تەحنولوگيا كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن دامىپ جاتقان عاسىردا قانداي دا ءبىر جاڭاشىلدىققا تاڭعالۋدىڭ ءوزى ارتىق. وتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا اتا-انامىزعا مۇمكىن ەمەس بولىپ كورىنگەن دۇنيەلەر بۇگىندە شىندىققا اينالدى. ادامزات اقپاراتتىق ءداۋىردىڭ جەمىسىن كورگەن شاقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىز حاق. جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جەتىستىگىن الدىن الا بولجاۋ مۇمكىن بولماسا دا, بۇگىنگى دامۋ باعىتىنا قاراپ, الداعى ەلۋ جىلداعى تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان, تەحنولوگياسىز ءبىر قادام جاساۋ قيىن بولاتىنىن ءىشىمىز سەزەدى.
كۇندەلىكتى ءومىر مەن ارەكەتىمىز راسىمەن IT ماماندار ايتقانداي, روبوتپەن باسقارىلىپ, تەحنولوگياعا بايلانىپ قالا ما؟ بۇل سۇراق وسىدان وتىز جىل بۇرىن قويىلسا, جاۋاپ, البەتتە, بەلگىلى بولار ەدى. ول كەزدە ادام تەحنولوگيانى ەمەس, تەحنولوگيا ادامدى باسقارادى دەگەنگە كىم سەنسىن. ودان بەرى نەبارى بىرنەشە ونجىلدىقتا IT سالاسى قارىشتاپ دامىپ كەتتى, وعان دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قۇيعان قىرۋار قارجىسى مەن ەرەكشە نازارى ىقپال ەتكەنى انىق. قازىردىڭ وزىندە جاساندى ينتەللەكت ءومىرىمىزدى جەڭىلدەتكەنىن اڭعارۋ وڭاي. كولىك, ءوندىرىس, قارجى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, قالا قۇرىلىسى مەن اقپارات سالاسى ىلگەرىلەپ, تۇتىنۋشىلارعا جاڭا ءارى ءتيىمدى ونىمدەردى ۇسىنىپ كەلەدى.
وسى سەكىلدى الەۋمەتتىك جەلىدەگى دىبىستىق حابارلامالار دا – جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جەمىسى. ودان بولەك, Google, Facebook سەكىلدى پلاتفورمالاردا شىعاتىن جاڭالىقتار دا ءار ادامنىڭ تالعامى مەن قىزىعۋشىلىعىنا قاراي ۇسىنىلۋى دا تەحنولوگيانىڭ دامۋىمەن بايلانىستى. سونداي-اق تەحنولوگيا ءماتىننىڭ گرامماتيكالىق, ستيليستيكالىق قاتەسىن شىعارۋ, بانكتەردە كرەديت بەرۋ-بەرمەۋ سەكىلدى شەشىم, قارجى جۇيەلەرىندەگى الاياقتىقتى انىقتاۋ سەكىلدى ساراپتامالىق داعدىنى دا ۇيرەنىپ ۇلگەرگەن. بۇرىندارى بىرنەشە كۇنگە سوزىلعان لوگيستيكا مەن ءتۇرلى قىزمەت كورسەتۋ سەكىلدى سالالاردىڭ قىزمەتى قازىر الدەقايدا تيىمدىرەك جۇرەدى. مۇنىڭ بارلىعى ادامزاتتىڭ تەحنولوگيالىق جەتىستىگى دەۋگە بولادى.
جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى كۇمانعا تولى ماسەلەلەر دە جەتەرلىك. ماسەلەن, روبوتتار ەڭبەك نارىعىن جاۋلاپ الۋى مۇمكىن بە؟ بۇل ماسەلەدە كەلتىرەتىن باستى دايەك – ولاردىڭ ادامشا ويلاۋ قابىلەتى مەن زياتكەرلىگىنىڭ جوقتىعى. ولار ادام سەكىلدى شەشىم قابىلداپ, جازۋ, سىزۋ سەكىلدى وي ەڭبەگىمەن اينالىسا المايدى دەگەن پىكىرلەر بولدى. IT سالاسىنىڭ ماماندارى بۇل ۇستانىمدى دا جوققا شىعاردى. روبوتتار زاۋىتتار مەن ونەركاسىپتە عانا ەمەس, باق, جاڭا مەديا سالاسىندا قولدانىلا باستادى. وزدىگىنەن اقپارات دايىنداي الاتىن اقپاراتتىق جۇيەلەر قولدانىستا ەكەنى بەلگىلى. بۇل تەحنولوگيا كۇندەلىكتى جاڭالىقتاردى دايىندايتىن جۋرناليستەردى دە جۇمىسسىز قالدىردى دەۋگە بولادى. ولار ەڭبەك نارىعىندا روبوتتارمەن باسەكەگە تۇسەتىن ماماندىقتار قاتارىندا ەمەس ەدى. الايدا, تەحنولوگيا ءبىر ورىندا تۇرمايدى. بۇرىن ادامدار تەك اۆتوماتتاندىرۋعا بولاتىن قىزمەت ءۇشىن الاڭدايتىن ەدى, قازىر كەز كەلگەن ماماندىق يەسىنە ويلانۋ كەرەك سەكىلدى.
روبوتتار جۇمىسىمىزدى تارتىپ الا ما دەگەن سارىنداعى اڭگىمەلەر بۇرىننان ايتىلىپ ءجۇر. ەندى پاندەميا كەزىندە تەحنولوگياعا تولىعىمەن سەنىم ارتىپ, ۇيدەن جۇمىس ىستەگەن قىزمەتكەرلەر بۇدان بىلاي كەرەك بولماي قالماس پا ەكەن دەگەن ۇرەي پايدا بولىپتى. جازۋ تۋرالى ايتقانىمىزداي, بىلتىر ۇلىبريتانيانىڭ The Guardian باسىلىمى GPT-3روبوتىنان «ادامدار نەگە جاساندى ينتەللەكتىدەن قورىقپاۋعا ءتيىس» دەگەن تاقىرىپتا 500 سوزدەن تۇراتىن قىسقا ەسسە جازۋدى سۇرايدى. GPT-3 سەگىز ءتۇرلى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن قىزىق ءماتىن دايىنداپ بەرگەن. ەسسەدە قولدانىلعان دالەلدەر مەن پىكىرلەر دە قايتالانباعان. وسىلايشا روبوتتاردىڭ تۇسىنىكتى, ماعىنالى ءماتىن جازا الاتىنىن دالەلدەگەن بۇل ەكسپەريمەنت شىعارماشىلىق ورتاعا باسەكە بولا الاتىنىن كورسەتتى.
ازىرگە تولىعىمەن كىتاپ جازىپ شىعاتىن تەحنولوگيا تابىلماعانىمەن, جازۋشىلاردىڭ ءومىرىن جەڭىلدەتەتىن قۇرالدار پايدا بولا باستادى. امەريكالىق دەرەكتەر مامانى جانە جازۋشى مايكل گرين رومان جازۋ بارىسىندا قيىندىقتارعا تاپ بولادى. ول بەس ءجۇز بەت بولعان كىتابىن رەداكتسيالاپ جاتىپ, سيۋجەتتەر مەن كەيىپكەرلەردىڭ تىم كوپ ەكەنىن بايقاپ, شاتاسا باستايدى. وسىلايشا, وزىنە كومەكشى ونلاين پلاتفورما ازىرلەپ شىعادى. Lynit جوباسى اۆتورلارعا وقيعانى, كەيىپكەرلەردى, سيۋجەتتىك تىزبەكتەر مەن تاقىرىپتاردى جانە نەگىزگى وقيعالاردى الدىن الا جوسپارلاپ, ەلەستەتىپ كورۋگە جانە بىرىكتىرۋگە كومەكتەسەدى.
الەمنىڭ ەڭ وزىق جاڭا تەحنولوگيا ماماندارى قونىستانعان كاليفورنيانىڭ سيليكون القابىندا جاسالىپ جاتقان رەۆوليۋتسيا جايىندا ۇزاق اڭگىمەلەۋگە بولادى. ولاردىڭ قىزمەتتەرى مەن ونىمدەرىندە شەك جوق. الايدا ماماندىق يەسى اتانا الاتىن روبوتتارعا كەلگەندە جاڭا ءونىم بىردەن كوزگە ءتۇستى. ول – زاڭگەر روبوت. مۇندايدى ەلەستەتىپ كوردىڭىز بە؟ كىم ءوزىنىڭ تاعدىرىن سوتتا روبوتقا سەنىپ تاپسىرادى ەكەن؟ دەسە دە بۇل – ءبىز جوققا شىعارا المايتىن شىندىقتىڭ ءبىرى. 24 جاستاعى ماماننىڭ وسى ءونىمى زاڭمەن بەتپە-بەت كەلگەن كەز كەلگەن قولدانۋشىعا كومەكتەسە الادى. ازىرگە سوتقا بارىپ قورعاي الماعانىمەن, قۇقىقتىق قۇجاتتار مەن حاتتاردى قالاي راسىمدەۋدىڭ جولىن ايتىپ بەرە الادى. جوبا اۆتورى: «كەي جاعدايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ءتىلىن, جۇمىس رەتىن بىلمەسەڭ, بوسقا ساندالىپ, شاشىلاتىنىڭ بار. سول سەبەپتى قاراپايىم حالىقتىڭ كۇندەلىكتى قاجەتتىلىگىنە جاراسىن دەپ وسىنداي پلاتفورما جاساپ شىقتىم», دەيدى.
بايقاعانىمىزداي, جاڭا تەحنولوگيا ءبىز كۇتپەگەن سالالار مەن ماماندىقتاردى يگەرىپ جاتىر. وعان تاڭعالۋدىڭ دا قاجەتى جوق. زاڭگەر جالداۋ سەكىلدى قىمبات قىزمەتتەردى ونلاين تەگىن الۋعا سۇرانىس بار. سۇرانىس بار جەردە, ءونىم دە بار. سول سەكىلدى, دەنساۋلىق سالاسىنداعى جاڭالىقتاردى دا ايتىپ وتۋگە بولادى. ەم الۋ, دارىگەرگە قارالۋ, ءدارى-دارمەك ساتىپ الۋ جىلدان-جىلعا قىمباتتاپ بارا جاتقان سەكىلدى. اسىرەسە, دامىعان ەلدەردەگى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ باعاسى تىم قىمبات. ال دەنساۋلىق – ەڭ قىمبات بايلىق بولىپ قالا بەرەدى. شۆەتسيانىڭ وڭتۇستىگىندەگى لۋند ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورتوپەديا پروفەسسورى لەيف دالبەرگ, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ماماندىعىندا وقىعان ۇلىمەن بىرگە وستەوارتريتتى ەمدەۋدى جاقسارتۋ ءۇشىن 2014 جىلى ارنايى ءموبيلدى قوسىمشانى ىسكە قوسقان ەكەن. تەحنولوگيا ناۋقاستىڭ اۋرۋى مەن دەنساۋلىعىنا قاراي كۇندە ورىندايتىن جاتتىعۋلاردى تاڭداپ وتىرادى. بۇل ەمحاناداعى فيزيكالىق تەراپيانى الماستىرا الادى. وسىلايشا, ناۋقاستار ۇيدە وتىرىپ-اق دارىگەرسىز ەم قابىلداي بەرەدى. ستوكگولمنىڭ 55 جاستاعى تۇرعىنى پاندەميا كەزىندە وسى باعدارلاما ۇسىنعان ارەكەتتەردى جاساپ, دەنساۋلىعىن جاقسارتقانىن ايتقان. قازىر دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ارنالعان تەحنولوگيا وتە كوپ, تەك ولاردىڭ ىشىندە ناعىز ماماندار جاساعان ساپالىسىن تابۋ قيىن بولۋى مۇمكىن.
بۇكىل الەم تەلمىرىپ كورەتىن سۇيىكتى فۋتبولدى دا روبوتتار ويناۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ بار. ونى جانكۇيەرلەردىڭ قالاي قابىلدارى بەلگىسىز. دەسە دە, روبوت تەحنيكاسىن زەرتتەۋشىلەر توبى قۇرعان RoboCup ۇيىمى 1997 جىلدان باستاپ روبوتتار اراسىندا فۋتبول جارىسىن ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. ولار XXI عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي تولىقتاي اۆتونومدى روبوت فۋتبولشىلار كومانداسىنىڭ فيفا-نىڭ رەسمي ەرەجەلەرىنە سايكەس الەم كۋبوگىن يەلەنگەن كوماندامەن جارىستا جەڭىسكە جەتۋىن كوزدەيدى. روبوتتاردىڭ الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك فۋتبول ويىنشىلارىن جەڭۋ تۇرماق, رەسمي جارىستا ءبىر الاڭدا ويناۋى قانشالىقتى شىندىققا جاناسادى؟ بىراق سوڭعى جىلدارى جىنىسى, ءناسىلى نەمەسە كەز كەلگەن ەرەكشەلىگى بويىنشا الۋاندىلىقتى ساقتاۋعا تىرىسىپ جۇرگەن باتىس ەلدەرى روبوتتىڭ دا قۇقىعى بار دەپ جارىسقا جىبەرۋى ابدەن مۇمكىن. RoboCup پرەزيدەنتى جانە وستيندەگى تەحاس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پروفەسسورى پيتەر ستوۋن بۇل ابدەن مۇمكىن دەپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنشا, وتىز جىل – تەحنولوگيانىڭ دامۋى ءۇشىن ۇزاق ۋاقىت. سوندىقتان كەسىپ ايتۋعا بولمايدى دەيدى مامان. راسىندا, سوڭعى وتىز جىلدا ادامزات عارىشقا تۋريستەر جىبەرۋ تۋرالى ايتىپ جاتقاندا, روبوتتاردىڭ فۋتبول ويناۋى قولجەتىمدى بولىپ كورىنەدى.
قالاي بولعاندا دا, باسەكەگە قابىلەتتى, سۇرانىستاعى ماماندىق يەسى بولامىن دەگەن كەز كەلگەن ادام اعىلشىن تىلىمەن قاتار, تەحنولوگيانىڭ ءتىلىن جەتىك مەڭگەرۋى كەرەك-اق.