اتىراۋداعى تۋ نەگە ءجيى تۇسىرىلەدى؟

الايدا كەيدە كوڭىلىمىزگە كىربىڭ تۇسىرەتىن كەلەڭ­سىز­دىك­تەر دە كوزىمىزگە شا­لى­نىپ قالىپ جاتادى. ما­سە­لەن, 2019 جىلدىڭ 20 جەل­توق­­سانىندا اتىراۋ قا­لا­سى­نداعى قۇرىلىس الاڭ­ىندا ورناتىلىپ جات­قان 91 مەترلىك تۋتۇعىر قۇلا­عان بولاتىن. وسىعان وراي, وب­لىس پروكۋراتۋراسى تۇر­عىن­­داردىڭ ءومىرى مەن دەن­ساۋ­لىعىنا تونگەن قا­ۋىپ­تى ەسكەرىپ, الداعى ۋاقىت­تا قايعىلى جاعدايعا جول بەر­­مەۋ ماقساتىندا اتال­عان وبەكتىدە زاڭدىلىقتىڭ ساق­­تالۋىن تەكسەرگەن. ناتي­جە­سىندە, مەردىگەر ۇيىمنىڭ جو­بالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما تا­لاپ­تارىن ورىنداماي, اۆ­تور­لىق قاداعالاۋدىڭ كەلى­سى­مى جوقتىعىنا قارا­ماستان, بولىنگەن 203 ملن تەڭگەدەن قۇنى 3 ەسە تومەن تۋتۇعىر ور­ناتقانى اشكەرەلەنگەن. ال وبلىستىق قۇرىلىس باس­قار­ما­سى ءوز كەزەگىندە قول­دا­نىس­تاعى زاڭنامانى بۇزا وتىرىپ, تۋتۇعىردى اۋىستىرۋعا ءوز بەتىنشە كەلىسىم بەرگەن.

ءسويتىپ, مەردىگەردىڭ جانە جەر­­گىلىكتى اتقارۋشى ور­گان­دار­­دىڭ زاڭسىز ارەكەت­تە­رى­نەن تۋىنداعان اپاتتىق جاع­­­داي ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىقتارىنا قا­ۋىپ اكەل­گەن. پروكۋراتۋرا اشكە­رە­لەن­گەن اسا ءىرى كولەمدە جىم­قىرۋ فاكتىسى بويىنشا قۇجاتتاردى سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن ەكو­نوميكالىق تەرگەۋ دە­پارتامەنتىنە جول­دا­عان. تەك ونىڭ نەمەن اياق­تالعانى جۇرت­شىلىققا ءالى كۇنگە دەيىن بەل­گىسىز بولىپ وتىر.

اقىرى بىلتىرعى جەل­توق­ساندا اتىراۋدا بيىكتىگى 91 مەترلىك تۋتۇعىر ورناتىلدى. سالتاناتتى راسىمگە وبلىس اكىمى ماحامبەت دوس­مۇ­حامبەتوۆ قاتىسىپ: «بۇگىن مىنە, قالامىزعا ءار بەرەتىن اي­شىقتى نىساندار قاتارى ايبىندى تۋتۇعىر الاڭىمەن تولىقتى. كوك بايراعىمىز كوكپەن ۇشتاستى. ءوز داۋىرىندە داڭقتى بابالارىمىز ءبورىلى بايراق ۇستاپ, باعانالى وردا قۇرعان. سوندىقتان تۋ ءبىز ءۇشىن – قانىمىزدا قايناعان نامىس, رۋحتى كوتەرەتىن قۇ­دىرەت. اتامەكەنىمىزدىڭ تورى­نە الىپ تۋ تىگۋ – ءبىز ءۇشىن اسقان ابىروي, زور مارتەبە. قالا­مىزدىڭ كوركىن اشقان باي­را­عى­مىز ءوڭىرىمىزدىڭ ايبىنىن اسقاقتاتا تۇسەرىنە سەنەمىن», دەپ جالىندى ءسوز سويلەگەن.

دەگەنمەن تۋتۇعىر «مۇ­ناي­­لى استانامىزعا» ءار بە­رىپ تۇرعانىمەن, كوك باي­را­­عىمىز كوكپەن ۇشتاسىپ, كوڭىلىمىزدى كوتەرىپ جارىتپاي تۇر. بوي كوتەرگەنىنە ءبىر جىل بولماي جاتىپ, تۋتۇعىردىڭ باسىندا مەملەكەتتىك تۋىمىزدىڭ قۇ­دايدىڭ قۇتتى كۇنى ءىلى­نىپ تۇرعانىن كورمەيمىز. جاۋاپتى شەنەۋنىكتەر ءبىر ءىلىپ, ءبىر ءتۇسىرىپ, بىلگەندەرىن ىستەپ جاتىر. ءتىپتى اراسىندا تەرىس ءىلىپ جىبەرگەن كەزى دە بولدى. بيىلعى مامىردىڭ 30-ى كۇنى ساعات 19.00 شاماسىندا تۋدى كوتەرۋ كەزىندە قاتە پايدا بولدى. ول 10 مەتر بيىكتىكتە بايقالعان سوڭ تۋ ءتۇسىرىلىپ, قايتادان ورنالاس­تىرىلدى. بۇل بىرنەشە مينۋتتى الدى.

قازىرگى جارقىراعان جاز ايىندا دا مەملەكەتتىك تۋى­مىز­دىڭ كۇندە جەلبىرەپ تۇر­عانىن كورە الماي ءجۇر­مىز. ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا كوك بايراعىمىز نەگە تۇسى­رىلە بەرەدى دەگەن ساۋال اتىراۋ­لىق­تاردىڭ كوكەيىندە ءجۇر.

ال اتىراۋ وبلىستىق قۇ­رى­لىس باسقارماسىنىڭ حابارلاۋىنشا, جەل سەكۋندىنا 7-8 مەترگە دەيىن كوتەرىلگەن جاعدايدا جانە قاتتى جاڭبىر مەن قار جاۋعان كەزدە تۋ مىن­دەت­تى تۇردە تۇسىرىلەدى. ەكىنشى سەبەبى – تۋتۇعىردىڭ ءوزى قاتتى جەل تۇرعاندا قوزعالىپ, دە­فور­ماتسياعا ۇشىرايدى ەكەن. مۇنىڭ ءوزى ونىڭ پايدالانۋ مەرزىمىنەن بۇرىن ىستەن شىعۋىنا اكەلۋى مۇمكىن بولىپ شىقتى.

كەز كەلگەن نىسان تۇر­عى­زىلار الدىن ونىڭ سەيس­ميكالىق, گەوگرافيالىق, كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىل­ۋگە ءتيىس. بىراق اتى­راۋ­داعى تۋدىڭ ءجيى تۇسىرىلە­تىن­دىگىن ەسكەرسەك, ونىڭ تۇ­عىرى ءتيىستى تالاپتارعا ساي كەلمەيتىن سياقتى. «جەر­گى­لىك­تى جەمقورلار اقشا­سىن جەپ قويعان سوڭ, ول قايدان وڭسىن؟», دەگەن پىكىر ايتىپ جۇرگەن اعايىنداردىڭ اۋزىنا قاقپاق قويارلىقتاي ءۋاج ايتىل­ماي تۇر.

قازىرگى سىندارلى شاقتا اتى­راۋدىڭ كليماتتىق جاع­دا­­يىنا قاراماستان, كۇن اس­تىندا قىران قالىقتاعان كوك اسپان تۇستەس بايراعىمىز ءاردايىم اسقاقتاي جەلبىرەپ تۇرسا دەي­مىز. ايتپاقشى, سا­رى­ارقانىڭ سالقىن جەلى ەسۋ­دەي-اق ەسىپ تۇرعان ەلور­دا­­مىزداعى بيىك تۇعىرعا ورنا­تىلعان الىپ تۋ كۇندە كوز قۋانتىپ تۇرادى دەيدى سون­دا­عى تۋىستار. سوندا بۇل قالاي بول­عانى؟

رۋسلان حامزا,

مەملەكەتتىك رامىزدەردى ناسيحاتتاۋ جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىقتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

اتىراۋ