ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆپەن اڭگىمە
– ەرلان ءباتتاش ۇلى, بيىلعى ەلباسى جولداۋىنىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالىپ وتسەڭىز.
– ەلباسىنىڭ ءار جىلعى جولداۋى تاريحي قۇجات: قايسىسىن الىپ قاراساڭىز دا, ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعى مەن بەلگىلى ءبىر مەرزىمدە ناقتى مىندەتتەر مەن ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانىن كورەمىز. بيىلعى جولداۋ دا وسى تۇرعىدان سيپاتتالعان: حالىق پەن بيلىكتى ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددەگە جۇمىلدىرىپ وتىر. ەلدى يندۋستريالاندىرۋ, جاسىل ەنەرگەتيكاعا كوشۋ, ەڭبەك ەتۋ, ءتىلىمىز بەن دىنىمىزگە بەرىك بولۋ, ەلدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋ, كورشى ەلدەرمەن تاتۋلىق قارىم-قاتىناس جاساۋ, جاس ۇرپاقتى بابالار وسيەتىمەن تاربيەلەۋ, ولارعا تەرەڭ ءبىلىم بەرۋ, عىلىمدى دامىتۋ سياقتى وزگە دە ماڭىزدى مىندەتتەر قويىلدى. مەملەكەت باسشىسى سارالاپ بەرگەن قۇندىلىقتارىمىزعا قاراڭىزشى: قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى جانە استاناسى; قوعامىمىزداعى ۇلتتىق بىرلىك, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم; زايىرلى قوعام جانە جوعارى رۋحانيات; يندۋستريالاندىرۋ مەن يننوۆاتسيالارعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق ءوسىم; جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى; تاريحتىڭ, مادەنيەت پەن ءتىلدىڭ ورتاقتىعى; ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە بۇكىلالەمدىك, وڭىرلىك ماسەلەلەردى شەشۋگە جاھاندىق تۇرعىدان قاتىسۋى. ەلباسى: «وسى قۇندىلىقتار ارقاسىندا ءبىز ءاردايىم جەڭىسكە جەتتىك, ەلىمىزدى نىعايتتىق, ۇلى جەتىستىكتەرىمىزدى ەسەلەدىك. جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ يدەيالىق نەگىزى وسى مەملەكەت قۇراۋشى, جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتاردا جاتىر», دەپ اتاپ كورسەتتى.
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆپەن اڭگىمە
– ەرلان ءباتتاش ۇلى, بيىلعى ەلباسى جولداۋىنىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالىپ وتسەڭىز.
– ەلباسىنىڭ ءار جىلعى جولداۋى تاريحي قۇجات: قايسىسىن الىپ قاراساڭىز دا, ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعى مەن بەلگىلى ءبىر مەرزىمدە ناقتى مىندەتتەر مەن ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانىن كورەمىز. بيىلعى جولداۋ دا وسى تۇرعىدان سيپاتتالعان: حالىق پەن بيلىكتى ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددەگە جۇمىلدىرىپ وتىر. ەلدى يندۋستريالاندىرۋ, جاسىل ەنەرگەتيكاعا كوشۋ, ەڭبەك ەتۋ, ءتىلىمىز بەن دىنىمىزگە بەرىك بولۋ, ەلدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋ, كورشى ەلدەرمەن تاتۋلىق قارىم-قاتىناس جاساۋ, جاس ۇرپاقتى بابالار وسيەتىمەن تاربيەلەۋ, ولارعا تەرەڭ ءبىلىم بەرۋ, عىلىمدى دامىتۋ سياقتى وزگە دە ماڭىزدى مىندەتتەر قويىلدى. مەملەكەت باسشىسى سارالاپ بەرگەن قۇندىلىقتارىمىزعا قاراڭىزشى: قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى جانە استاناسى; قوعامىمىزداعى ۇلتتىق بىرلىك, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم; زايىرلى قوعام جانە جوعارى رۋحانيات; يندۋستريالاندىرۋ مەن يننوۆاتسيالارعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق ءوسىم; جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى; تاريحتىڭ, مادەنيەت پەن ءتىلدىڭ ورتاقتىعى; ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە بۇكىلالەمدىك, وڭىرلىك ماسەلەلەردى شەشۋگە جاھاندىق تۇرعىدان قاتىسۋى. ەلباسى: «وسى قۇندىلىقتار ارقاسىندا ءبىز ءاردايىم جەڭىسكە جەتتىك, ەلىمىزدى نىعايتتىق, ۇلى جەتىستىكتەرىمىزدى ەسەلەدىك. جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ يدەيالىق نەگىزى وسى مەملەكەت قۇراۋشى, جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتاردا جاتىر», دەپ اتاپ كورسەتتى.
– عىلىم مەن ءبىلىم مەملەكەتتىڭ اركەز نازارىندا. اسىرەسە, يننوۆاتسيانى دامىتۋ, عىلىممەن ۇشتاستىرۋ جايى وزەكتى. وسى ماسەلە جونىندە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر؟
– ەكونوميكانىڭ ءوسىمى جىلىنا 4 پايىزدان كەم بولماۋى مىندەتتەلدى. ال ەگەر ءوسىم 5-6 پايىزدان جوعارى بولسا, ستراتەگياداعى كوزدەلگەن ماقساتتارعا مەرزىمىنەن بۇرىن قول جەتكىزەتىنىمىز اتاپ كورسەتىلدى. سول سەبەپتەن مەملەكەت باسشىسى وسى جولداۋدا ساننان ساپاعا ءوتۋ ماسەلەسىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. وزىق نانوتەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيانى, عىلىمي جەتىستىكتەردى بارىنشا كەڭىنەن پايدالانىپ, بارلىق سالاعا ەنگىزۋ, ەكونوميكانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرىلدى.
عالىمداردى قۋانتاتىن ۇلكەن جاڭالىق – ەلباسىنىڭ عىلىمعا بولىنەتىن قارجىنى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3 پايىزىنا جەتكىزۋ كەرەكتىگى جونىندە ايتقانى. بۇگىنگە دەيىن عىلىمعا نەبارى 0,16 پايىز ءبولىنىپ كەلگەن بولاتىن. ال ەندى ەسەپتەپ كورىڭىز, 20 ەسەگە كوبەيەدى! ياعني, بۇل دەگەنىڭىز, وتاندىق عىلىمعا عالامات سەرپىن بەرەتىن فاكتور. وعان ءازىر تۇرعان عالىمدارىمىز, تالانتتى جاستارىمىز جەتكىلىكتى: ءارتۇرلى عىلىمي ورتالىقتاردا, ۇلكەن ۋنيۆەرسيتەتتەردە وتاندىق عالىمداردىڭ تاماشا جوبالارى بار.
– وكىنىشكە قاراي, بۇل جوبالاردىڭ يندۋسترياعا قاراي بەت بۇرۋى, ونەركاسىپتەن ورىن تابۋى توقتاپ تۇرعان سىڭايلى ما, قالاي ءوزى...
– بالكىم, بۇل بىزدە بۇرىن مۇنداي باعىتتا قىزمەت بولماعاندىقتان شىعار, مۇمكىن الىنعان جاڭا جوسپار, جاڭا جوبالاردى وندىرىسكە, ونەركاسىپكە ۇشتاستىرۋ ماسەلەسىن مەملەكەت ءوز موينىنا الىپ كەلگەندىكتەن بولار. شىندىعىنا كەلسەك, ەندى عانا ۇيرەنىپ جاتىرمىز. سوندىقتان, ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتە «Start-up» جوباسىن ىسكە قوسۋدى باستادىق. جاس عالىمدارعا كونكۋرس جاريالاندى. ولاردىڭ جاڭالىقتارىنان 15 جوبانى تاڭداپ, قارجىلاندىرۋدى ءوز موينىمىزعا الدىق. بۇل ماقساتقا ۋنيۆەرسيتەت تاراپىنان 1 ميلليون اقش دوللار قارجى جۇمساۋ كوزدەلىپ وتىر. ياعني, عالىم ءوزىنىڭ تاپقان جاڭالىعىنىڭ ءبارىن سول جەردە شاعىن ءوندىرىس رەتىندە ەلگە كورسەتەدى. سودان كەيىن ينۆەستور كەلەدى مە, وتاندىق ونەركاسىپ باسشىلارى كەلىپ ساتىپ الادى ما, پايدالانا ما, ونىڭ بارلىعى سول كەزدە شەشىلەدى.
سوڭعى جىلدارى عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىمىزدىڭ كولەمىنىڭ ءوسىمى بايقالادى. 2011 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بۇل سالاسىنا 276 ملن. تەڭگە ءبولىندى. عىلىمىمىزدى قارجىلاندىرۋ 2012 جىلى – 1,1 ملرد. تەڭگەگە, ال 2013 جىلى – 1,6 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە نەگىزگى 5 باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان 180 عىلىمي جوبا قارجىلاندىرىلدى. ولار ەنەرگەتيكا, ءونىم مەن شيكىزاتتى تەرەڭدەتىپ قايتا وڭدەۋ, اقپاراتتىق جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا, ءومىر, الەمنىڭ عىلىمي ينتەللەكتۋالدى الەۋەتى. وعان ەۇۋ-دىڭ 660 عالىمى تارتىلدى.
بۇل ورايدا ءبىز ءۇشىن ەڭ باستى باعىت-باعدار بەرەتىن «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» بولسا, ەكى وقۋ ورنى اراسىندا قول قويىلعان مەموراندۋم شەڭبەرىندە عالىمدارىمىز جىل سايىن بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ كەلەدى.
– رەسپۋبليكامىزدىڭ ماڭدايالدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىن اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق اۆتونومياعا بىرتىندەپ كوشىرۋ جوسپارى تىڭعىلىقتى دايىندىقتى قاجەت ەتەدى. بۇل زامان تالابى دەسەك تە, وسىعان وراي جەكە پىكىرىڭىزدى بىلگىمىز كەلەدى.
– بۇل وتە دۇرىس ماسەلە: ءبىلىم, عىلىم, قارجى, حالىقارالىق جانە باسقا قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋدا جوعارى وقۋ ورنىنا ەركىندىك بەرىلەدى. قاعازباستىلىق جويىلادى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق, قارجىلىق جانە باسقارۋ قىزمەتىندە دەربەستىك ۇستانىمدارى ىسكە اسىرىلادى. نەگىزىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە 2015 جىلدان باستاپ ۇلتتىق عىلىمي-زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە, 2016 جىلى ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا, 2018 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارىنا دەربەستىك بەرىلۋ جوسپارلانعان.
جوعارى وقۋ ورىندارى اۆتونومياسىنىڭ جەتىلدىرىلگەن قاعيدالارى «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» مودەلىنە نەگىزدەلگەن: ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, قارجى, حالىقارالىق جانە وزگە سالالار دا دەربەستىككە يە. دەمەك, قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىم جۇيەسى حالىقارالىق دەڭگەيگە جەتكىزىلەدى.
زەرتتەۋلەر ناتيجەسىنە سۇيەنسەك, قازىرگى كۇنى قازاقستاندىق جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ينستيتۋتسيونالدىق اۆتونوميانىڭ دەڭگەيى تومەنگى كورسەتكىشكە يە. ال مۇنداي كورسەتكىش حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا ىلگەرى جىلجۋعا كەدەرگى كەلتىرەدى. دەگەنمەن, جوعارى وقۋ ورىندارىن اۆتونومياعا كوشىرۋدىڭ بولجامى مەن ناقتى جۇزەگە اسىرىلۋى بەلگىلەنگەن شارتتار ورىندالعان جاعدايدا ناتيجە بەرەدى. بۇل ورايدا, ەڭ الدىمەن, ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىن شەشۋ كەرەك, سودان كەيىن قارجىلىق جاعدايى ماڭىزدى. مىسالى, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ۇزاقمەرزىمدى بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلىپ, وعان كەلىسىمشارت جاسالۋى ءتيىس. وسى جاعداي تۇپكىلىكتى شەشىمىن تاپسا, مەنىڭ ويىمشا, ۋنيۆەرسيتەت اۆتونومياسىنىڭ قارجىلىق دەڭگەيى كوتەرىلەدى. مىنە, سول كەزدە ءبىزدىڭ ەلدەن اتاقتى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى شىعىپ, الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگى مەن عىلىم سالاسىندا ءوز ورنىمىزدى ويىپ تۇرىپ الاتىن بولامىز.
ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى اۆتونومياعا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كوشەدى. ويتكەنى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندە الاتىن ورنى بار جانە ينتەللەكتۋالدىق, قۇقىقتىق, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى تالاپقا ساي كەلەدى: وقۋ ورنىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىنىڭ يەگەرى. ەكى جىل قاتارىنان تاۋەلسىز قازاقستان اگەنتتىگىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ساپالىق كورسەتكىش بويىنشا ۇلتتىق رەيتينگتە ءبىرىنشى ورىندا تۇرمىز. «QS World University Ranking – Top Universities» اتتى حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس الەمنىڭ 400 الدىڭعى قاتارلى جوو ىشىندە 303-ورىن يەلەندىك. بۇل الەمنىڭ 17 000 جوو اراسىنداعى باسەكەدە قول جەتكىزەتىن ورنى, ياعني بۇل قازاقستان مەن ورتالىق ازيانى بىلاي قويعاندا, تمد ەلدەرى جوو-لارى اراسىندا وزىق جەتىستىك بولىپ سانالادى. وعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى ءبىر كىسىدەي جۇمىلىپ, قىرۋار ەڭبەك ەتكەنىن ايتۋعا ءتيىستىمىز. جالپى, ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن وتكەن جىل تابىستى بولدى: تاريح فاكۋلتەتى, ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق تولەرانتتىق بويىنشا يۋنەسكو كافەدراسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كافەدراسى اشىلدى.
– باقىلاۋ بولماعان جەردە بوساڭسۋدىڭ ورىن الۋى مۇمكىن عوي, ءسىز قالاي ويلايسىز, ەرتەڭگى كۇنى بوساڭسۋ ورىن الىپ جۇرمەي مە...
– جوق. مەنىڭشە, جاۋاپكەرشىلىك ەكى ەسە ارتادى. ماسەلەن, ۋنيۆەرسيتەتتە كورپوراتيۆتى باسقارۋدى ەنگىزۋ ماقساتىندا باقىلاۋ كەڭەستەرى قۇرىلعان. قازىر قىزمەت اتقارۋدا. كەڭەس قۇرامىنا ءبىلىم سالاسىنداعى وكىلەتتى ورگان مەن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى, الەۋەتتى جۇمىس بەرۋشىلەر, بيزنەس قۇرىلىمدارى مەن جاستار ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى كىردى. كەڭەستىڭ نەگىزگى مىندەتى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ستراتەگيالىق دامۋ باعىتى مەن جوسپارىن جاساپ, جۇزەگە اسىرۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ مەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن دامىتۋعا ىقپال ەتۋ. سوندىقتان, كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى ەنگىزۋ, باقىلاۋ كەڭەستەرىن قۇرۋ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ زامان تالابىنا ساي دامۋىنا وڭ ىقپال ەتەدى.
– ەندىگى اڭگىمەنى ءبىلىم ساپاسىنا قاراي بۇرساق...
– ءبىلىمنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن الەمدىك دەڭگەيدەگى ستاندارتقا كوشۋىمىز كەرەك. بولاشاقتا ءبىلىم وردالارى «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى», «نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەبى» سياقتى بولۋى ءتيىس. ونداعى ءبىلىم بەرەتىندەردىڭ دەنى قازاقستانداعى ەڭ بىلىكتى ۇستازدار.
قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى تولىعىمەن حالىقارالىق ستاندارتقا كوشكەن. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە بولون ۇدەرىسى ەرەجەلەرىنىڭ تالاپتارىنا ساي ساپالى ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىلىكتى وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامىنىڭ جيناقتالۋىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. قازىرگى تاڭدا ەۇۋ-ءدىڭ وقىتۋشىلار قۇرامى وتە بىلىكتى, تانىمال تۇلعالارمەن تولىعىپ وتىر.
بۇگىنگى كۇنى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى رەسمي دەڭگەيدە الەمنىڭ 160 جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بايلانىس ورناتقان. كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۋنيۆەرسيتەتىمىزگە الەمنىڭ 45 مەملەكەتىنەن مىڭنان اسا شەتەل ماماندارى كەلىپ ءدارىس وقىدى. پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاق» ستيپەندياسى ارقىلى 100 شاقتى ستۋدەنتتەر شەتەلدىك جوو-دا ءبىلىم الىپ, 300-دەن اسا پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى عىلىمي تاعىلىمدامادان ءوتتى.
قازىرگى كەزەڭدە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باسەكەگە قابىلەتتى جوعارى وقۋ ورنىنا اينالۋ ءۇشىن عىلىمي-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعىتىن العا قويىپ, ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ماڭىزدى جاڭالىقتار اشۋدا. بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتە 13 فاكۋلتەت بار. فاكۋلتەتتەر مەن كافەدرالاردىڭ نەگىزگى مىندەتى جوعارى ءبىلىمدى ماماندار دايارلاۋ, وقۋ ۇدەرىسى مەن عىلىمدى بىرىكتىرە وتىرىپ, عىلىمي مەكتەپتەر مەن يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىمداردىڭ جۇمىسىن جولعا قويۋ بولىپ تابىلادى.
ەۇۋ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى ءبىلىم بەرۋدىڭ ەڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن يگەرۋىنە ايرىقشا ماڭىز بەرىپ وتىر. بۇل رەتتە قازىرگى تاڭداعى قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا ۇلگى بولىپ وتىرعان «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى» وقىتۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسى مەن يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ وزىندىك ۇلگىسىنەن ۇيرەنەرىمىز كوپ. عىلىمي قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ, تاجىريبە الماسۋ, قازىرگى زامانعى ادىستەمەلەر مەن تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋدە اتالمىش وقۋ ورنى بىزگە باعىت-باعدار بولادى دەگەن سەنىمدەمىز.
بۇگىندە ءبىلىم وردامىز جاھان ەلدەرىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن جاساسقان ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمشارت اياسىندا قىزمەت اياسىن جىلدان جىلعا كەڭەيتىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە Ph.D دوكتورلارى مەن ماگيسترلار جانە ستۋدەنتتەرىمىز شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا موبيلدىك جۇيە بويىنشا ءبىلىم الۋعا, پروفەسسور-وقىتۋشىلارىمىز تاجىريبە الماسۋعا, بىرلەسىپ عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك الۋدا. بۇل الەمدەگى سوڭعى عىلىمي جەتىستىكتەردى قازاقستان عىلىمىنا ەنگىزىپ, ءارى قاراي بىرلەسىپ قىزمەت جاساۋعا جاعداي جاسالىپ وتىر دەگەن ءسوز.
– ۋنيۆەرسيتەت دامۋىنىڭ نەگىزگى قاعيداتى دەپ نەنى ايتار ەدىڭىز؟
– تالىمگەرلەرىمىزدى جوعارى ساپالى ءبىلىممەن قامتاماسىز ەتۋدى, قوعامنىڭ كوكەيكەستى سۇرانىسىنا ساي بىلىكتى مامان دايارلاۋدى, ينتەللەكتۋالدى, وتانشىل ورتا قالىپتاستىرۋدى ايتۋعا بولادى. جىل سايىن ەۇۋ-گە مەكتەپ ءبىتىرۋشى «التىن بەلگى» يەگەرلەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى وقۋعا تۇسەدى. بۇل جونىنەن جانە مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتىن جەڭىپ العان ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ سانى بويىنشا ءبىز قازاقستاندا ءبىرىنشى ورىندامىز.
بۇدان تۇيەتىن قورىتىندى, ەۇۋ-دا ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ءبىر كىلتى ساپالى تالاپكەرلەردى وقۋعا قابىلداۋمەن بايلانىستى. پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ تالىمگەرلەر مەن اتا-انالاردىڭ جوعارى تالاپقا ساي سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا بارىنشا قۇلشىنىسپەن قىزمەت ەتۋ – ءبىلىم ساپاسىنا وڭ ىقپال ەتەتىن ەكىنشى ءبىر تەتىك. تاۋەلسىز قازاقستاندا تۋعان جاس ۇرپاقتىڭ بىلىمگە دەگەن ماحابباتىن باسەڭدەتىپ الماس ءۇشىن الەمنىڭ كەز كەلگەن تۇكپىرىنە تەرەزە اشىپ, بايلانىس قۇرىپ, دامىعان ەلدەردىڭ جاستارىمەن تەرەزەسى تەڭ تۇلەكتەر ۇشىرۋدى الدىنا ماقسات ەتىپ ۇستاعان وقۋ وردامىز ءبىر ءسات تە قارقىنىن باياۋلاتپاق ەمەس. ەلىمىزدىڭ الەمدىك باسەكەلەستىكتە جەڭىسكە جەتۋى ءۇشىن جوعارى تەحنولوگيالاردى يگەرگەن, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا قابىلەتتى وتانشىل دا بىلىكتى ماماندار قاجەت. بۇدان بىلاي ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەندەي, ەۇۋ ستۋدەنتتەرى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى مارتەبەسىنە ساي مەملەكەت ەسەبىنەن كەمىندە ءبىر سەمەستر ۇزدىك ەۋروپالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمىن جەتىلدىرۋلەرىنە مۇمكىندىك الدى. ارينە, ول ءۇشىن ولاردىڭ شەت ءتىلىن جەتىك ءبىلۋى ءتيىس. تاعى ءبىر اتاپ وتۋگە تۇراتىن جەتىستىگىمىز ءبىلىم وردامىزدىڭ ستۋدەنتتەرى مەن وقىتۋشىلارى «بولاشاق» ستيپەندياسى بايقاۋىنا دا بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە سوڭعى جىلدارى «بولاشاق» گرانتىنىڭ ەڭ كوپ يەگەرلەرى دە – ءبىزدىڭ وقۋ ورنىنان. وقىتۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنە كوشۋ, حالىقارالىق قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ, وزىق تەحنولوگيانى مەڭگەرىپ, بىلىكتى مامان دايارلاۋدى دامىتۋ – ەلباسى جولداۋىنىڭ نەگىزگى وزەگى بولسا, ءبىز سول ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن بار قارىم-قابىلەتىمىزبەن ەڭبەك ەتۋگە دايارمىز. ال ءبىلىمدى ۇرپاق – بولاشاق كەپىلى ەكەنى بارشامىزعا بەلگىلى.
– ەلباسى جولداۋىندا جاس ۇرپاقتى بابالار وسيەتىمەن تاربيەلەۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە ماڭىز بەرىلدى. ءبىلىم مەن تاربيە – ەگىز ۇعىم. بۇل ەكەۋىن بىرىنەن-ءبىرىن ءبولىپ الىپ قاراستىرۋعا مۇلدەم بولمايدى. ال ادامگەرشىلىك نەگىزدەرىن قاتاڭ ساقتاۋ ۇلكەن مادەنيەتتىلىككە الىپ باراتىن جول ەكەنى الىمساقتان بەلگىلى. بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارىڭىز قالاي؟
– ەۇۋ-دە ستۋدەنتتەر تاربيەcى دۇرىس جولعا قويىلعان. جاستاردىڭ پاتريوتتىق سەزىمدەرىن, مادەني-ەستەتيكالىق دەڭگەيلەرىن ارتتىرۋعا ارنالعان ءىس-شارالار ءجيى ۇيىمداستىرىلىپ, تاعىلىمى مول كەشتەر, ەل قادىرلەگەن تۇلعالارمەن جۇزدەسۋلەر ۇزدىكسىز وتكىزىلىپ تۇرادى. بۇل رەتتە ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە «كاۋسار» مادەني-تانىمدىق بىرلەستىگى ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ەركەعالي راحماديەۆ, كاكىمبەك سالىقوۆ, يليا جاقانوۆ, يسرايىل ساپارباي, كوپەن امىربەك سەكىلدى ادەبيەت, مادەنيەت, ونەر قايراتكەرلەرىمەن وتكەن كەزدەسۋلەر ستۋدەنتتەرىمىز ءۇشىن رۋحاني بايلىق دەر ەدىم. جاستار ساياساتى ورتالىعى مەن ونىڭ فاكۋلتەتتەگى بولىمدەرىنىڭ, ستۋدەنتتەردىڭ «سەنىم» اتتى كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ, العاش ءبىزدىڭ ءبىلىم وردامىزدا اشىلعان «التىن بەلگى» يەگەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ بەلسەندىلىگىن دە اتاپ وتكەن ورىندى.
مەملەكەت باسشىسى ۇنەمى ايتىپ ءجۇرگەندەي, جاستارىمىزدىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانىپ, شيراق تا شىمىر بولىپ قالىپتاسۋىنا بارىنشا مۇمكىندىك تۋدىرۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز. وسى ورايدا, «ەۇۋ ستۋدەنتتىك مەديتسينا ورتالىعى» جۇمىسى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. ءبىر ءبىلىم ورداسىنىڭ جانىنان مۇنداي دارىگەرلىك ورتالىقتىڭ اشىلۋى تمد ەلدەرى بويىنشا العاشقى ەكەنىن ەسكەرسەك, ونىڭ ءمان-ماڭىزى ەسەلەنە تۇسەرى داۋسىز. بۇل ەمحانا ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى دەنساۋلىعىنىڭ جاقسارۋىنا بەلگىلى دەڭگەيدە وڭ اسەرىن تيگىزسە, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ «ستۋدەنتتەر ۇيىنەن» جاستارىمىزعا ارنالعان «ستۋدەنتتىك كينوتەاتر» دا ستۋدەنتتەردىڭ بوس ۋاقىتىن قىزىقتى ءارى ءماندى وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. كينوتەاتر قويىلىمدارى تەگىن ەكەندىگىن ەسكە سالساق, بۇل دا ستۋدەنتتەرىمىزگە ۇلكەن جەڭىلدىك ءارى ەستەتيكالىق تاربيە الۋلارىنا وڭتايلى جاعداي تۋعىزۋ. سونىمەن قاتار, بيىلعى جىلى جاڭا وقۋ-زەرتحانالىق عيمارات, شاعىن وتباسىلىق ءۇي پايدالانۋعا بەرىلسە, بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءالى دە جۇيەلى جالعاسىن تابا بەرەتىن بولادى. مۇنىڭ ءبارى دە, ارينە, ەلباسى جولداۋى تالابىمەن استاسىپ جاتقانى تۇسىنىكتى. الدا اتقارىلاتىن جۇمىستار ءالى دە اۋقىمدى ءارى ماڭىزدى. سوندىقتان ءبىز پرەزيدەنت جولداۋىنا ءار جىل سايىن ىرگەلى بايىپتاما, ەلدىك تياناق رەتىندە قاراپ, الداعى ءاربىر ءىسىمىزدى جوعارى تالاپ دەڭگەيىنە ساي ورىنداۋعا ۇمتىلىپ كەلەمىز.
ەلباسىنىڭ ويلاعانى – ەركىن ەلدىڭ ەرتەڭى. بۇل قاناتتى قامقورلىقتىڭ قايتارىمى قوماقتى بولۋعا ءتيىس.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
سۇحباتتاسقان
جاراسباي سۇلەيمەنوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».