ءالى كۇنگە دەيىن كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينالارعا كۇدىكپەن قارايتىنداردىڭ قاتارى از ەمەس ەكەنى راس. دەگەنمەن كەيىنگى كۇندەرى ىندەتتىڭ قايتا كۇشەيۋى, جاڭا شتاممداردىڭ پايدا بولۋى ۆاكتسينا سالدىرۋعا تالاپتانعان ازاماتتاردىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتتى. بۇل ارادا ءبىراز جۇرتتىڭ كوكەيىندە «بۇل ۆاكتسينالار قاۋپى بوتەن شتاممداردان قانشالىقتى قورعاي الادى؟» دەگەن كۇمان تۋعانى دا جاسىرىن ەمەس. وسى تاقىلەتتەس سۇراقتارعا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا ءبىر توپ ساراپشى جاۋاپ بەردى.
قازىرگى كەزدە حالىق اراسىندا ۆاكتسينا سالدىرۋعا دەگەن ۇمتىلىس ارتىپ وتىر. سوڭعى تاۋلىكتە 88 مىڭنان اسا ادام ءبىرىنشى كومپونەنتپەن, 46 مىڭنان اسا ادام ەكىنشى كومپونەنتپەن ۆاكتسينا الدى. بۇل تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايناگۇل قۋاتباەۆا مالىمدەدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان بويىنشا جالپى 3 335 172 ادام ۆاكتسينانىڭ ءبىرىنشى دوزاسىن السا, 2 596 000 ادام ەكىنشى دوزاسىن سالدىردى. ىندەت قاۋپى ءتونىپ تۇرعان شاقتاعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ تاعى ءبىرى – ستاتسيونارلارعا جاتقىزىلعان ادامدار سانى. قازىرگى كەزدە 596 ناۋقاستىڭ جاعدايى اۋىر, ونىڭ ىشىندە 103-ءى وتە اۋىر جاعدايدا, 67-ءى ءوجج-مەن قامتاماسىز ەتىلدى. سونىمەن قاتار ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە جۇرگىزىلگەن تالداۋعا سايكەس, سوڭعى 7 كۇندە جۇقپالى اۋرۋلار ستاتسيونارلارىندا جاتىن ورىنداردى قامتاماسىز ەتۋ 25%-دان 29%-عا دەيىن ارتقان, رەانيماتسيالىق توسەك-ورىندار قاجەتتىلىگى 20%-دان 24%-عا دەيىن ءوستى.
وسىعان دەيىن ىندەتپەن ءبىر اۋىرىپ جازىلعان ادامعا التى ايعا دەيىن ۆاكتسينا سالۋعا بولمايتىنى ايتىلىپ كەلدى. ەندى احۋالدىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى كۆي جۇقتىرىپ, ساۋىققان ادامدار ءۇش ايدان كەيىن-اق ۆاكتسينا سالدىرا الادى. «سوڭعى عىلىمي مالىمەتتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, سىرقاتتانىپ جازىلعان ناۋقاستاردىڭ ءۇش اي وتكەندە ۆيرۋستى قايتا جۇقتىرۋ قاۋىپتىلىگى جوعارى بولۋىنا بايلانىستى باس مەملەكەتتىك سانيتار دارىگەردىڭ سوڭعى قاۋلىسى بويىنشا كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعان ناۋقاستارعا 3 ايدان كەيىن ۆاكتسينا الۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان», دەدى ا.قۋاتباەۆا.
جاقىندا گامالەي زەرتتەۋ ورتالىعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سپۋتنيك V ەكپەسىن العان ادامداردىڭ ء«ۇندى» شتامىنا توزىمدىلىگىنىڭ تومەندەگەنى جايلى مالىمدەگەن ەدى. بۇل رەتتە «حالقىنىڭ 10%-ى عانا ۆاكتسينالانعان قازاقستاندا قولجەتىمدى ۆاكتسينالاردىڭ «دەلتا» شتامىنا قاتىستى كورسەتكىشتەرى قانداي بولدى؟» دەگەن سۇراق تۋادى.
– سپۋتنيك V ۆاكتسيناسىن ءوندىرۋشى تاراپىنان وسىلاي ايتىلدى. حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەزىندە ءبىز قازاقستاندا قولدانىلىپ جاتقان ءتورت ۆاكتسينانىڭ قايسىسى بولماسىن, ونىڭ تيىمىلىگىنىڭ ءبىر كورسەتكىشى – اعزاعا تۇسكەندە پايدا بولاتىن انتيدەنەلەردىڭ ۆيرۋستى بەيتاراپتاندىرۋعا ىقپال ەتەتىنىن ايتامىز. سونداي-اق بۇل ىندەتتى جۇقتىرۋ قابىلەتىن تومەندەتەدى. وسىعان بايلانىستى سپۋتنيك V ۆاكتسيناسىنىڭ ۆيرۋستى بەيتاراپتاندىرۋ كورسەتكىشىنىڭ 2,6 ەسەگە تومەندەۋىنە قاراماستان, ونىڭ تيىمدىلىگى جوعارى بولىپ قالادى. ۆاكتسينانىڭ تيىمدىلىگى 92%-دەن 90%-عا دەيىن عانا كەمىدى. ال 90% وتە جوعارى كورسەتكىشتەر ساناتىنا جاتادى, – دەدى ا.قۋاتباەۆا.
سپيكەر قازاقستان اۋماعىندا قولدانىلىپ جاتقان ءتورت ۆاكتسينا دا جەر شارىندا تسيركۋلياتسيادا جۇرگەن كۆي نۇسقالارىنا, ونىڭ ىشىندە ء«ۇندى» شتامىنا توتەپ بەرە الاتىنىن اتاپ ءوتتى.
ءتۇرلى ۆاكتسينالار تاۋىپ, ىندەتتى السىرەتكەنىمىزبەن, بۇل ۆيرۋس تا قارسىلىق ءبىلدىرىپ, بەلسەندى تۇردە وزگەرە باستايدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, كوروناۆيرۋستىڭ «دەلتا» نۇسقاسى «بريتاندىق» جانە باسقا دا تۇرلەرىنە قاراعاندا 60% جۇقپالى, «دەلتا» نۇسقاسىن جۇقتىرۋ سالدارىنان اۋرۋحاناعا جاتۋ مەن ءولىم قاۋپى ەداۋىر ارتادى. بۇل تۋرالى پروفەسسور-يممۋنولوگ, پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, امەريكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى الماز شارمان ايتىپ بەردى.
– بالالار ء«ۇندى» شتامىن 5 ەسە ءجيى جۇقتىرا باستادى, بىراق ونىڭ بالالاردا قانشالىقتى اگرەسسيۆتى ەكەنى بەلگىسىز. ال ءالى ۆاكتسينا الماعان ەرەسەك ادامدار كوروناۆيرۋستىڭ «دەلتا» نۇسقاسىنا وتە سەزىمتال كەلەدى. ۆاكتسينا «دەلتا» مەن كوروناۆيرۋستىڭ باسقا نۇسقالارىنا قارسى جالعىز ءارى ءتيىمدى قۇرال بولىپ قالا بەرەدى. ۆاكتسينانىڭ ءبىرىنشى دوزاسى 17% ناشار قورعايدى, بىراق ەكىنشى دوزانى العاننان كەيىن «دەلتاعا» قارسى تيىمدىلىگى قالپىنا كەلەدى. «دەلتا» نۇسقاسىنان تۋىنداعان ىندەتتىڭ قازىرگى تولقىنى ۆاكتسينا العان جانە الماعان ادامدار اراسىنداعى الشاقتىقتى ارتتىرا ءتۇستى. ادامداردىڭ بۇل ساناتتارى ەكى ءتۇرلى الەمدە ءومىر سۇرەدى. ۆاكتسينا الماعاندار پاندەميا دامۋىنىڭ ەڭ قاۋىپتى كەزەڭى ءوتىپ جاتقانىن, ينفەكتسيا جۇقتىرۋ جانە ءولىم قاۋپى جوعارى ەكەنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. ەستەرىڭىزدە بولسىن, ازىرگە ءبىز ءوجج نەمەسە انتيكواگۋليانتتار مەن قابىنۋعا قارسى ءدارى-دارمەكپەن تەك COVID-19 سالدارىن عانا ەمدەپ جاتىرمىز, – دەدى ا.شارمان.
سونىمەن قاتار پروفەسسور وسلو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋ مالىمەتتەرىن كەلتىردى. الەمدە ۆاكتسينانىڭ 3 ملرد اسا دوزاسى پايدالانىلدى, ياعني 100 ادامعا – شامامەن 39 دوزادان. نەگىزىنەن اقش, ەۋروپا ەلدەرىندە, يزرايلدە حالىقتىڭ كوپ بولىگى ۆاكتسينامەن قامتىلدى, الەمنىڭ باسقا دا ايماقتارىندا ۆاكتسينالاۋ قارقىنى ەداۋىر ارتتى.
– حالىقتىڭ 80%-دان استامى مۇلدە ۆاكتسينالانباعان جاعدايدى مەن ايسبەرگكە قاراي ءجۇزىپ بارا جاتقان كەمەمەن سالىستىرامىن. كەمە – بۇل ءبىزدىڭ قالىپتى ومىرگە ورالۋىمىز, ايسبەرگ – ەگىلمەگەن ادامدار ماسساسى, ال لوكداۋن, كارانتين, ماسكا تاعۋ جانە الەۋمەتتىك قاشىقتىقتى ساقتاۋ سياقتى ىندەتكە قارسى شارالار – تەجەۋ مەحانيزمدەرى, كەمەنىڭ قاۋىپتى ايسبەرگكە جاقىنداۋىن باسەڭدەتۋ. ال ۆاكتسينالاۋ – ايسبەرگتىڭ ەرۋىن تەزدەتەتىن نارسە. ءبىز قانشالىقتى تەز ۆاكتسينا سالدىرساق, ايسبەرگ سوعۇرلىم تەز ەريدى دەپ ۇمىتتەنەمىز, – دەدى ساراپشى.
بريفينگكە قاتىسقان قدسجم ەپيدەميولوگيا جانە دالەلدى مەديتسينا كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى رافايل قىپشاقباەۆ ۆيرۋستىڭ مۋتاتسياسى وتە ءجيى بولاتىنىن ءتۇسىندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۆيرۋس – اقۋىز قابىعىمەن جابىلعان جاسۋشادان تىس تىرشىلىك فورماسى. سوندىقتان تىرشىلىك ەتۋ ءۇشىن وعان بەيىمدەلۋ كەرەك, وكىنىشكە قاراي, بۇل وتە تەز بولادى. ءاربىر جاڭا مۋتاتسيا – ونىڭ كۇشەيۋىنىڭ بەلگىسى, ياعني ينفەكتسيا تەز جۇعادى, اۋرۋدىڭ اعىمى دا وزگەرەدى. بۇل رەتتە ۆاكتسينالانعان ادامدار ارتىقشىلىققا يە.
– اۋىرىپ شىققان ادام لوتەرەيا سەكىلدى, اۋرۋ جەڭىل سيمپتومسىز تۇردە بولۋى ىقتيمال نەمەسە ءوجج قوسىلۋ, ءولىم جاعدايلارىنا اكەلۋى مۇمكىن. ۆاكتسينالاردىڭ جاناما اسەر- لەرى تۋرالى سۇراقتارعا كەلسەك. ەلەستەتىپ كورىڭىزشى, ادام كۇن سايىن ۇيىنەن شىعىپ, كولىگىنە وتىرىپ, كەتەدى. تەوريالىق تۇرعىدان العاندا, ونىڭ اپاتقا ۇشىراپ, قايتىس بولۋ قاۋپى بار. دەگەنمەن ءبىز كولىكتەردەن باس تارتپايمىز, ولارعا قارسى قوزعالىس جوق. ۆاكتسينالارمەن دە جاعداي سولاي: جاعىمسىز رەاكتسيالاردىڭ پايدا بولۋ ىقتيمالدىعى بار, ۆاكتسيناتسياعا قارسى وتە كۇشتى قوزعالىس تا جوق ەمەس. مەديتسينادا ەڭ قاراپايىم ءدارىنىڭ ءوزى – بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپا, ءبارى دە قاۋىپ توندىرەدى. ال اۋىرىپ جازىلعاندىقتان ەكپە سالدىرمايمىن دەيتىندەر ۆاكتسينا الماسا, ۆيرۋس تاسىمالداۋشى بولا الادى, وزىنە عانا ەمەس, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا قاۋىپ توندىرەدى, ولاردىڭ ىشىندە اتا-انالارى دا, قارت تۋىستارى دا بار. ناتيجەسىندە بۇل ستاتسيونارلىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەلەرىنە تۇسەتىن جۇكتەمەنى دە ارتتىراجى. وسى جاعىن ويلانۋ كەرەك. ەگەر بىرلەسىپ ارەكەت ەتپەسەك, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى پاتسيەنتتەردىڭ كوپتىگىن كوتەرە الماي قالادى. ءبىزدىڭ جالعىز امالىمىز – ۆاكتسينالاۋ, – دەيدى ەپيدەميولوگ ر.قىپشاقباەۆ.