قازىرگى كۇنى مەملەكەتىمىز بەن قوعامىمىز الدىندا تۇرعان الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جولىنداعى ناقتى مىندەتتەر ايقىندالعانى بەلگىلى. بۇل تۋرالى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىققا ارناعان كەزەكتى جولداۋىندا مالىمدەگەن بولاتىن. ەلباسى: «قازاقستان الەمدە ادامدار ءۇشىن قاۋىپسىز جانە تۇرۋعا جايلى ەلدىڭ بىرىنە اينالۋعا ءتيىس. بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق, ءادىل سوت جانە ءتيىمدى قۇقىق ءتارتىبى دەگەنىمىز – دامىعان ەلدىڭ نەگىزى», دەپ شەگەلەپ بەرگەن ەدى.
مىنە, ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز ءوركەندەپ, تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالار ەلىمىزگە كەڭىنەن تارتىلاتىن بولسىن دەسەك, تەمىردەي ءتارتىپ پەن زاڭ تالاپتارىنىڭ ساقتالۋى ءمۇلتىكسىز ورىندالۋى كەرەك. بۇل ورايدا ەلىمىزدەگى قاۋىپسىزدىك, ءتارتىپ, تۇراقتىلىق, بەيبىتشىلىك نەگىزدەرى – زاڭ ارقاۋىنىڭ كەپىلى. ال زاڭ ۇستەمدىگىن جۇزەگە اسىراتىن ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر قۇزىرلى ورگان – پروكۋراتۋرا ەكەندىگى بەلگىلى. ەندەشە, وسى ورايدا, ءبىز جولىققان باس كولىك پروكۋرورى ىبىراي ءتىلەۋعاليەۆ تە ەلدەگى قاۋىپسىزدىكتىڭ, ەكونوميكانىڭ كۇرەتامىرى بولىپ تابىلاتىن كولىك تاسىمالدارىنداعى قولايلى جاعدايلار ينتەگراتسيالىق احۋالدى جاقسارتا تۇسەتىندىگىن اتاپ كورسەتتى.
ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلدان باستاپ 2020 جىلعا دەيىنگى ارالىققا ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنداعى پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ ۇيلەستىرۋ ءرولىن ارتتىرۋ بويىنشا بەكىتىلگەن ماقساتتاردى ەسكەرە وتىرىپ, مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرى اينالىمى سالاسىنداعى مەملەكەتكە, سونداي-اق, قوعام مەن بيزنەسكە ەلەۋلى ەكونوميكالىق زيان اكەلگەن «كولەڭكەلى ەكونوميكاعا» قارسى تۇرۋ ماسەلەسىندەگى جۇمىستار بەلسەندىلەندىرىلە تۇسكەن. ەلباسى جولداۋىندا: «ءبىز ەكونوميكامىزعا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار, تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى كەڭىنەن تارتاتىن بولامىز. ينۆەستورلار ءۇشىن جۇمىسقا قولايلى جاعدايلار جاسايمىز. ءبىز دامىعان 30 ەلدىڭ توبىنا كىرۋدىڭ وسى ماڭىزدى تەتىگى ارقىلى ەكونوميكامىزدىڭ وڭىرلىك, جاھاندىق ەكونوميكالىق جۇيەمەن تەرەڭ ىقپالداسۋىن ايقىن كورىپ وتىرمىز», دەگەن بولاتىن. وسى ماقساتتا نەگىزگى كۇش-جىگەر مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق مۇددەسىن قورعاۋعا باعىتتالاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ال وسى ورايدا, قالپىنا كەلتىرىلگەن شىعىننىڭ سوماسى 4,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى, سونىڭ ىشىندە 2 ملرد.-دان استام تەڭگە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە ءتۇسىرىلدى, دەپ ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك تولەمدەرى قامتاماسىز ەتىلگەندىگىن العا تارتتى ى. تىلەۋعاليەۆ.
جولداۋدا ءبىزدىڭ جۇكتەرىمىزدى تاسىمالداۋ ءۇشىن كەدەن وداعى اۋماعىن بارىنشا پايدالانۋ كەرەكتىگى دە ايتىلدى. وندا, ارينە, الدىمەن بارلىق زاڭ تالاپتارى ساقتالۋى قاجەت. مىنە, وسى ورايدا كەدەن سالاسىندا تاۋارلاردى كەدەندىك دەكلاراتسيالاردا تولىق جاريالاماۋدىڭ 45 دەرەگى انىقتالىپ, اتالعان دەرەك بويىنشا 16 قىلمىستىق ءىس جانە 26 اكىمشىلىك ءىس قوزعالىپ, مەملەكەتتىڭ بيۋدجەتىنە 1,3 ميللياردتان استام تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءوندىرىلگەن. ماسەلەن, اقتاۋ ساۋدا پورتىنان «مورپورت-اقتاۋ» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ قاتىسۋشىسى مارتەبەسىن جوعالتۋىنا بايلانىستى مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 511 ملن. تەڭگە وندىرىلگەن.
بۇل تۇرعىدان العاندا, ياعني زاڭدىلىقتى ساقتاۋ جونىنەن وتكەن جىلى كولىك پروكۋراتۋراسىنىڭ قىزمەتى ازاماتتاردىڭ جۇيەلى تۇردە بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن انىقتاۋعا جانە بۇزىلعان قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋگە, سونداي-اق, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ زاڭمەن قورعالاتىن مۇددەلەرىن قورعاۋعا باعىتتالىپتى. وسىعان بايلانىستى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالانىڭ زاڭدىلىعىن قاداعالاۋ كەزىندە 1796 تەكسەرىس جۇرگىزىلىپ, 27 196 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالعان جانە 3008 پروكۋرورلىق قاداعالاۋ اكتىسى ەنگىزىلىپ, سونىڭ ىشىندە 1934 زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى ۇسىنىس قارالعان, 461 نارازىلىق, 29 تالاپ-ارىز جانە ارىزدار قاناعاتتاندىرىلىپ, 169 ۇيعارىم ورىندالعان, 354 زاڭدى ءتۇسىندىرۋ اكتىسى شىعارىلىپ, زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا 60 الدىن الا ەسكەرتۋ اكتىسى بەرىلگەن. تەكسەرىس ناتيجەسى بويىنشا 49 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپتى. پروكۋرورلىق ىقپال ەتۋ شاراسىمەن 1024 زاڭسىز شىعارىلعان اكتىلەردىڭ, سونىڭ ىشىندە 2 نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ كۇشى جويىلىپ, وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن, تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە – 2628 ادام, اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە – 1876 ادام, ماتەريالدىق جاۋاپكەرشىلىككە 194 ادام تارتىلعان.
– وسى جانە وزگە دە ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە كولىكتەگى قىلمىستىق ىزگە ءتۇسۋ ورگاندارىمەن ءوتكەن جىلى قك-ءنىڭ 183-1-بابىمەن (مۇنايدىڭ جانە مۇناي ونىمدەرىنىڭ شىعارىلۋىنىڭ زاڭدىلىعىن راستايتىن قۇجاتتارسىز ولاردى تاسىمالداۋ, يەلەنۋ, وتكىزۋ, ساقتاۋ, سونداي-اق, مۇنايدى وڭدەۋ) 38 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى, ونىڭ ىشىندە 9 ءىس پروكۋرورلارمەن قوزعالدى. مىسالى, 2013 جىلدىڭ اقپان ايىندا كولەمى 1 366 توننا بولاتىن, جالپى سوماسى 186,9 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن زاڭسىز قىلمىستىق جولمەن وڭدەلگەن شيكى مۇنايدى يەمدەنىپ جانە وتكىزۋ دەرەگى بويىنشا قىزىلوردا كولىك پروكۋراتۋراسى «ستاندارت كونتراكت كومپاني» جشس-ءنىڭ لاۋازىمدى ادامدارىنا قاتىستى قك-ءنىڭ 183-1-بابى 2-بولىگى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعادى. وتكەن جىلدىڭ شىلدە ايىندا اتالعان تۇلعالار سوتتىڭ ۇكىمىمەن ءارتۇرلى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ, م ۇلىكتەرى تاركىلەندى. كولىكتەگى قىلمىستىق ىزگە ءتۇسۋ ورگاندارىنىڭ وندىرىسىندە زاڭسىز مۇناي اينالىمى دەرەگى بويىنشا 104 قىلمىس, ونىڭ ىشىندە 9 پروكۋرورلارمەن قوزعالعان قىلمىستىق ءىس بولدى, ولاردىڭ 54-ءى سوتقا جولداندى. 125 مىڭ توننا كولەمىندەگى جالپى سوماسى 3,5 ملرد. تەڭگە قۇرايتىن زاڭسىز مۇناي اينالىمى انىقتالدى.گاز جۇيەسىندەگى ۇيىمداردىڭ تەك قانا ىشكى نارىققا ارنالعان سۇيىلتىلعان گازداردى زاڭسىز ەكسپورتتاۋ دەرەكتەرى انىقتالدى, – دەدى ى.تىلەۋعاليەۆ.
سول سياقتى كولىكتەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا ەلەۋلى جۇمىستار اتقارىلىپتى. ماسەلەن, پروكۋراتۋرا اكتىسىمەن كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگىنىڭ ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ جوندەۋ ارالىق كۇنتىزبەسىنىڭ مەرزىمى وتۋىنە قاراماستان, پايدالانىلىپ جۇرگەن 108 ان-2 ۇشاقتارىنىڭ ۇشۋ جارامدىلىق سەرتيفيكاتتارى توقتاتىلعان. ەلىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭىمەن كەپىلدىك بەرىلگەن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋى مەن جوعارى قاداعالاۋدىڭ جۇرگىزىلۋىنە ەلەۋلى نازار اۋدارىلىپتى. قابىلدانعان شارالار بويىنشا كولىك كاسىپورىندارىنداعى 18 939 جۇمىسشىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى قورعالىپ, 2,3 ملرد. تەڭگەدەن استام سوماداعى جالاقى وندىرىلگەن.
«وسىلايشا ءبىز پروكۋرورلىق قاداعالاۋ جۇمىستارىن مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن ءجۇزەگە اسىرۋعا باعىتتاپ وتىرمىز. بۇل جەردە ءبىزدىڭ ماقساتىمىز كولىكتەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, كولىك ينفراقۇرىلىمى نىساندارىن زاڭسىز ارالاسقانداردان قورعاۋ, پروكۋراتۋرا مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ەلدەگى زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى نىعايتۋداعى ۇيلەستىرۋ ءرولىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى», دەيدى باس كولىك پروكۋرورى ىبىراي تىلەۋعاليەۆ.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».