اجالدىڭ نە ەكەنىن جۇرتتىڭ ءبارى جاقسى بىلەدى. اجال ايداسا, ونىڭ سوڭى نەمەن بىتەتىنىن دە سەزەدى. بىراق, سول اجالدى كەز كەلگەن ادامنىڭ دا ارقالاپ ءجۇرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى ويلانا بەرمەيدى. سەبەبى, ونى الىستان ىزدەۋدىڭ, قىمباتقا ساتىپ الۋدىڭ, وعان تالاسۋدىڭ نەمەسە باسەكەلەسۋدىڭ قاجەتى جوق. كەز كەلگەن ادام كەز كەلگەن ۋاقىتتا ونى تۋدىرا الادى. بوگەت جوق. وعان قارسى تۇراتىن ساناداعى جالعىز يماندىلىق بوگەتتەرىن سۇم جۇيە قۇرتىپ جىبەرگەلى قاشان. سوندىقتان, قازىر اجال قايدان كەلەدى دەپ, اناۋ ايتقانداي, الاڭداۋ دا ارتىق شىعار. ويتكەنى, جانى بارلار ءۇشىن اينالا تولعان اجال سەكىلدى.
اجالدىڭ نە ەكەنىن جۇرتتىڭ ءبارى جاقسى بىلەدى. اجال ايداسا, ونىڭ سوڭى نەمەن بىتەتىنىن دە سەزەدى. بىراق, سول اجالدى كەز كەلگەن ادامنىڭ دا ارقالاپ ءجۇرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى ويلانا بەرمەيدى. سەبەبى, ونى الىستان ىزدەۋدىڭ, قىمباتقا ساتىپ الۋدىڭ, وعان تالاسۋدىڭ نەمەسە باسەكەلەسۋدىڭ قاجەتى جوق. كەز كەلگەن ادام كەز كەلگەن ۋاقىتتا ونى تۋدىرا الادى. بوگەت جوق. وعان قارسى تۇراتىن ساناداعى جالعىز يماندىلىق بوگەتتەرىن سۇم جۇيە قۇرتىپ جىبەرگەلى قاشان. سوندىقتان, قازىر اجال قايدان كەلەدى دەپ, اناۋ ايتقانداي, الاڭداۋ دا ارتىق شىعار. ويتكەنى, جانى بارلار ءۇشىن اينالا تولعان اجال سەكىلدى.وسىندايدا, «اجالسىز جان ولمەيدى» دەگەن سەنىم عانا ادامدى العا جەتەلەيدى-اۋ دەپ ويلايسىز. ونىڭ ۇستىنە, «كوپپەن كورگەن ۇلى توي, ولسەم وزگەلەردەن ارتىق نەم بار» دەيتىندەردىڭ دەنى دە باسىم كوپشىلىك ەكەنى جانە راس. سوندىقتان, ولار انا ەلدەن ۇرلاپ-جىرلاپ جيناعان التىن, كۇمىستەرىنىڭ عانا قىزىعىن كورگىسى كەلەتىن شىرەنگەن شەنەۋنىكتەر سەكىلدى ساقتىق ءۇشىن تەك قىزمەتتىك كولىگىن ءمىنىپ, جانىنا وققاعارلارىن ەرتىپ ەرەكشەلەنبەيدى. ولار: «ولسەم, ورنىم قارا جەر», دەيدى. بىراق, راسىندا وكىنىشكە وراي, ولمەيتىن پەندە جوق, تەك اجالدى نەلىكتەن ادامدار تۋدىرادى ەكەن دەپ امالسىز ويلاناسىز؟
الايدا, ادام الاسى ىشىندە دەپ بەكەر ايتىلماعان عوي. سونى بۇركەمەلەۋ ءۇشىن بە, بۇرىن كەڭەس زامانىندا «ادام ادامعا دوس, باۋىر, جولداس» دەپ تە ايتىلاتىن. سول كەڭەستىك كەزەڭنىڭ ءوزىن دە, اياعىن دا كورىپ قالعاندار بۇعان كادىمگىدەي سەنەتىن. سەنبەسكە دە امال جوق ەدى. ويتكەنى, تەڭدىك, ءتارتىپ بولاتىن. ارينە, كەڭەستىك زاماننىڭ دا ءوز كەمشىلىگى بولعانى انىق. ماسەلە و دا ەمەس, ماسەلە قازىرگى ادامزاتتىڭ بەتالىسى قايدا بارادى دەگەن سۇراققا كىمنىڭ دە ناقتى جاۋاپ بەرە الماۋىندا. الەمدەگى بولىپ جاتقان سۇمدىق وقيعالاردى ەستىگەندە, ءتىپتى, ايتۋعا ىڭعايسىز, ادامعا ادام عانا باقىتسىزدىق, قاسىرەت, اجال اكەلەتىنىن ناقتى تۇسىنەسىز. اينالادا بولىپ جاتقان وقيعالاردىڭ ءبارى سونى دالەلدەيدى.
وكىنىشكە قاراي, بۇل شىندىق الەمىنەن ەشكىم قاشىپ قۇتىلا المايدى. ونىڭ ءبارىن جانە مىسالعا كەلتىرىپ, ايتىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. وتە كوپ. ادامداردىڭ ءبىر-ءبىرىن قويداي قىرۋى اتام زاماننان جالعاسىپ كەلە جاتقان قاندى ءىس. ول الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە سان مارتە قايتالانۋىنا بايلانىستى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۇيرەنشىكتى ىسكە اينالىپ كەتكەندەي. ءبىر ەل مەن ءبىر ەلدىڭ قاقتىعىسى, سوعىس اشىپ, باسىپ-جانشىپ كىرۋى, جاپپاي قىرىپ-جويۋ الىمساقتان باستالىپ, ءتۇرىن وزگەرتكەنىمەن, ءمانىن وزگەرپەستەن ءالى قايتالانىپ كەلەدى. ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى ءوستى, جوعارى وركەنيەت قالىپتاستى, سانا-سەزىم ارتتى, ادام قۇقى قۇرمەتتەلەدى دەگەن تەك قاعاز جۇزىندە عانا جۇزەگە اسقان سەكىلدى. ويتكەنى, جاراستىعى ۇيىعان ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ, دىندەردىڭ اراسىنا ىرىتكى سالۋ, اتومدىق, حيميالىق, باكتەريالىق جانە نەبىر جويقىن زىمىرانداردى, الاپات اتىس قارۋلارىن ەسەلەپ پايدالانۋ – ادامنىڭ ادامدى ءولتىرۋگە دەگەن قۇلشىنىسى عانا. دەمەك, جەر بەتىندە ادام بالاسى جاراتىلعاننان كەيىن ولاردىڭ ساناسىنا سىڭدىرىلگەن باعدارلامانىڭ ءبىرى – وزدەرىن وزدەرى قىرىپ-جويۋ ەكەنى انىق.
بۇل باعدارلاما كەيبىر ادامدارعا دارىعان كەزدە ولار ناعىز باسكەسەرگە, ياكي جانالعىشقا اينالادى ەكەن. ولار تۇزدە دە, كوشەدە دە, قىزمەتتە دە, ۇيدە دە ءبىر ماقسات ءۇشىن ويلاعاندارىن جۇزەگە اسىرادى. ال ماقسات, كوبىنە, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بەلگىلى ءبىر ادامداردىڭ قۇرعان ساياسي جۇيە مۇددەسىنەن تۋىندايدى. ماسەلەن, ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە اۋشۆيتس ايەلدەر كونتسلاگەرىندە باقىلاۋشى بولعان يرما گرەزە ءوزى دە دارعا اسىلعانشا ادامداردى ءولتىرۋدى كاسىپ ەتكەن. سوندىقتان ونىڭ ادامداردى قورلاپ, ازاپتاپ ولتىرۋدەگى ءىسى ەرەكشە بولعاندىقتان ول ءۇش بىردەي كونتسلاگەردە قىزمەت ەتتى. جانە ول وسى جۇمىسقا ءوزى سۇرانىپ, ارنايى دايىندىقتان ءوتىپ كەلگەن. سوندىقتان وسى كاسىبىن ۇناتقانى سونشا, ءوزى جابىرلەگىسى كەلەتىن ادامداردىڭ دەنەسىن تىرىدەي ءتىلىپ, ىشىنە نەبىر جۇقپالى اۋرۋ قوزدىرعىشتارىن سالىپ, وعان قوسا ءشوپ-شالامداردى, توپىراقتى قوسا تىعىپ, قايتا تىگىپ تاستايدى ەكەن. سودان تىرىدەي كەسىلىپ, ىشىنە تۇسكەن نەبىر زياندى زاتتاردىڭ سالدارىنان ويبايلاپ سۇمدىق ازاپتى باستان كەشىپ جاتقان ادامدى سىرتتاي باقىلاپ, قىزىقتاپ, راحات كورىپ وتىراتىن بولعان. ادامداردى ولتىرۋگە دەگەن مۇنداي شەكتەن شىققان قۇمارلىق پەن قۇشتارلىقتىڭ, ايۋاندىقتىڭ ءبىر ايەلدىڭ باسىنا قالاي بەرىلگەندىگىنە ونى كەيىن ءولىم جازاسىنا كەسۋشىلەردىڭ وزدەرى دە تاڭعالعان كورىنەدى. ال قازىرگى كۇنى مۇنداي ادامدار جوق دەي الاسىز با؟ كەزىندە ەلىمىزدە قارۋلى توڭكەرىس جاساي جازداپ شەتەلگە قاشقان لاۋازىمدى تۇلعانىڭ ءوزى قانشاما بانكيرلەردى, ايەلدەردى ازاپتاپ, ءوز قولىمەن و دۇنيەگە اتتاندىرعانىن بىلمەيتىن ادام جوق. جالپى, جۇرت قولىندا تۇگى جوقتاردىڭ دا, نە ىشەمىن, نە كيەمىن دەمەيتىن تويىنعانداردىڭ دا نەلىكتەن مۇنداي ىسكە باراتىندىعىن ءبىر-اق سەبەپپەن تۇسىندىرەدى. ال ول سەبەپ بارشاعا بەلگىلى.
ماسەلەن, اياگوز قالاسى ءىىب باستىعى ورىنباسارىنىڭ قىلمىستىق ارەكەتى ادامدى ادامنىڭ قاساقانا ءولتىرۋى جالعاسا بەرەتىنىن كورسەتىپ بەردى. ويتكەنى, بۇل ورىنباسار ادامنىڭ ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگىن, تىنىشتىعىن قورعاۋعا, ساقتاۋعا, ادامدى ولتىرەتىن قىلمىسكەرلەردى ۇستاۋعا ءتيىستى لاۋازىمى بار جان بولاتىن. ال سونىڭ ءوزى نە ىستەدى؟ وزىنە سەنىم ءبىلدىرىپ كەلگەن كاسىپكەردى اقشاسىنا قىزىعىپ, وڭاشا الىپ شىعىپ اتىپ ءولتىرىپ, ودان سوڭ ورتەپ جىبەردى. بۇعان دەيىن دە بۇل ماڭايدا تالاي ادام ۇشتى-كۇيلى جوعالىپ كەتكەن كورىنەدى. سونىڭ ءبارىن وسى پوليتسيا پودپولكوۆنيگى سەكىلدى جانداردىڭ ىستەمەگەنىنە كىم كەپىلدىك بەرە الادى؟ قۋدالاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جازىقسىز تالاي ادامدى ۇرىپ تا, قاماپ تا, ازاپتاپ تا ولتىرگەندەرى تۋرالى باسپاسوزدە سان مارتە جازىلىپ كەلەدى. ولاردىڭ دەنى قۇرىقتالىپ تا جاتىر, بىراق, اينالىپ كەتكەن قاندى ديىرمەن دوڭعالاعى توقتار ەمەس. ويتكەنى, الگى ىشكى ىستەر پودپولكوۆنيگى سوتتالعانىمەن, ۇستالعانعا دەيىن ونىڭ قانشا پوليتسيا قىزمەتكەرىنە ۇلگى كورسەتىپ, وسىنداي قارا ىسكە دايىنداپ ۇلگەرگەنىن ەشكىم بىلمەيدى. ال ەلىمىزدە ءالى مۇنداي پودپولكوۆنيك سەكىلدىلەردىڭ قانشاماسى مۇرتى مايلانىپ, ميىعىنان ك ۇلىپ, جازىقسىز جانداردىڭ كوز جاسىنا شىلاۋلانعان ارام اقشامەن وتباسىن اسىراپ ءجۇر دەسەڭىزشى!
ادامنىڭ ايۋاننان ايىرماشىلىعى سانالىعىندا عانا عوي. بىراق سول ساناعا ءتارتىپتى قاتاڭ سىڭدىرمەسە ءبارى بەكەر. اتام زاماندا ادامدار ءدىننىڭ كۇشتىلىگى ارقاسىندا عانا قۇدايدان قورىقتى. ال قازىر نەدەن قورقادى؟ ءدىننىڭ ءوزىن بولشەكتەپ اكەتتى, ءبىر ءدىندى سان جىككە ءبولدى. ءسويتىپ, جاماعات ونىڭ قاي باعىتىنا سەنەرىن بىلمەيدى, مۇنى دا ىستەپ وتىرعان بەلگىلى ءبىر ساياسات مۇددەسىن كوزدەيتىن ادامدار, ولاردىڭ ماقساتى: كوپشىلىكتى ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى قويىپ, قىرىپ-جويۋ. ال ورتاق زاڭ بار دەيىن دەسەك, ول زاڭدارىڭىزدى تاعدىرىڭىزدى قولىنا تاپسىرعان نەبىر لاۋازىمدى ادامداردىڭ ءوزى اشىق تۇردە بەلدەن باسادى. ويتكەنى, بار بيلىك سولاردىڭ قولدارىندا. بار بايلىقتى سىپىرا جەپ, شەتەل اسىپ جاتقان دا سول لاۋازىمدى تۇلعالار. ارالارىندا اكىم دە, مينيستر دە, بانكير دە ت.ب. تولىپ جاتىر. جەپ الىپ قاشا الماي, قاقپانعا ءتۇسىپ قالىپ جاتقاندارى قانشاما. ولاردىڭ سوتتالعانى سوتتالادى, سوتتالماعانى قۇتىلادى. ال وسىنداي ساياسي سايقىمازاق ويىنداردى كورگەن جاستاردىڭ ساناسىندا قىلمىستىق ارەكەتتىڭ ساباقتاستىق سالدارىنان «بەرسەڭ – قولىڭنان, بەرمەسەڭ – جولىڭنان» دەگەن قارا نيەتتى شەشىم قالىپتاسادى. ولارعا دا انا بيلىك باسىندا وتىرعان الاياق شەنەۋنىكتەر سەكىلدى قىزىق كەرەك, ول ءۇشىن مول اقشا كەرەك. كىم بيلىككە قول جەتكىزەدى, سوعان مول اقشاعا جول دا اشىلادى دەيدى. كوپشىلىككە ۇلگى الاتىن جەر بار. مۇنى قاراپايىم ادامداردىڭ ءبارى كورىپ وتىر. سىبايلاس جەمقورلىق, ۇرلىق, قاراقشىلىق, الداۋ, ادىلەتسىزدىك, جەرشىلدىك پەن اعايىنشىلىق ەتەك العان جۇيە كەمشىلىگىنەن وربىگەن ءىس-ارەكەت تاربيەسى دە تەرىسكە اينالادى. ءسويتىپ, ادامداردىڭ ساناسىندا ءبىر-اق ماقسات: وزگەگە بولدىرماۋ, بولسا وڭدىرماۋ. بۇل سىبايلاس جەمقورلاردىڭ كەلەڭسىزدىگى وزگەلەردىڭ ساناسىنا قاۋىپتى باعدارلاما بولىپ ورنىعادى. ودان سوسىن قۇتىلۋ مۇمكىن ەمەس.
قازىر ۇرلىق قىلساڭ, بىرەۋدى ساباساڭ, ولتىرسەڭ – جازاعا تارتىلاتىنىڭ بەلگىلى. ەلىمىزدە قىلمىستىق, قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ زاڭدارى قاھارى كۇشەيتىلدى. باسقانى بىلمەسە دە, ءدال وسىنى جۇرت جاقسى بىلەدى. الايدا, اقشاسىنا قىزىعىپ كاسىپكەرلەردى تۇتاس وتباسىمەن قىرىپ تاستاپ جاتقانداردى ايتىپ تاۋىسا المايسىز. مەكتەپ وقۋشىلارىن ايۋاندىقپەن زورلاپ, ونان سوڭ ءولتىرىپ جاتقاندار قانشاما. كوشەدە كولىككە جول بەرمەدىڭ, جۇمىستان ناقاق شىعاردىڭ, ار-نامىسىما ءتيدىڭ دەپ, ت.ب جاعدايلاردا «جاستىعىمدى الا كەتەيىن» دەيتىندەر قانشاما. ماسەلە قانداي سەبەپپەن ەمەس, ماسەلە ادامدى ولتىرە بەرۋدە عوي. ادام ولتىرۋگە الدىن الا باعدارلاما وسىلايشا قالىپتاسادى دەگەنگە سەنگىمىز كەلمەسەك, ءتىپتى ءوزىنىڭ «ىشتەن شىققان شۇبار جىلانىن», ياعني تۋعان بالاسىن اناسىنىڭ ءولتىرۋىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ بۇل جەردە دە بار سەبەپ اقشادا. بىراق اناسىنىڭ ءوزى تۋعان بالاسىن ولىمگە قيۋى سانالى ادامنىڭ ساناسى جەتپەيتىن ءىس. سەمەي قالاسىندا 50 جاستاعى ايەل ءوزىنىڭ 30 جاستاعى ۇلىن كيللەر جالداپ ولتىرتكەن. سونداعى سىلتاۋى اقشا سۇراي بەرەدى دەيدى ەكەن. ال ۇلىنىڭ ارتىندا جاس كەلىنشەگى 5 جاسار بالاسىمەن اڭىراپ قالا بەرىپتى. الماتى قالاسىندا جاپ-جاس انا ءوزىنىڭ تۋعان ءسابيىن قىزىلشاقا كۇيىندە تىستاعى اجەتحانا تەسىگىنەن تاستاپ جىبەرگەن. توعىز اي ىشتە جاتىپ, جارىق دۇنيە ەسىگىن اشتىم-اۋ دەگەندە, قايران ءسابي توعىز اي تولعاتقان جان دەگەندە جالعىز اناسىنىڭ مۇنى ايالاۋعا ارنالعان الاقانىمەن ءناجىستىڭ اراسىنا ءتۇسىپ, تۇنشىقتى. ەندى بىردە تاعى ءبىر قاتىگەز انا تۋعان بالاسىن سالافانعا وراپ, قاقاعان قىس كوزىندە قوقىس جاشىگىنىڭ ىشىنە تاستاپ كەتكەن. قىزىلشاقا بولسا دا, ونىڭ دا جانى بار عوي, ەشتەڭەنى سەزبەيدى دەيسىز بە؟ قايران ءسابي مىنا وپاسىز دۇنيگە كەلىپ, اناسى سەكىلدى جەكسۇرىنداردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ ءومىر سۇرگەنشە جارىق دۇنيەنى كورمەي-اق ءوتۋدى ماڭدايىنا جازدىرىپ الدى ما ەكەن؟
ادامدار نەلىكتەن مۇنداي قاتىگەزدىككە بارادى دەپ جاعاسىن ۇستايدى كوپشىلىك. ال سول كوپشىلىك وسى ادامداردى قوعام نەلىكتەن وسىنداي جاعدايعا جەتكىزەدى دەمەيدى؟ قۇقىق قورعاۋشىلار تەرروريستەر جارىپ جاتىر, چەلاحتار جاپپاي اتىپ جاتىر, ۇيىمداسقان قىلمىسكەرلەر ءولتىرىپ جاتىر, قاراقشىلار قىرىپ جاتىر دەيدى. ال ولاردىڭ شىققان كوزىنىڭ, سولاردى تاربيەلەپ وسىنداي ەتىپ شىعارعانداردىڭ نەگە جەلكەسى قيىلمايدى؟ بۇل جەردە مەملەكەت تە, قوعام دا, ۇستانعان جۇيە دە تاپ-تازا ما؟ نەمقۇرايلىلىق, سەلقوستىق كۇن سايىن قانشاما ادامنىڭ قىرىلىپ جاتقانىنان ساناعا ساڭىلاۋ تۇسىرەر ەمەس. ادامدار ءبىر-ءبىرىن كورە المايدى, بىرىنەن ءبىرىن الالايدى, ءبولىنىپ ءبىرىن-ءبىرى قۇرتۋدى كوزدەيدى. بۇل ساناعا تۇسكەن كەسەل كوپشىلىك ادامعا ءتان. سوندىقتان ءسىز دە اجال قايدان كەلەدى دەپ الاڭداماڭىز. انتالاعان اجال ادامعا جان-جاقتان, دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنان دا ءتونىپ تۇرادى ەكەن. قايدا بارساڭىز دا «قورقىتتىڭ كورى» دەگەن سول. ءتىپتى كۇنبە-كۇن ءوزىڭىز جۇمىس ىستەيتىن, دوستارىڭىزبەن حات-حابار الماساتىن كومپيۋتەرىڭىزدىڭ ءوزى ادامعا وپ-وڭاي اجال اكەلەدى. پاۆلودار قالاسىندا 12 جاسار بالا ءوز ۇيىندە اسىلىپ قالعان. جاپ-جاس بالا ءومىردىڭ ءالى نە ەكەنىن تولىق تۇسىنبەي جاتىپ, ءوز-وزىنە قول جۇمساۋىنا نە سەبەپ بولعانىن تەكسەرە كەلگەندە ينتەرنەت-سايتتاردا ءوزىن ءوزى ءولتىرۋ مەن ونىڭ امالدارى تۋرالى جاريالانىمداردىڭ اسەر ەتكەنى بەلگىلى بولعان. مۇنى دارعا اسىلعان بالانىڭ كومپيۋتەرىن زەرتتەگەن تەكسەرۋشىلەر انىقتاعان كورىنەدى. ال ءوزىن ءوزى ءولتىرۋ مەن ونىڭ جولدارى تۋرالى امالداردى سايتقا سالعان بەلگىلى ءبىر ادامدار ەكەنى بەلگىلى. ولار وسىلايشا ادامداردى ءولتىرىپ وتىر.
ءبىر-ءبىرىن, ونىڭ ىشىندە ەڭ ەت جاقىن اتا-اناسىن ءولتىرۋ دەگەن الەمنىڭ كەز كەلگەن تۇكپىرىندە ورىن العان. بۇعان ەشۋاقىتتا توسقاۋىل قويىلمايتىن سەكىلدى. امەريكانىڭ ۆاشينگتون شتاتىنا قاراستى سپوكان قالاسىندا جانتۇرشىگەرلىك وقيعا بولدى. بار بولعانى 13 جاسقا كەلگەن بوزبالا اناسىنا وشىككەنى سونشاما, ءوزىنىڭ 14 جاستاعى دوسىن وعان ايداپ سالادى. اقىرى الگى دوسىن ءوزىنىڭ اناسىن قىلىشپەن كەسكىلەپ, شاپقىلاپ تاستاۋعا كوندىرەدى. بۇدان سوراقىسى سول ءوز اناسىنىڭ باۋىرى وتە ءدامدى, سونىڭ ءدامىن تات دەپ ۇگىتتەگەن. سەنەسىز بە, سوندا الگى دوسى بۇعان كادىمگىدەي يلانعان دەيدى. سودان ولار ۇيگە كەلىپ, الدارىنان ايالى الاقانىن جايىپ شىققان انانى ەكى رەت كەزدىكپەن ۇرىپ, قىزىل قانعا بوكتىرگەن. سوسىن ەكى ەزۋى ەكى قۇلاعىنا جەتىپ ماسايراعان, ياعني مارقۇم اناسىنىڭ ءتىرى كەزىندەگى «باۋىر ەتى» اتانعان ۇل شەشەسىنىڭ باۋىرىن قىزىل قانىن اعىزىپ, سۋىرىپ العان. ەندى بۇلاردى قىلمىسكەر دەيسىز بە, الدە تويىنعاندىقتىڭ, زاماننىڭ بۇزىلعانىنىڭ نەمەسە جاستاردىڭ تاربيەسىزدىگىنەن دەيسىز بە؟ اقش-تىڭ قارۋ اسىنعان بوزبالالارى مەكتەپكە كىرىپ, ءبىرىن-ءبىرى قويداي قىرىپ اتىپ ءولتىرىپ جاتقانى كۇندە جازىلادى. وركەنيەتتىڭ, مادەنيەتتىڭ شىڭىنا جەتتى دەگەن ەلدەردىڭ كوبىندە سولاي. بيلىك تىزگىنىن ۇستاعان پوليتسەيلەر دە ءاي-شايعا قاراماي جايراتىپ سالادى. ويتكەنى, قوعام كىمدەردى تاربيەلەپ جاتقانىن جاقسى بىلەدى. سوعان ساي ءازىر بولۋدى دا قالايدى. ارينە, كۇندە نەبىر جانتۇرشىگەرلىك ءىس-ارەكەتتەر بولىپ جاتقان قوعامدا جۇيە كەمشىلىگىنەن ءالى تالاي جاعا ۇستايتىن جايلار قايتالانا بەرەتىنى ءسوزسىز. بىراق وسىنى بىلە تۇرا ءبىز نەگە ءوز قوعامىمىزدىڭ سالاماتتى سالاماتتىلىعىن ولاردىڭ تەرىس ۇردىستەرىنەن ساقتاي المايتىنىمىز بەلگىسىز.
ماسەلەن, ءۇندىستاننىڭ حاريانا شتاتىندا وزدەرىنىڭ رۇقساتتارىنسىز سۇيگەن جىگىتىمەن قاشىپ كەتكەن جاستاردى ۇيىنە الداپ شاقىرىپ العان اتا-اناسى تۋعان قىزىن دا, كۇيەۋ بالاسىن دا قورلاپ ولتىرەدى. اۋەلى قىزىن ءبىراز ۋاقىت ۇيدە ازاپتاپ, ونان سوڭ كول جاعاسىنا اپارىپ باۋىزدايدى. سوسىن جىگىتتى ۇرىپ-سوعىپ, قول-اياعىن سىندىرىپ, شالا-جانسار ونى اكە-شەشەسىنە اپارىپ, كوز الدارىندا باسىن شابادى. مۇنى جۇرتتىڭ ءبارى كورەدى, ەشكىم دە اراعا تۇسپەيدى. ءتىپتى, پوليتسيا مۇنداي ۇردىسكە ەشتەڭە ىستەي المايدى ەكەن. مىنە, ادامدى قاساقانا, ادەيى ولتىرگىسى كەلسە, كىمگە بولسا دا, ياعني ۇلىنا ما, قىزىنا ما, اتا-اناسىنا ما, كورشىسىنە مە, ارىپتەسىنە مە, تانىسىنا ما, تۋىسقانىنا ما, ءتىپتى, كوشەدە جۇرگەن كەز كەلگەن ادامعا بىرەۋدى ولتىرە سالۋ دەگەن ءسوز ەمەس. وعان ەشقانداي كەدەرگى دە جوق. ولتىرە سالادى, ارتىنان سوتتالسا سوتتالادى, سوتتالماسا, ارينە, ناعىز قانىشەرگە اينالادى. مۇنداي سۇمدىق ءۇردىس جىلدان-جىلعا ەتەك الىپ بارادى. ال وسىنداي ۇردىستەردىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە بۇرشىك جارۋىنا كىم كىنالى؟
اتا-بابامىزدىڭ ۇستانعان سالتىندا كىسى ءولتىرۋ دەگەن كۇنانىڭ ەڭ اۋىرى بولىپ ەسەپتەلگەن. سوندىقتان بىرەۋدى قاساقانا ءولتىرۋگە ەشكىم جول بەرمەگەن. بۇل ورايدا قاسيەتتى قۇران كارىمدە: «ءبىر-ءبىرىڭدى ولتىرمەڭدەر. راسىندا, اللا تاعالا سەندەرگە ەرەكشە مەيىرىمدى. ال كىم وسى ايتىلعاندى دۇشپاندىق, ز ۇلىمدىقپەن ىستەسە, ونى جاقىندا وتقا سالامىز. بۇل اللاعا وڭاي» («نيسا» سۇرەسى, 29-ايات) دەلىنگەن. دەمەك, اللا تاعالاعا سەنگەن ادام ەڭ الدىمەن توزاق وتىنان قورقادى. اللا تاعالادان قورىققان ادام ءوزىنىڭ باسقان ءاربىر قادامىن باقىلاپ تۇرعانىن سەزىنەدى. الايدا, مۇنى بىلسە دە, بىلمەسە دە وعان قۇلاق اسپاي جۇرگەندەر بارشىلىق. سونىڭ ءبىرى كىسى ءولتىرۋ, ياعني جازىقسىز ادامنىڭ قانىن توگۋ. كىسى ولتىرەمىن دەپ بەكىنگەن ادام ەشنارسەدەن تايىنبايدى ەكەن. وسكەمەن قالاسىندا 30 جاستاعى كاسىپكەر جوعالىپ كەتەدى. ونى تۋما-تۋىسقاندارى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بەس كۇن بويىنا ىزدەيدى. اقىرى تابادى, بىراق كاسىپكەردى بىرەۋلەر اياۋسىز قيناپ ولتىرگەن. ونىڭ دەنەسىنە 38 جەردەن جاراقات سالىپتى. ساراپتاما قورىتىندىسى بەلگىلى بولعان سوڭ انىقتالعانداي, قىلمىسكەرلەر 30 جاستاعى كاسىپكەردى بىرنەشە كۇن بويىنا ازاپتاعان. مارقۇم ءالى ءتىرى كەزىندە ونىڭ جۇرەگىنە قانىشەر قىلمىسكەرلەر تەمىر شەگەلەر قاعىپتى. ءيا, كادىمگى اعاشقا قاعاتىن جۋان ءارى ۇزىن شەگەلەردى كاسىپكەردى تىرىدەي كەزىندە ابدەن قيناپ, ونىڭ جانى شىعا قينالعانىنان ءلاززات الىپ, شەگەلەردى كەۋدەسىنە بىرىنەن سوڭ ءبىرىن قاققان. ءسويتىپ, اقىرى اق ادال كۇشىمەن ەڭبەك ەتەمىن دەگەن كاسىپكەردىڭ تۇبىنە جەتكەن.
ادام ءولتىرۋدى ساناسىنا جۇيەدەن سىڭىرگەن جاندار كارى مە, جاس پا, ءسابي مە, اناسى ما, بالاسى ما, باۋىرى ما, قىزى ما دەپ تالداپ جاتپايدى. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا جانتۇرشىكتىرەرلىك وقيعا ورىن الدى. كەزىندە ۇرلىق ءۇشىن سوتتالعان ومار تۇرمەدەن شىققان سوڭ ەشبىر جۇمىسقا ورنالاسا المايدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ ول ەكى جاسار ۇلى بار ءبىر كەلىنشەكپەن تانىسادى. ەكەۋى بىرگە تۇرادى. تەمىر توردىڭ ارعى جاعىنان شىققان وعان بىردە-ءبىر قىزمەت ورنى قۇشاعىن جايا قويمايدى. سونان ومىرگە دەگەن بار ىزاسىن الگى سوتتالىپ كەلگەن جان ەكى جاسار سابيدەن السا كەرەك. ونىڭ ادام سياقتى ءومىر سۇرگىسى كەلگەن تىرلىگىنە الگى تيتىمدەي ءسابي كەدەرگى بولىپتى. سوسىن ول بالانى وزىنشە تاربيەلەۋدى قولىنا الىپ, ازاپتاۋدىڭ نەبىر ءتۇرىن ويلاپ تاپقان. ادامدى ازاپتاۋ جاعىنا كەلگەندە الگى ەركەك گەستاپوشىلاردان دا اسىپ كەتسە كەرەك, مۇنى تەكسەرىپ, قىلمىستى اشقان تەرگەۋشىلەردىڭ دە جۇرەگى «اۋىرعان» كورىنەدى. سوتتالىپ كەلگەن «جاڭا اكە» ءسابيدىڭ دەنەسىنە قايناعان ىستىق سۋ قۇيىپ, سوسىن جانى شىعا شىرىلداپ جىلاعان بالانىڭ ەرنىن قىرشىپ, كۇيگەن دەنەگە ودان ءارى ايىزى قانا تەمەكىسىنىڭ قىزىل شوعىن باسقان. مۇنى دا قاناعات ەتپەگەن ول دوبالداي جۇدىرىعىمەن ەكى بۇيىردەن ۇرعىلاعان. كىپ-كىشكەنتاي ءسابي ەڭىرەگەندە ەتەگى جاسقا تولىپ, جالعىز قۇتقاۋشىسى – اناسىن ىزدەپ ەڭبەكتەي جونەلگەندە الگى ايۋان ەركەك ءبىر تەۋىپ بالانىڭ ەكى قولىن بىردەي سىندىرعان. سودان ءۇستى-باسىن كۇيىك شالىپ, قابىرعالارى, ەكى قولى كۇيرەگەن قايران بالا ءالى قۇرىپ, بۇك تۇسكەن. «مەنى دە ەشكىم اياپ جاتقان جوق, سەنى دە نەگە ايايمىن» دەدى مە ەكەن, سونان الگى سوتتالىپ كەلگەن ەركەك سوڭعى دەمىن زورعا الىپ, اناسىن كوز الدىنا ەلەستەتىپ ءدىر-ءدىر ەتە شالا-جانسار جاتقان ءسابيدى اياعىنان سۇيرەلەپ, سالقىن ەدەنگە تاستاي سالعان. اقىرى دەنەگە تۇسكەن سانسىز جاراقاتتان ءسابي اناسى تابالدىرىقتان اتتاي بەرگەندە ءبىر سولق ەتىپتى دە, ءجۇرىپ كەتىپتى.
ءيا, ادامداردىڭ (ولاردى دا ادام دەيمىز عوي) ادامدى ولتىرۋدەگى جاڭادان ويلاپ تاۋىپ جاتقان امالدارىندا سان جوق. جانە قاتىگەزدىكتەرىندە دە شەك جوق. سونىڭ ءبىرى ءوزىنىڭ تۋىلعانىنا ون كۇن تولعان ءسابيىن كىر جۋعىش ماشينانىڭ ىشىنە تىرىدەي سالىپ جىبەرىپ, ىڭىلداپ ءان ايتىپ, تۇك بىلمەگەندەي جايباراقات جۇرە بەرگەن اقش تۇرعىنى بولىپ تۇر. سونان كىر جۋعىش ماشينا توقتاپ, دابىل بەرسە دە, ونى الگى ايەل قاراماپتى. بىراق ءبىر كەلەڭسىزدىكتى سەزگەن جانالعىشتىڭ ءسىڭلىسى كەلىپ, كىر جۋعىش ماشينانى اشقاندا قانعا مالشىنىپ, مىلجاسى شىققان ءسابيدىڭ دەنەسىن كورگەن. سىڭلىسىندە ادامدىق سەزىم بار ەكەن, دەرەۋ پوليتسياعا حابار بەرىپتى. سوندا ارتىنشا جەتىپ كەلگەن, ياعني تالاي ءولىمدى كورگەن تەپسە تەمىر ۇزەتىن تەرگەۋشىلەردىڭ وزدەرى مىنا وقيعا قاسىرەتىنەن تۋىنداعان كورىنىسكە شىداي الماي كوزدەرىنە جاس الىپتى, دەيدى.
ارينە, ادام جانىن تۇرشىكتىرەتىن مۇنداي سۇمدىق وقيعالاردىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قايتالانىپ جاتاتىندىعى دا جاسىرىن ەمەس. مۇنىڭ ءبارى قوعامنىڭ ازعاندىعى ما, الدە كۇناعا باتار جولعا تۇسكەن ادامداردىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمنەن جۇرداي ايىرىلعاندىعىنان با, بەلگىسىز. بىراق مەملەكەت تە, قوعام دا سان ويلانىپ, سىندارلى شەشىم قابىلدايتىن سىن ساعات تۋعان سەكىلدى. سوعان دالەل وقيعا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ورىن الدى. وتباسىنداعى كيكىلجىڭگە بايلانىستى ايەلىمەن اجىراسقان سوزاق اۋدانىنىڭ 37 جاستاعى تۇرعىنى ومىردەن باز كەشىپتى. مۇشەلەرىنىڭ اراسىندا نە بولىپ, نە قويىپ جاتقانىندا شارۋاسى جوق قوعامنان ءبولىنىپ قالعان الگى ەركەك ءوز تاۋقىمەتىمەن ءوزى بەتپە-بەت قالدى. ايەلىنىڭ ءوزىن تاستاپ كەتكەنىن زاماناقىرعا ساياعان ول بار دۇنيەدەن تۇڭىلەدى. سوسىن ايەلىندە مۇنىڭ ۇرپاعى دا قالماسىن دەدى مە, ءبىر سۇمدىق ويعا بەكىنەدى. شىمكەنت قالاسىنداعى بۇرىنعى ايەلىنىڭ ۇيىنەن ءوزىنىڭ ەكى بالاسىن ەشكىمگە سەزدىرتپەي الىپ كەتەدى. وڭ-سولىن ءالى تانىپ ۇلگەرمەگەن بالالار تۋعان اكەلەرىنىڭ قايدا الىپ بارا جاتقانىن دا, نە ءۇشىن ەكەنىن دە بىلمەستەن سوزاقتاعى ۇيگە جەتىپ, قالجىراپ ۇيىقتاپ قالادى. سونان بالالارىنىڭ ءتاتتى ۇيقىعا بەرىلۋىن كۇتكەن ەركەك ورنىنان تۇرىپ, قولىنا اسحانا پىشاعىن الادى. تۇك سەزبەي ءتاتتى ۇيقى قۇشاعىندا جاتقان بالالارىنىڭ قاسىنا كەلىپ, سوڭعى رەت دەمىن ءبىر تەرەڭ الادى دا, ەكەۋىن دە باۋىزداپ جىبەرەدى. قاتار جاتقان قوس ءبۇلدىرشىننىڭ كەڭىردەكتەرى ورىلىپ تۇسكەندە پىسىلداعان ءۇن قورىلعا ۇلاسىپ, قىزىلالا قان اتقىپ سالا بەرگەن. بالالارىنىڭ تۇبىنە جەتكەن اكە پىشاقتى قىسا ۇستاعان كۇيى ودان ءارى قوراعا بارادى. ەندى ءوزىن دە و دۇنيەگە اتتاندىرعىسى كەلەدى. بىراق وزگەنى ولتىرگەننەن گورى ادامنىڭ ءوزىن ءولتىرۋى قيىن ەكەن, قولى جۇرمەيدى. قارنىنا بىرنەشە مارتە پىشاقتى سۇققىلاعان بولادى. قان اققانى بولماسا, ءالى ءتىرى. سونان امال جوق, قولىنىڭ تامىرىن كەسكىلەيدى. جان ءتاتتى ەكەن, تامىرىن قيىپ جىبەرۋگە ءداتى جەتپەيدى. ءسويتىپ, بالالارىنىڭ جانە ءوزىنىڭ قانىنا مالشىنىپ ولمەككە بەل بۋعان ونى كورشىلەرى بايقاپ قالادى.
مۇنداي جاعدايلار بىرەن-ساران ەمەس. كوپ قوي, سوندىقتان ونىڭ ءبارىن جىپكە تىزە بەرگەننەن نە شىعادى دەۋگە تاعى بولماس. تەك بۇل تاۋقىمەتتەن وزگەلەردىڭ جاعدايىنا جانى اشىمايتىندار, نەمقۇرايلىلىق, سەلقوستىق تانىتاتىندار ات شاپتىرىم اينالىپ وتەر, شەنەۋنىكتەر پالەسىنەن اۋلاق دەپ تەمىر دۋالمەن قورشاۋلانىپ, بالالارىن شەتەل اسىرىپ امان قالارمىز دەر. بىراق ەلىم, جەرىم دەپ تەر توككەن اتا-بابامىزدىڭ شىنايى ۇرپاعى وسى جەردە قالىپ تۇپكىلىكتى مەكەن ەتەتىن بولسا, مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەردەن قۇتىلۋدىڭ الدىن الۋ امالدارىن قاراستىرۋى قاجەت. ويتكەنى, مىنا كورىنىس قازاق قوعامى ءۇشىن ەندى مۇلدە اقتالۋعا بولمايتىن دالەل ەكەنى راس. اقمولا وبلىسىندا ءبىر وتباسىنىڭ شاڭىراعى بەيبىت كۇندە ورتاسىنا ءتۇستى. بيلىك بارلىق كىنانى وتباسىنا جابا سالدى. ەشكىمنىڭ مۇرتى قيسايعان جوق. سوعان سايكەس مۇنداي كەلەڭسىزدىكتىڭ ەرتەڭگى كۇنى تالاي شاڭىراققا ۋى جايىلماسىنا بوگەت بولار الدىن الۋ شارالارى دا ەسكەرىلمەدى. ال بۇل ۇيدەگى ەرلى-زايىپتىلار اراسىنداعى جاعدايدى كورشىلەرى, ءدۇيىم ەل كوپتەن بىلگەن. ارتى ولاردىڭ اجىراسۋىمەن تىنارىن دا سەزگەن. بىراق... ءبىر وتباسى تۇگەل قىرىلىپ قالار دەپ ەشكىم كۇتپەگەن كورىنەدى. استانادان ارىقتى اۋىلىنا كولىكتەرىمەن ورالىپ كەلە جاتقان جولدا قىزعانىشتان تۋىنداعان ۇرىس-كەرىس سالدارىنان ەرى ايەلىنىڭ باسىن ءبىل تەمىرمەن قاق جارىپ, دالاعا لاقتىرىپ كەتكەن. سوسىن ۇيىنە كەلگەن دە اناسىنان ءبىرى – بەس جاستاعى, ەكىنشىسى جەتى جاستاعى ەكى قىزىن الىپ, وزەن جاعاسىنا اپارعان دا سۋعا باتىرىپ جىبەرگەن. ارتىنشا ءوزى دە ۇيىنە كەلىپ دارعا اسىلعان. مىنە, كىم كىنالى بۇعان؟ ەكى ءبۇلدىرشىننىڭ نە جازىعى بار ەدى؟ وتاعاسى ما جالعىز كىنالى؟ باسقا كىم دەيسىز عوي؟
وسىلايشا, اياق اتتاپ باسقان سايىن ەسەلەنىپ قايتالانىپ جاتقان ادام ءولتىرۋ دەرەكتەرى تومەندەر ەمەس. بۇعان جول (اۋە, سۋ, تەمىر جول), تابيعات (جەر سىلكىنىسى, ءورت, سۋعا كەتۋ, داۋىل, اياز, بوران ت.ب) اپاتتارىنان, قۇرىلىستاعى, مەكەمەدەگى, كوشەدەگى ت.ب. باقىتسىز جاعدايلاردان اجال قۇشىپ جاتقاندار قوسىلعان جوق. ول باسقا اڭگىمە. ماسەلە, كەز كەلگەن ادامنىڭ قولىنان كەلەتىن ەڭ وڭاي امالى كىسى ءولتىرۋ بولىپ بارا جاتقان جوق پا دەمەكپىز. استانادا 25 جاستاعى ءبىر كەلىنشەك وزىمەن بىرگە تۇرىپ جاتقان 30 جاستاعى ەركەكتى ۇناماي قالعانى ءۇشىن ءبىر تۇندە پىشاقتاپ ءولتىرىپ, ونان كەسكىلەپ بولشەكتەپ تاستاعان. ونان سوڭ الگى قىزىل الا قانعا بوككەن دەنە مۇشەلەرىن سىبايلاسىمەن بىرگە پاكەتتەرگە ءبولىپ سالىپ, بۋىپ-ءتۇيىپ, ءبىر بولمەگە جيناپ قويعان. سوسىن بىرنەشە كۇننەن كەيىن ءوزىنىڭ تانىس تاكسي جۇرگىزۋشىسىنە تەلەفون شالىپ, كومەكتەسۋىن سۇراعان. ول تاكسيستىڭ كولىگىنە الگى پاكەتتەردى ارتىپ, تسەلينوگراد اۋدانىنا قاراستى شۇبار ەلدى مەكەنىنىڭ ماڭايىنداعى كول جاعاسىنا اپارىپ تاستاۋىن وتىنگەن. اتالعان تۇسقا جەتىسىمەن الگى كەلىنشەك سىبايلاسىمەن بىرگە كولىك جۇرگىزۋشىسىنە تۋ سىرتىنان پىشاق ۇرىپ, ونى دا سول جەردە و دۇنيەگە اتتاندىرعان. سوسىن سىبايلاسىنىڭ دا ەبىن تاۋىپ كوزىن قۇرتۋعا نيەتتەنگەن, ارتىنشا ول ويىنان, نەگە ەكەنى بەلگىسىز, اينىپ قالىپتى. مۇمكىن, ەرتەڭگى كۇنى ۇستالىنىپ قالعان جاعدايدا, بار كىنانى ارتۋ ءۇشىن سىبايلاسىنىڭ ءتىرى قالعانىن دا ەسكەرسە كەرەك دەيدى, بىلەتىندەر.
سول سياقتى كۇن ساۋلەسىنەن قورعانىش رەتىندە تاعاتىن كوزىلدىرىك ءۇشىن شىمكەنت قالاسىندا ەكى بوزبالا وزدەرىنىڭ سىنىپتاسىن تالتۇستە پىشاقتاپ تاستاعان. بۇنىڭ ءبارى كوشەدەگى بەينە-باقىلاۋ كامەراسىنا جازىلىپ قالىپتى. اقتوبە قالاسىندا ەكى جىگىت اعاسى كىرەبەرىس باسپالداعىندا كەزدەسىپ قالىپ, سوزبەن ىلىگىسىپ قالادى. سوسىن كۇشى باسىمداۋى ەكىنشىسىن ءبىر ۇرىپ ەسەڭگىرەتىپ, ونان سوڭ بىلىق-شىلىق ەتكەن ونىڭ باسىن باسپالداق قورعانىشى ارماتۋرانىڭ اراسىنا سۇعىپ, قىلقىندىرعان. ءسويتىپ, ءاپ-ساتتە وزىندەي ءبىر ادامدى ءولتىرىپ تاستاعان دا, كەتە بارعان. ال ءيتىن ەرەسەكتەر قىدىرىپ, بالالار وينايتىن كوگالدا ويناقتاتىپ جۇرگەن 23 جاستاعى جاس جىگىتكە 48 جاستاعى كورشىسى ەسكەرتۋ جاسايدى. سول-اق ەكەن الگى ەڭگەزەردەي جاس جىگىت اشۋعا ءمىنىپ, كەك قايتارۋدى ويلايدى. ول كەشكىسىن 48 جاستاعى كورشىسىن قاراڭعى بۇرىشتا كۇتىپ الىپ, بەتىنەن ءبىر ۇرادى. اناۋ تالتىرەكتەپ شالقالاي بەرگەندە ىشىنە پىشاق جۇمسايدى. الايدا, 48 جاستاعى كورشىسى دە قايراتتى ەكەن, بەتىنەن سوققى الىپ, ىشەك-قارنى وتكىر جۇزدىكتەن اقتارىلا جازداسا دا جان ساقتاپ, تۇرا قاشادى. سونى بىلگەندەي ساقاداي سايلانىپ شىققان 23 جاستاعى جاس جىگىت ونى ارتىنان قۋىپ جەتىپ, كوك جەلكەدەن جانە پىشاق ۇرادى. اناۋ سول كەزدە وماقاسا قۇلايدى. بىراق ءولتىرۋدى عانا ماقسات تۇتقان جاس جىگىت جانسىز دەنەگە جانە بىرنەشە پىشاق سۇعادى.
قاي مەملەكەتتە بولسا دا اسكەردىڭ ورنى بولەك. وتان ءۇشىن ەل قورعاپ, جانىن پيدا ەتكەن ەرلەردى ەلى قاشاندا قۇرمەتتەيدى. ال بىراق بەيبىت كۇندە ءبىرىن ءبىرى ءولتىرىپ جاتقان اسكەريلەر ءىسى تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟ وندا دا جابىلىپ, ۇرىپ-سوعىپ, قاساقانا ءولتىرىپ جاتسا نە دەيسىز؟ مۇنداي مىسالدار تاعى كوپ. سونىڭ دەنى جانە ىشكى اسكەردە قايتالانادى. ولار دا, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, الگى «پودپولكوۆنيك» سەكىلدىلەردەن ۇلگى الا ما, بەلگىسىز. بەلگىلىسى, قانشالىقتى ادام ءولتىرۋ دەرەكتەرىن انىقتاسا, ول سونشالىقتى ءورشي بەرەدى. باسقاسىن ايتپاعاندا سوعان ءبىر عانا دالەل, ءىىم ىشكى اسكەرىنىڭ 5451 اسكەري بولىمىندە بار-جوعى ءۇش-اق اي عانا قىزمەت ەتكەن ر. اكمۋلدينوۆتىڭ ءولىمى. ىستە كورسەتىلگەندەي, بولىمدە ءتارتىپسىزدىك ەتەك العان. سونىڭ سالدارىنان ساربازدار ءبىر-بىرىنە الىمجەتتىك كورسەتەدى ەكەن. ەكى ايدىڭ ىشىندە تەكسەرۋشىلەر اعا ساربازداردىڭ جاس ساربازدارعا كورسەتەتىن جارعىعا ساي ەمەس قىسىمدارىنىڭ 47 كورىنىسىن تاپقان. ءسويتىپ, تەرگەۋشىلەر جاس ساربازدىڭ ولىمىنە كىمدەر كىنالى ەكەنىن انىقتاپ بەرگەن.
ال ەندى بىرەۋلەردى ايداپ سالىپ نەمەسە قىرۋار اقشاعا جالداپ, ياعني ءوز جەكە باس مۇددەسىن كوزدەپ تاپسىرىسپەن كىسى ءولتىرتىپ جاتقاندار قانشاما؟ ارينە, تاپسىرىسپەن كىسى ءولتىرتىپ جاتقاندار تۋرالى, ونىڭ ىشىندە جوعارى لاۋازىمدىلاردىڭ نۇسقاۋىمەن جاسالعان قىلمىستار تۋرالى اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەپ كەلەسى ماقالامىزدا تولىققاندى ءسوز ەتپەكپىز. ماسەلە, وسىنىڭ ءبارى نەلىكتەن دەپ ويلايسىز؟ الدە, ءتارتىپتى قولعا الىپ, كوپشىلىككە تەرىس ۇلگى كورسەتەتىن شەنەۋنىك سىبايلاس جەمقورلاردى, بيلىكتەگى قىلمىسكەرلەردى, پارامەن اۋىز جالاسقان جەكە كاسىپكەرلەردى انىقتاپ, ءبىر ارقاننىڭ بويىنا ءتىزىپ, بارساكەلمەسكە اپارىپ تاستاۋ كەرەك پە؟ قايتكەندە دە, «بالىق باسىنان شىرىمەيتىندەي» ءبىر امال تابۋ كەرەك سەكىلدى. ايتپەسە, انا شەتەلدەردە دە سولاي عوي دەپ قاشانعى وزگەلەردىڭ جامان ادەتىن جاماپ, جۇرە بەرمەكپىز. الدە, جالپى ادام سانىن ازايتۋدى كوزدەگەندەر ساياساتىن قولدايتىندار كىسى ءولتىرۋ ادەتىنە توسقاۋىل قويۋعا جول بەرمەي مە ەكەن؟ مۇمكىن, سولاي شىعار, دەگەنمەن, بۇل ماسەلە «جابۋلى قازان» كۇيىندە قالا بەرسىن دەيتىندەر دە ءبارىبىر اجال تىرناعىنان قاشىپ قۇتىلا الماسىن بىلۋلەرى كەرەك.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».