىنشىسىماقتى سۇيرەلەي كەلەدى. ول «سىنشىسىماق» بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا دەيىن ءوز شاركەيىن سول سالادا سۇيرەتىپ ءجۇرىپ جاتادى. جاعدايى باردا ايپاپ-جايپاپ قالۋعا تىرىسادى. بىرەۋگە جاعىمپازدانادى, بىرەۋدى قورقىتادى ء(وزى دە قورقادى), سودان سوڭ جان-جاعىنا قارايدى: جوق بۇدان ءارى بۇيتە بەرۋگە بولمايدى ەكەن; ول ءوزىنىڭ شاتپاقايشىل سەرىكتەستەرىنىڭ كومەگىمەن ۇيالماي-قىزارماي ۇلكەن ادەبيەتكە اياق سالادى, ءسويتىپ ەندى ءوزى شىعارمالار جازا باستايدى. سوندىقتان بىزدە اي سايىن ادەبيەتىمىزدە جاڭا, بىراق ءوزى بەلگىسىز, اتى-ءجونسىز ءبىر «جۇلدىز» پايدا بولىپ جاتادى. ال ءبىز قۇنارلى توپىراعىمىز تاعى ءبىر ءارامشوپتى وسىرگەنىن ەلەمەيمىز. قاشانعا دەيىن وسىلاي سوزىلا بەرمەك؟ ارامشوپتەردى ءتۇپ-تامىرىمەن ج ۇلىپ تاستاۋعا الدەكىمنىڭ باتىلى جەتە مە؟ مەنىڭ ويىمشا, ول ءبىر عانا كىسىنىڭ قولىنان كەلەتىن ءىس ەمەس. سوندىقتان مەن ادەبيەتىمىزدىڭ تازالىعى ءۇشىن قينالاتىنداردى, ازشىلىق تالانتتاردى مىناعان شاقىرام: دوستار, تالانتتار! بىرىگىڭدەر! بارلىق شاتپاقايشىلارعا قارسى مايدان اشىڭدار! ولاردىڭ جەبەپ-جەبەۋشىلەرىن تۇگەلدەي اشكەرەلەيىك! ۇقساڭدارشى, ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىز تۇنشىعا باستادى!
ا.ك.: وسى ءسوزىڭىزدىڭ جالعاسىنداي مىنا جىرىڭىز ويعا ورالادى ەكەن...
«بوتا تىرسەك, بوز بەلبەۋ, قاتپا بالا,
ويىڭا كەلگەنىڭدى شاتپا, بالا.
ويناقتاپ ورتامىزدا جۇرگىڭ بار-اۋ,
وپ-وڭاي جاعا سالىپ اققا قارا.
ويىڭا كەلگەنىڭدى شاتپا, بالا!
قايتەسىڭ اقىن بولىپ تۋماعاسىن,
جانىڭنىڭ سەزەسىڭ عوي جىرلاماسىن.
Əدەبيەت ۇيىنەن ورىن تاپپاي,
Əر ەسىكتى əۋرە بوپ ءبىر قاعاسىڭ.
بىرەۋگە ءىنى, بىرەۋگە جۇراعاتسىڭ,
ءبىر كورىنىپ قالۋعا قۇمار-اقسىڭ.
مىسە تۇتپاي, ۇمتىلعان əر تاباققا,
قايدان كەلگەن, قاراعىم, سۇعاناقسىڭ؟!
ەسەك دəمە اڭشىداي قاقپان ارتقان,
ارالىشتاپ,
جاقسى ەمەس ساقپان اتقان.
...سىنشىنىڭ ارى تازا بولسا كەرەك
الدىندا جاتقان انا-وۋ
اق پاراقتان!!!»
م.م.: ادامداردىڭ اراسىندا بولعان الاۋىزدىق مەنى دە شارپىماي وتكەن جوق. ازىرگە نەمەن تىنارى بەلگىسىز, بارىم مەنىڭ, بالام مەنىڭ, جارىم, جاقسىلىعىم مەنىڭ – پوەزيام, تەك سەنى ساقتاپ قالسام ەكەن. سەنى دە ولتىرگىسى كەلە مە, قالاي؟! ولاي بولا قويماس, ەگەر بولا قالسا, قالعان ءومىردىڭ قىزىعى نە ماعان. ويلاپ وتىرسام, مەندە ءبىر ارمان بار ەكەن. ول – قالايدا حالقىما جاعىنۋ, ۇناۋ سوعان. تەك سوعان عانا جاسىرماي شىنىمدى ايتسام دەپ ەدىم. حالقىم, ءۇنىمدى قالاي جەتكىزەم ساعان؟..
– ەي, قالام ۇستاعان, قالامداس باۋىر-قارىنداستارىم, حالىقتى ۇمىتپاڭدار! حالىقسىز كۇندەرىڭ قاراڭ! ونى سۇيەمىن دەپ بايبالام سالماڭدار. وعان تەك عاشىق بولا بىلىڭدەر!
ەندى ءوزىم تۋرالى. جىر تۇسىنەر قاۋىم ولەڭدەرىڭ جاقسى دەيدى, ءار تۇستان قولپاشتاعان حاتتار دا الىپ ءجۇرمىن, بىراق سەنۋىم قيىن. جامان جىر جازۋ قيىنعا ءتۇسىپ بارادى. جاقسى جىر باسىلماسا, جارىق كورمەسە, قايتەم؟! بىلمەيمىن... ءتاڭىرىم ازىرگە شەشەمدى ءتىرى قويا تۇرسا ەكەن. ءوستىپ, تۇرالاپ جۇرگەن كەزىمدە قيسايا قالسا, ەل-جۇرتقا ماسقارا بولام با دەپ قورقام...
ا.ك.: اناڭىز تۋرالى ايتىڭىزشى؟
م.م.: انام, انام! جەتى قات جەر استىندا جاتساڭ دا ءبىلىپ وتىرسىڭ-اۋ! كەشىر, انا, ومىردە كورگەن جاقسىلىق پەن جاماندىعىم ويىمنان ۇمىت بولعانىمەن, ءدان تەرىپ تاماقتاندىرعان سەن ويىمنان قالاي ۇمىت بولارسىڭ؟
اپاتايىم, نەتكەن ايبىندى, زور ەدىڭ! القابىنان التىنىن اقتارىپ الىپ جاتقان اسقار تاۋ دا سەنىمەن تەڭدەسە المايدى! سەن ارقاشان بيىكسىڭ, زورسىڭ! ولاي بولۋعا حاقىڭ دا بار.
...ناقام – اق, كوڭىلىم, اسىلىم – انام. ادامعا دەگەن جاقىندىق, ادالدىق سەنىڭ وسى ءبىر ۇسقىنسىز تۇلعاڭ مەن بەينەڭنىڭ قاي جەرىندە ەكەن, ءا!
...وتكەن جىلى (1952 ج. 31 مارت) ءدال بۇگىنگى كۇنى مەن تۋعان جەرىمدە ەدىم...
ءالى ەسىمدە, اۋىلدان وقشاۋ, قارا سۋدىڭ بويىندا جاتقان, توڭىرەگىن قالىڭ شي باسقان تۋىستارىمنىڭ قابىرىنىڭ باسىندا بولىپ ەدىم. مەنىمەن بىرگە سىدىق, توقتالى بولعان-دى.
20-سىندا ما, بولماسا 25-ىندە مە, ەسىمدە جوق, قايتىس بولعان كارى انامنىڭ دەنەسىن جاسىرعان توپىراقتىڭ بەتىن ءالى كۇن قۇرعاتىپ تا ۇلگەرمەپتى. ۇشەۋىمىز اتتان ءتۇسىپ, قابىردەن يىسكەپ توپىراق الىپ تاستادىق.
سۋ بويىندا وسكەن جاس شىبىقتار ءالى كوكتەپ ۇلگەرمەپتى. سوندا دا بولسا مەنىڭ ويىمدا ءبىر تال جاس شىبىق قيىپ اكەلىپ, قابىردىڭ باسىنا شانشىپ قويسام با دەگەن سەزىم تۋدى. بىراق وزىمدە دە, جولداستارىمدا دا پىشاق بولمادى.
ارينە, شانشىپ قويعان كۇندە دە ودان قانداي ناتيجە شىعار ەدى. بۇل تەك قولدان تۇك كەلمەگەننىڭ ءىسى ەدى...
مىنە, ون سەگىز جىل تاربيەلەگەن اناممەن مەن وسىلاي قوشتاسقانمىن.
ا.ك.: جۇرەكتى تەربەپ, كوڭىلگە مۇڭ كەلەدى...
م.م.: ادام ءومىرىنىڭ باقىتتى – بالالىق شاعى. بالالىق شاق باقىتسىزدىقپەن وتسە, ساناسى بار پەندەنىڭ بۇكىل عۇمىرىنا اقاۋ تۇسكەنى...
قۇربى-قۇرداس, زامانداستار مەن تۋرالى كوپ-كوپ قاۋەسەت تاراتادى. بىرىنە-ءبىرى ايتادى, ء«وزىمسىنىپ» وزىمە دە ايتىپ قالادى. كوبىسىن بوياپ, بىرىنەن-ءبىرى جاڭارتىپ ايتادى, ال مەن ولاردىڭ قاي قىرىمنان قاسىعىسى كەلىپ تۇرعانىن تۇسىنبەيدى عوي دەيسىڭ بە؟.. تۇسىنەم. بەكەر وبالدارى نە كەرەك, ءبارىنىڭ سىيلايتىنىن دا بىلەم. بىلەم دە قويام, قارسى بولمايمىن, ايتا بەرسىن, ارامدىق ويلاسا, وزدەرىنىڭ باسىنان ارتىلماسىن. تەك مەنىڭ جۇرتقا زيانسىز ەكەندىگىمدى تۇسىنە مە, جوق پا؟!
مەن ءۇشىن دۇنيەنىڭ ەڭ قورلىعى – ادامنىڭ ايىبىن بەتىنە باسۋ, ونىڭ ناشارلىعىن دالەلدەۋ. بۇل – ءبىر. ەكىنشى – بولمايدى, جارامايدى, جوق دەپ ايتا المايتىنىم. قورلىقتى وسىدان تارتىپ ءجۇرمىن. كوڭىلشەكتىك – مەنىڭ وسال جەرىم. ءسىرا, سۇرىنە بەرەتىنىم دە وسىدان بولار.
ۋاقىت ءوز ءرولىمدى ماعان دا ءبولىپ بەرگەن, سونى دۇرىستاپ ويناپ شىعۋ جولىندا مەن دە تىربانىپ باعام, ارينە. دەمەك, مىنەزدەگى جاساندىلىق (ارتىستىك) ماعان دا بوتەن ەمەس-اۋ...
...بۇگىن تاڭەرتەڭ بالكونعا شىعىپ ەدىم, مۇرنىما اۋىلدىڭ كوكتەمىنىڭ ءيىسى كەلدى. سوناۋ «ايقايتاستان» سوققان جايلاۋدىڭ سامالىنىڭ ءيىسى كەلدى.
سوناۋ سوعىس جىلدارى شەشەم ەكەۋمىز, اجەم دە بار, قوي ايداپ جايلاۋعا العاش كوشىپ بارعان بالاۋسا, بالعىن شاق ەسىمە ءتۇستى. ءالى مال اياعى تاپتاماعان شالكودەنىڭ جاپ-جاسىل جازىعى تۇردى كوز الدىمدا. سول كەزدى, سول تابيعاتتى ءبىرىنشى رەت ماعان كورسەتكەنىڭە قۇلدىق, ءتاڭىرىم!
سۇلۋ ءسۇيىپ, ساۋىق قۇرماي بارام. مەيلى, وكىنبەيمىن. تۋعان جەرىمنىڭ تۇنىپ تۇرعان قىلشىعىنا قىلاڭ تۇسپەگەن سۇلۋلىعىن الدىمەن مەن سۇيگەم! سونىڭ ءبارىنىڭ قىزىعى مەندە, مەنىمەن وزىممەن بىرگە كەتەدى. ول ايماق باياعىداي, مەنىڭ بالاۋسا شاعىمداي سۇلۋ ەمەس قازىر. جوق, سۇلۋ ەمەس. ول دا بولەك قازىر, مەن دە بولەك. ەكەۋى دە ولگەن. تەك مەنىڭ كەۋدەم مەن ميىمدا عانا. مەنىمەن بىرگە ولەدى...
«بۇل جىل دا ءوتتى, كۇيبەڭىمەن, ازاپپەن وتكەن ءولى كۇندەردى قويشى, جىرسىز وتكەن كۇندەر مەن ءۇشىن ءولى كۇندەر. تاعدىردىڭ بۇل الدانىشتى قيعانىنا دا قۇلدىق. پوەزيا بولماسا قايتەر ەدىم, نە ىستەر ەدىم؟ اقىننىڭ ءوز مەملەكەتى, ءوز قوعامى, ءوز دۇنيەسى بار. بۇل از دۇنيە ەمەس, دەمەك, مەن سول ءۇشىن ءومىر سۇرەم, سول ءۇشىن كۇرەسەم. كۇرەسەم؟! كىممەن, نەمەن كۇرەسەم؟ وزىممەن ءوزىم بە؟ سوڭعى ءسوزدى ايتىپ ءولۋ كەرەك قوي. قانداي ءسابي ەدىم. و, ءتاڭىرىم! تۇيسىك بەرە گور, تۇيسىك بەرە گور!».
ا.ك.: سىرتتاي جاساعان سۇحباتىمىزعا تاڭ قالىپ وتىرعان جوقپىسىز؟
جازىلار ەستەلىكتەر مەن تۋرالى,
بىرەۋلەر جان ەدى دەر ءور تۇلعالى.
بىرەۋلەر تۇلپار ەدى دەر دە مۇمكىن,
بۇتىندەلمەي كەتكەن ءبىر ەر-تۇرمانى.
اڭىز عىپ ايتار مۇمكىن قىلىعىمدى,
قىلىعىمدى ۇناتقان ج ۇلىنۋدى.
جاقسى كورگەن دەر مۇمكىن «جىلىنۋدى»
ايتەۋىر قازباس بىلىق-شىلىعىمدى.
جوق جاندى قيعان ەمەس جامانداۋعا,
(سول ءۇشىن راقمەت ادامدارعا!!!)
بىلەمىن, ايتەۋىر ءبىر زامانداردا,
جۇرەدى ءجۇز جىل جاساپ جامان قارعا...
جازىلار ەستەلىكتەر نەشەلەگەن,
كورەرمىز ونىن, ءبارىن پەشەنەدەن.
ايتەۋىر, بىلەتىنىم ءبىر-اق نارسە -
كوشەدى ولەڭ نەمەسە وشەدى ولەڭ!
قۋلارى, تاۋدىڭ قىزىل تۇلكىسى دەر,
مومىندار, ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ كىرپىشى دەر.
ماڭگىلىككە وزىممەن الا كەتكەن,
مەنىڭ نازىك جانىمدى كىم تۇسىنەر!؟
«ەگەر ءبىر كەزدەرى مەنىڭ ءومىرىم, مەنىڭ شىعارماشىلىعىم الدەكىمنىڭ كوڭىلىن اۋدارا قالسا, ولارعا بىلاي دەر ەدىم: مەنىڭ قىمباتتى دوستارىم! ەگەر سەندەر شىنىمەن مەنىڭ ءومىربايانىمدى, شىعارماشىلىعىمدى زەرتتەمەك بولساڭدار, وندا مەن نە جازسام, سونىڭ ءبارىن تۇگەل وقىپ شىعۋدى ۇمىتپاعايسىڭدار. مەنى ءوز ولەڭىمنەن ءبولىپ قاراماۋلارىڭىزدى وتىنەم. ەستەرىڭدە بولسىن, مەنىڭ جەكە ولەڭىم وزىنشە ەشتەڭە قۇرامايدى. بىرىكتىرىپ قاراعاندا, ول پوەما ىسپەتتى ءبىرتۇتاس. باسى جانە اياعى بار.
سونىمەن, دوستار, بۇكىل مەنىڭ جازعانىم - بار-جوعى ءبىر عانا ءبۇتىن پوەما. ادامنىڭ ءومىرى مەن ءولىمى, قام جەۋلەرى مەن قۋانىشى تۋرالى پوەما. ەگەر نانباساڭدار, بارلىق ولەڭىمدى جيناپ, ءبىر جيناققا توپتاستىرىپ كورىڭدەرشى. ەستەرىڭدە بولسىن, ءاربىر ولەڭىم ءوز ورنىندا تۇرسىن, ياعني جىلىنا جانە بويىنا قاراي, سونان سوڭ كوز الماي وقىڭدار. سيۋجەتىنە كوڭىل اۋدارماي-اق قويىڭدار. ال, كومپوزيتسياسى مەن ارحيتەكتونيكاسىنا زەر سالىڭدارشى. ەگەر مەن وندا بولماسام, وندا اقىننىڭ دا بولماعانى.
ا.ك.: كۇيىنىشتەن وزەگىڭىز ورتەنگەن كەزدەرىڭىز كوپ بولىپتى...
م.م.: بويىندا ءبىر تامشى تالانتى جوق بولا تۇرا, تالانتتى ادەبيەتشىلەردىڭ قاتارىندا تۇرعىسى كەلگەندەر اقىماق ەمەس, ءوز شىعارماشىلىعىن بۇگىنگى كۇنمەن جانە ءوزىنىڭ ۇراندى پاتريوتيزمىمەن ولشەيتىن, سويتە تۇرىپ, ادەبيەتتە قالعىسى كەلەتىندەر - اقىماق. ۇنەمى ىزدەپ جۇرەتىن جانە ىلعي ادەبيەتتەگى «بوس ورىندى» تاۋىپ الا قوياتىندار اقىماق. وسى كۇنى تالانتتى ادامدار ادەبيەتتە از ءرول اتقاردى. قازىرگى ءبىزدىڭ ادەبيەتكە قۇلدىق ۇرا بەرەتىن قۇلدار قاجەت. ولار, ارينە, «بوروزدانى بۇلدىرمەيدى». وسى كۇنگى ەرەجەلەر ولاردى تولىق قاناعاتتاندىرادى. رۇقساتپەن جازادى, جۇمىس ىستەيدى, تاماق ىشەدى جانە ءجۇرىپ-تۇرادى. ولار ءتارتىپتى. ويتپەگەندە شە, تالانت بۋىرقانسا, ول ءوز جولىمەن قوزعالعىسى كەلەدى جانە جولدان شىعىپ كەتىپ, بىردەمەنى ءبۇلدىرىپ تە الادى, سوندايدا قۇلدار اياقاستى تابىلا كەتەدى. ۇياتسىزدار, ولار تالانتتىڭ ورنىن باسا قويۋعا داپ-دايىن جانە قاراساڭىزشى, «ورنىن باسادى دا». ورىنعا وتىرادى دا, تالانتتاردىڭ ۇستىنەن بۇيىرا باستايدى. و, قانداي كۇيىنىشتى! ودان وتكەن كۇيىنىش بولمايدى...
و, سەن قورقىنىشتى نارسەسىڭ, ادامزات! بولمايدى, ءوز قادىر-قاسيەتىڭدى قورعا! اقىن اتىڭدى ساقتا, ناعىز اقىنمىن دەسەڭ, سوعان لايىقتى بول! تابيعاتتىڭ وزىندەي قاراپايىم بول, بىراق ول سياقتى قايسار دا بول. سەن ءوز زامانداستارىڭنان وزگەشەسىڭ. نەڭمەن ەكەنىن ايتپايمىن... ەندەشە, ءور بولساڭشى! باسىڭدى كوتەر, باۋىرىم!..
تاپ كەلە قالعان جاعدايعا دەرەۋ بەيىمدەلە كەتىپ, كەز كەلگەن لاجسىز جاعدايمەن امال تاۋىپ, كەز كەلگەن قاۋىپتى اينالىپ وتە الاتىن, قارسىلاسپايتىن, تەك بىراق جەل شايقاعان كوك شىبىقشا مايىسىپ قانا قوياتىن ادامدار اقىلدى ءارى تابىستان تابىسقا جەتكىش, باقىتتى بولىپ سانالماق پا؟ ال ەشكىمگە باس يمەيتىن, كەز كەلگەن جاۋىزدىق پەن زورلىققا ءاردايىم قارسى تۇرۋعا تىرىساتىن جانە جاۋىزدىقتىن قورلانعان ق ۇلى بولعانشا, ءتۇپ-تامارىمەن قوپارىلىپ قالعاندى ارتىق سانايتىن قارت ەمەنشە قارا داۋىلعا قاسقايىپ قارسى تۇراتىندار نەگە باقىتتى دەپ ەسەپتەلىنبەيدى؟
قالاي دەگەنمەن دە, بۇل عاسىردا ءبىز الدىڭعىلاردى اقىلدى سانايمىز. جانە ولارعا قىزىعامىز, ال سوڭعىلاردى نە اقىماق سانايمىز, نە جولى بولماعاندار دەيمىز دە, بايعۇستى كەكەسىنەن مەنسىنبەي شىعارىپ سالامىز, وندايعا جوعارىدان جاقتىرماي قارايمىز. مىڭداعان مىسال كەلتىرە الام, ول وزدەرىڭنىڭ دە قولدارىڭنان كەلەدى...
ادامداردى جاۋىز دەپ ايتا المايمىن, ويتكەنى ولاردى از بىلەمىن. مەن زەرتتەۋشى ەمەسپىن, اقىنمىن. ادامزاتتىڭ قايعىسى مەن قۋانىشى مەنى جەكە ادامنىڭ وزىنەن ارتىق قىزىقتىرادى. ادامداردىڭ جامان ەكەنىن, جاقسى ەكەنىن اجىراتۋشى مەن ەمەسپىن, ويتكەنى ءوزىم دە سولاردىڭ ءبىرىمىن. مەنى جۇرتتىڭ تاعدىرى, ولاردى قورشاعان ورتانىڭ شىندىعى, ولار ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ۋاقىت, ولاردى باسقارىپ وتىرعان قوعام قىزىقتىرادى...
وزىڭە ءبىر جاڭا ەكى كوستيۋم الىپ كيمەي-اق ءولىپ كەتۋىڭ (قۇداي ونىڭ بەتىن ءارى قىلسىن) قانداي ايانىشتى. جەتىسپەۋشىلىكتە تۋىپ جانە ۇنەمى جەتىسپەۋشىلىكتە ءومىر ءسۇرۋ قانداي وكىنىشتى. ەگەر بالا, بوزبالا كەزىمدى ەسىمە السام, سۇمدىق ۇرەيلەنەمىن, قاتتى جەبىرلەنەمىن. بۇكىل جاستىق شاعىم مەنىڭ وزىمە سوقپاي جاناي ءوتىپ كەتىپتى. سانامدا تيتىمدەي ءبىر قۋانىشتىڭ ءىزىن قالدىرعان, ەڭ قۇرىسا, ءبىر كۇنىمدى ەسىمە تۇسىرە المايمىن. مەن بۇل جارىق دۇنيەگە كەلگەلى, مىنە, قىرىق ءتورتىنشى جىلعا اياق باسىپ بارادى ەكەن, بار ءومىرىمنىڭ قور, جيرەنىشتى بولىپ كورىنەتىنى سونشالىق, كەيدە ءوز ىرقىممەن-اق قيىپ كەتە سالعىم كەلەدى...
شىندىعىن ايتقاندا, مەن بۇرىن دەنساۋلىق دەگەننىڭ, اۋرۋ دەگەننىڭ نە ەكەندىگىن بىلمەۋشى ەم. تاعدىرىم مەنى بۇدان دا تىس قالدىرماپتى. بۇرىن بىلمەسەم ەندى بار سىرقاتتىڭ سىرىن تۇسىنۋگە تۋرا كەلدى. مەن ولىمنەن قورقام با؟ قورقام. قورقاتىن سەبەبىم: ءومىردىڭ قۋانىشىن تاتىپ كورگەم جوق, شىعارماشىلىقتىڭ قۋانىشىنا جولىققام جوق, بار ءومىرىمدى جوقشىلىققا, جوقشىلىقتان ءومىرى ۇرەيلەنۋدە وتكىزدىم. قىسقاسى تۋعاندا دا, ءومىر سۇرگەندە دە جانە ولگەندە دە بىركەلكى بولۋ: ەشتەڭە كورمەۋ, ەشتەڭە وزگەرمەۋ — قاشاندا قورلىق قوي...
ا.ك.: ءسوز سوڭىندا حالقىڭىزعا نە ايتاسىز؟...
-تۋعان حالقىم!
قاتەمدى كەشىر مەنىڭ؟
سەنىڭ ارقاڭ سەسكەنبەي, ەسىرگەنىم.
ەگەردە جىرىڭ بولماي, ۇرىڭ بولسام,
الاقانعا سالاسىڭ, نەسىن مەنى
جوق!
مەنىڭ جۇرەك ەمەس توسىمدەگى
ول ءبىر وت سەنىڭ ۇلى كوشىڭدەگى
ءوزىڭنىڭ جاندىرعانىڭ, وشىرگەنىڭ
ازىرگە تاستاعان جوق ەسىم مەنى,
ۋا, جۇرتىم!
كەشىر مەنى؟
كەشىر مەنى؟...
تۋعان حالقىم!
قاتەمدى كەشىرە گور! كەشىرە گور!
كەش قىلماي نەسىبە بەر.
اقىندى ايا,
ومىرگە اقىن بەرگىن!
كورىكتى بولسىن دەسەڭ كوشىڭ ەگەر
ال مەنى... كەشىرە گور!
كەشىرە گور!..
مەنىڭ قالامگەر زامانداستارىم
( ۇلى اقىنمەن سىرتتاي سۇحبات جۇرگىزگەن امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى. سىر-سۇحباتتاعى پىكىرلەر اقىننىڭ ءتورت تومدىق شىعارمالار جيناعىنان, كۇندەلىكتەرىنەن الىندى)
امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى