ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىكباي ترۇموۆ ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى جان-جاقتى بايانداپ, جۋرناليستەردىڭ ساۋالىنا قاراي كوپشىلىكتى تولعاندىرعان وزەكتى ماسەلەلەردىڭ قالاي شەشىلىپ جاتقانىن ايتىپ بەردى.
2021 جىلدىڭ 5 ايىندا وڭىرلەردىڭ دامۋ قورىتىندىسىنا سايكەس ماڭعىستاۋ وبلىسى وتە جاقسى كورسەتكىش كورسەتىپ وتىر. الدىمەن وسىدان باستاعان سەرىكباي ترۇموۆتىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىر وڭدەۋ ونەركاسىبى, ينۆەستيتسيا, اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرىلىس جۇمىستارى جانە تۇرعىن ءۇيدى ىسكە قوسۋ ساۋدا, كولىك قاتىناسى, ياعني ەكونوميكانىڭ بارلىق 7 باعىتى بويىنشا وڭ وسىمگە قول جەتكىزدى.
– بيىل 5 ايدا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ سالاسىنداعى ءوندىرىس كولەمى 4,5% ءوسىپ, 63,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. مىسالى, مينەرالدى تىڭايتقىشتار, بيتۋم, مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ ءبىرشاما ءوستى. اقتاۋداعى كاسپي بيتۋم زاۋىتى اتالعان مەرزىمدە جالپى ەلىمىزدە وندىرىلگەن جول بيتۋمىنىڭ 48%-ىن قامتىپ وتىر. بيىل بۇل سالادا جالپى قۇنى 21 ملرد 700 مىڭ تەڭگە بولاتىن 8 جاڭا جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ناتيجەسىندە, 200-دەن اسا جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلادى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار ماڭعىستاۋ وبلىسى – ينۆەستيتسيا كوزدەرىن تارتۋ بويىنشا ۇزدىك ايماقتار قاتارىندا. جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە وبلىسقا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 5 ايدا 12,9%-عا ارتىپ, 216,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بيىل وبلىستا 270 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجىعا 12 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى ارقىلى 2 600 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ كوزدەلگەن. وڭىرگە ينۆەستيتسيا تارتۋدا ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ ۇلەسى زور. ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى اشىلعالى 200 ملرد تەڭگەدەن اسا ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇگىندە بۇل ايماقتا 19 ءوندىرىس وشاعى جۇمىس ىستەپ تۇر. وندا 1 800-گە تارتا ادام ەڭبەك ەتۋدە. الداعى ۋاقىتتا شەتەلدىك جانە وتاندىق ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن تاعى 5 جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ تيىمدىلىگى مەن تولىمدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تاپسىرماسىنا سايكەس ساپالى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا, – دەدى س.ترۇموۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ماڭعىستاۋ – قازاقستانداعى ءتۋريزمدى دامىتۋعا قولايلى ايماقتاردىڭ ۇزدىك وندىعىنا كىرەدى. اقتاۋ قالاسىندا جاعاجاي ءتۋريزمىن, ال اۋدانداردا ەكو, ەتنوتۋريزمدى دامىتۋعا مۇمكىندىك زور. بۇل ماقساتتا كەشەندى جوسپار جاساقتالىپ, سالانى جەتىلدىرۋ باعىتتارى ايقىندالدى. بىلتىر وڭىرگە 160 مىڭنان اسا تۋريست كەلگەن. بيىل ماڭعىستاۋعا 200 مىڭعا جۋىق ادام كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. بىلتىر تەڭىز جاعالاۋىندا «ريكسوس» تۋريستىك كەشەنى ىسكە قوسىلعان. كۇنى بۇگىنگە دەيىن بۇل قوناقۇيگە 124 مىڭنان اسا ادام دەمالۋعا كەلگەن. ال بيىل جىل باسىنان بەرى 46 مىڭنان اسا ادامدى قابىلدادى. بۇل قوناقۇيگە 600-دەن اسا تۇرعىن جۇمىسقا ورنالاستى, بىرنەشە جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەر جانە قىزمەت كورسەتۋشىلەرمەن كەلىسىمشارتتار جاسالدى. بۇل كەلىسىم وبلىستاعى شاعىن جانە ورتا كاسىپتىڭ جاندانۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر.
قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن قارجى ءبولىنىپ, اقتاۋ قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى جىلى جاعاجايدى ينفراقۇرىلىممەن قامتۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى جالعاسۋدا. كۋرورتتىق ايماقتى دامىتۋدىڭ 2-كەزەڭى اياسىندا ءىرى كومپانيالار جاڭا قوناقۇيلەر, گولف-كلۋب, وتباسىلىق ويىن-ساۋىق ساياباعىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدە. بۇل جوبالارعا 180 ملرد تەڭگەدەن اسا ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى 1600-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇگىندە ىشكى تۋريزمگە ەلدىڭ قىزىعۋشىلىعىن جانە مەملەكەتتىڭ قولداۋىن سەزىنگەن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر دە «جىلى جاعاجاي» اۋماعىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالارىن ىسكە اسىرۋدا.
– ءوڭىر ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى – اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ. بيىل 5 ايدا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ 5,1 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, 3% ءوسىم قامتاماسىز ەتىلدى. وسى جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جالپى 8 ملرد تەڭگە بولاتىن 10 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى 200-گە جۋىق جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بيىلعا جوسپارلانعان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ىشىندە جاقىندا قۇس فابريكاسى اشىلدى. بۇل فابريكادا جىلىنا 5 مىڭ توننا تاۋىق ەتى وندىرىلەدى. اتالعان كاسىپورىن بولاشاقتا تاۋىق ەتىنە دەگەن ىشكى سۇرانىستىڭ 50%-ىن قامتاماسىز ەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار مۇنايلى اۋدانى 15 مىڭ توننا قۇراما جەم وندىرەتىن زاۋىتتى ىسكە قوستى. جىل سايىن جىلىجايلار الاڭىن 7 گەكتارعا ۇلعايتا وتىرىپ, باقشا جانە كوكونىس ونىمدەرىن 10%-عا دەيىن كوبەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وسى ماقساتتا قازىرگى تاڭدا Aktau Green House كومپانياسى مەن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەرگە جىلىجاي الاڭدارىن كوبەيتۋ ءۇشىن ارنايى جەر تەلىمدەرى بەرىلىپ, ارنايى جۇمىستار باستالىپ كەتتى. اتالعان جىلىجاي ىسكە قوسىلعان جاعدايدا كەمىندە 22 مىڭ توننا ءونىم الۋعا بولادى. بۇل ىشكى نارىقتى 35-40%-عا دەيىن ونىممەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى وبلىس اكىمى.
سونىمەن قاتار اكىم وڭىردە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جىل سايىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردى تۇراقتاندىرۋ قورى قالىپتاسىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ 11 ءتۇرى بويىنشا 2 مىڭ توننا قور جاساقتالدى. اتالعان ازىق-ت ۇلىك باعالارىن تومەندەتۋ جانە ۇستاپ تۇرۋ ماقساتىندا وبلىستا بارلىق ساۋدا جەلىلەرىمەن مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. ساۋدا ورىندارىندا قولجەتىمدى باعامەن ساتىلاتىن «الەۋمەتتىك بۇرىش» جوباسى ىسكە قوسىلدى.
س.ترۇموۆقا جۋرناليستەر تاراپىنان قويىلعان سۇراقتاردىڭ ىشىندە قۋاڭشىلىق ماسەلەسى ءجيى قوزعالدى. ءوز كەزەگىندە ءوڭىر باسشىسى بۇل جاعدايدى بارىنشا رەتتەۋ امالدارى جاسالىپ جاتقانىن ايتتى.
– بيىل قىستا قاردىڭ, كوكتەمدە جاۋىن-شاشىننىڭ تۇسپەۋى مال ءوسىرىپ وتىرعان شارۋالارعا قيىندىق تۋدىرىپ وتىر. وسىعان وراي ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلدى. ولكەنىڭ جەكە شارۋاشىلىقتارىن مال ازىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاقىن ورنالاسقان اقتوبە وبلىسىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى. ونىڭ ىشىندە مال ازىعىن قاجەتتى مولشەردە جەتكىزۋگە جانە ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ شارۋاشىلىقتارىنا جايىلىمدىققا, شابىندىققا جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋگە كەلىسىلدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل جۇمىستاردى باستاپ كەتتىك. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن مال ازىعى قورىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا 200 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىندى. كورشى وبلىستاردان تيەلگەن جەم-ءشوپ ءوڭىر شارۋالارىنا جەتكىزىلۋدە. سونىمەن قاتار ورىن العان جاعدايعا بايلانىستى قۇرامىندا اۋىل شارۋاشىلىعى, ەكولوگيا مينيسترلىگى وكىلدەرى, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, رەسپۋبليكالىق «قازگيدرومەت» باسشىسى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنەن تۇراتىن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ وبلىستىڭ قازىرگى جاعدايىمەن تانىستى, جەرگىلىكتى حالىقپەن كەزدەستى. ناتيجەسىندە, مەملەكەتتىك قولداۋلارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ, ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتۋ قاجەتتىگى بويىنشا ۇسىنىس بەرىلىپ جۇمىس جالعاسۋدا. وسى جۇمىستار اياسىندا «ازىق ت ۇلىك كەلىسىم-شارت كورپوراتسياسى» اق ارقىلى 1 700 توننا ارزان باعادا ارپا الدىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. «قازگيدرومەت» رمك مالىمەتىنشە, ماڭعىستاۋدا جاۋىن-شاشىننىڭ مولشەرى قاجەتتى نورمانىڭ 17% قۇراپ وتىر, – دەدى س.ترۇموۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنان جەم-ءشوپ الۋ بويىنشا ءتيىستى قاراجات ءبولىندى, 15-20 ماۋسىمعا دەيىن 10 ۆاگون جەم جەتكىزىلىپ, شارۋاشىلىقتارعا جەڭىلدەتىلگەن باعامەن ۇسىنىلادى. رەسمي مالىمەتتەرگە سايكەس, كوكتەمدە 1 مىڭنان اسا مال باسى ولگەن. بۇل جاعدايلار بويىنشا ساراپتامالىق كوميسسيا جۇمىس ىستەۋدە, ءتيىستى شەشىمدەر قابىلدانادى.