بالىق اۋلاۋ – باقىلاۋدا

بۇل كۇنى ولار بالىق ءوسىرۋ زاۋىتتارىنىڭ جۇمىسشى­لا­رىن, بالىق ينسپەكتسياسى قىز­مەت­كەرلەرىن, بالىق ينستي­تۋت­تارىنىڭ عالىمدارىن, بالىق وسىرۋشىلەردى, كاسىپقوي بالىقشىلاردى جانە بالىقشى-سپورتشىلاردى قۇت­تىقتايدى.

مەرەكەنىڭ تاريحى كەڭەس وداعى جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمى بالىق­شىلار كۇنىن بەلگىلەگەن كۇننەن باستالادى. بالىق وندىرۋ­شىلەر كۇنى بەكىتىلگەننەن باس­تاپ, قازاقستان ونى بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ كوپتەگەن ەلى سياق­تى ءاردايىم شىلدەنىڭ ەكىنشى جەكسەنبىسىندە اتاپ وتەدى. بۇل كۇن كەزدەيسوق تاڭدالعان جوق. وسى ۋاقىتقا دەيىن ولار بالىقتىڭ ۋىلدىرىق شاشۋىمەن بايلانىستى بالىق اۋلاۋعا تىيىم سالۋ كەزەڭى اياقتالدى دەپ سانايدى. سونىمەن قاتار بۇل ۋاقىتتا جازعى اۋا رايى قالىپتاسادى. ءبىر قىزىعى, با­لىقشىلار كۇنى 1965 جىلى كاسىبي مەرەكە مارتەبەسىن تەك ۋكراينادا جانە رەسەيدە الدى, ال باسقا رەسپۋبليكالاردا قا­زاقستانداعى سياقتى رەسمي ماقۇلداۋسىز اتاپ ءوتىلدى.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگىنىڭ كەي­بىر ماسەلەلەرى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكى­مەتىنىڭ 2020 جىلعى 31 جەلتوقسانداعى №955 قاۋ­لىسىنا سايكەس بالىق شارۋا­شىلىعى كوميتەتىنىڭ ەرە­جەسى بەكىتىلدى. ەرتىس سۋ باسسەينى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ بالىق شارۋا­شىلىعى باسسەيندەرىنىڭ ىشىندە كولەمى بويىنشا ءۇشىنشى ورىنعا يە. بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىنىڭ جانە وندا­عى بالىقتىڭ قورى نەگىز بولادى. بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىن­دارىنىڭ قاتارىنا تومەندەگى اي­دىندار كىرەدى: زايسان كولى, بۇقتىرما سۋ قويماسى, ءشۇلبى سۋ قويماسى, وسكەمەن سۋ قويماسى, شىعىس قازاقستان وبلىسى شەگىن­دەگى ەرتىس وزەنى, وبلىس بويىنشا جەر­گىلىكتى ماڭىزى بار سۋ ايدىندارى, پاۆلودار وبلىسى اكىمشىلىك ايماعى. 2006 جىلدان باستاپ بالىق رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ ۇزاقمەرزىمدى (5 جىلدان 49 جىلعا دەيىن) نەگىزدە پايدالانۋشىلارعا بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىن (ۋچاسكەلەرىن) ۇزاق مەرزىمگە بەكىتىپ بەرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن بولدى.

قازىرگى تاڭدا شىعىس قازاق­ستان وبلىسىنىڭ بالىق شارۋا­شىلىعى سۋ ايدىندارىندا حا­لىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 40 ۋچاسكە بار, ولار 19 پايدالانۋشىعا بەكىتىلىپ بەرىلگەن. سونىمەن بىرگە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 97 سۋ ايدىنى بار, ونىڭ 30-ى 24 پايدالانۋشىعا بەكىتىلگەن.

پاۆلودار وبلىسى بويىن­شا 286 كولشىك بار, ولار 64 پاي­دالانۋشىعا بەكىتىلىپ بەرىل­گەن.

بالىق شارۋاشىلىعى سالا­سىنداعى باقىلاۋ جانە ينسپەك­تسيالىق جۇمىستار تۋرالى ايتار بولساق, ينسپەكتسيانىڭ ينسپەك­تورلىق قۇرامى 2021 جىلدىڭ 6 ايىن­دا باقىلاناتىن اۋماقتارداعى بالىق قورعاۋ زاڭناماسى نور­مالارىنىڭ ساقتالۋىن تەكسەرۋ بويىنشا 848 جەدەل رەيد جۇرگىزىپ, بالىق رەسۋرستارىن قورعاۋ اياسىندا 501 زاڭبۇزۋشىلىقتى انىق­تادى, ول بويىنشا 501 تۇلعا جا­ۋاپقا تارتىلدى. ونىڭ ىشىندە دو­رەكى زاڭ بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن (تىيىم سالىنعان اۋلاۋ قۇرالدارىن پايدالانۋ, تىيىم سالىنعان مەرزىمدەردە جانە ورىنداردا بالىق اۋلاۋ, تىركەلمەگەن قايىقتاردى جانە ت.ب. قولدانۋ) 75 ماتەريال سوتقا جىبەرىلدى, 8 862 110 تەڭگەگە ايىپپۇل سالىنىپ, 6 928 002 تەڭگە ايىپپۇل مەملەكەت پايداسىنا ءوندىرىلدى, 11 820 629,77 تەڭگە سوماسىنداعى زالالدى ءوندىرۋ بويىنشا تالاپ-ارىز ۇسىنىلدى. زاڭسىز سينتەتيكالىق مونوتالشىقتان جاسالعان566 اۋ, 15 قايىق جانە ءارتۇرلى تيپتەگى 2 موتور, 5880,6 كيلو زاڭسىز ولجالانعان بالىق تاركىلەندى.

2021 جىلدىڭ ەسەپتى كەزەڭىندە ينس­پەكتسيانىڭ لاۋازىمدى تۇل­عالارىنىڭ قاتىسۋىمەن انىقتالعان تابيعات قورعاۋ زاڭ­ناماسىن بۇزۋ فاكتىلەرى بويىنشا 5 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى, ناتيجەسىندە 4 ادام جاۋاپقا تارتىلدى. قۇرامىنا مۇددەلى ورگاندار (پروكۋراتۋرا, ءىىد, جاو, ينسپەكتسيا) كىرەتىن ۇتقىر توپتار قۇرىلىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارىنىڭ وكىلدەرى جۇرگىزگەن 11 بىر­لەسكەن رەيدتىك ءىس-شارا بارى­سىن­دا 5 قۇقىقبۇزۋشىلىق اشىلدى.

بالىق اۋلاۋ كولەمىنىڭ باس­تى بولىگى حالىقارالىق ماڭىزى بار زايسان كولى, بۇقتىرما جانە ءشۇلبى سۋ قويمالارىندا اۋلانادى, ونداعى كاسىپشىلىكتەر بالىقتىڭ 11 ءتۇرىن وندىرەدى.

شىعىس قازاقستان شەڭبەرىندەگى سۋ ايدىندارىندا 2020 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ 2021 جىلعى 1 شىلدەگە دەيىن بالىقتى جانە باسقا سۋ جانۋارلارىن اۋلاۋعا بەكىتىلگەن ليميت 11 148 079 توننانى قۇرايدى, ونىڭ 10 681 673 تونناسى, 95,8%-ى يگەرىلدى.

ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تا­بيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى با­لىق شارۋاشىلىعى كوميتەتى تور­اعاسىنىڭ 2021 جىلدىڭ 19 ساۋىرىندەگى №30-4-8\8 «بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىندا «تازا سۋ ايدىندارى» تابيعات قورعاۋ اكتسياسىن وتكىزۋ تۋرالى بۇيرىعىن ورىنداۋ ماقساتىندا شىعىس قازاقستان جانە پاۆلودار وبلىستارىنىڭ سۋ ايدىندارىندا 2021 جىلدىڭ 24 ءساۋىرى – 31 مامىرى ارالىعىندا «تازا سۋ ايدىندارى» تابيعات قورعاۋ اكتسياسى وتكىزىلدى. اكتسيانىڭ ماقساتى – شىعىس قازاقستان وبلىسى جانە پاۆلودار وبلىستارىنىڭ بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىنىڭ جاعالاۋلارىن, سۋ ايدىندارىندا يەسىز قالدىرىلعان بالىق اۋلاۋ قۇرالدارىنان (قۇرما اۋلار) تازارتىپ, بالىق قورىن قورعاۋ جانە كوبەيتۋ.

تابيعات قورعاۋ اكتسياسىنا جا­نۋار­لار دۇنيەسىن پايدالانۋشىلاردى تارتۋ ماقساتىندا 2021 جىلدىڭ 9 ساۋىرىندە ينسپەكتسيانىڭ «تازا سۋ ايدىندارى» اكتسياسىن وتكىزۋ بويىن­شا قۇرعان كەستەسىنە سايكەس جانۋار­لار دۇنيەسىن پايدالانۋشىلارعا بەكىتىلگەن تەلىمدەردە بالىق شا­رۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىنىڭ جاعالاۋ اۋماق­تارى تازارتىلدى. اكتسيا بارىسىندا وتكىزىلگەن بارلىق شارا كارانتيندىك ساقتىق شارالارىن ساقتاي وتىرىپ وتكىزىلدى. «تازا سۋ ايدىندارى» تابيعات قورعاۋ اكتسياسىنا ينسپەكتورلارمەن قاتار تابيعات پايدالانۋشىلار, قورىقشىلار, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قىزمەتكەرلەرى, ۆولونتەرلەر, تۇرعىندار قاتىستى. اكتسيا بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىنىڭ بەكىتىلگەن جانە رەزەرۆتىك 38 تەلىمىندە وتكى­زىلدى. وعان 542 ادام, 109 تەحنيكا قاتىسىپ, 65,4 توننا قوقىس, تۇر­مىستىق قالدىقتار ارنايى ورىنعا شىعارىلدى. بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىن يەسىز قالدىرىلعان بالىق اۋلاۋ قۇرالدارىنان تازارتۋ ماقساتىندا ءسۇزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, 525 دانا بالىق اۋلاۋ قۇرالدارى تابىلدى. ولار تولىعىمەن ورتەلىپ, جويىلدى.

سونىمەن قاتار مەكتەپتەر­دە, ارنايى ورتا ءبىلىم بەرۋ ورتالىق­تارىندا «تازا سۋ ايدىندارى» تابيعات قورعاۋ اكتسياسىنىڭ ما­ڭىزى مەن ماقساتىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلدى.

ساناقبەك كىتاپباەۆ,

«زايسان-ەرتىس» وبلىسارالىق باسسەيندىك بالىق ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى

شىعىس قازاقستان وبلىسى