قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىسى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋ­تسيا­لىق كەڭەسى, توراعا ق.ءا.ءمامي, كەڭەس مۇشەلەرi ا.ق.داۋىلباەۆ, ۆ.ا.مالينوۆسكي, ي.د.مەركەل, ر.ج.مۇقاشەۆ, ءا.ا.تەمىربەكوۆ جانە ۋ.شاپاك قاتىسقان قۇرامدا:

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت ءمينيسترى م.ب. بەكەتاەۆتىڭ,

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەنا­تى­­نىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلا­مەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ا.ي. لۋكيننىڭ,

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجى­لى­سىنىڭ وكىلى – زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفور­ما كوميتەتىنىڭ توراعاسى ق.س.ءمۋسيننىڭ,

قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سو­تى­نىڭ سۋدياسى س.ءا. جارمۇحامبەتوۆانىڭ,

قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرا­تۋ­راسىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پرو­كۋرورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ب.ن.اسى­لوۆ­­تىڭ,

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كو­ميتەتىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنبا­سارى م.ءو.قالقاباەۆتىڭ,

قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىبايلاس جەمقور­لىق­قا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ وكىلى – قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىن­باسارى و.ا.بەكتەنوۆتىڭ,

قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجىلىق موني­تو­ري­نگ اگەنتتىگىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەس­پۋب­­ليكاسى قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى تورا­عاسىنىڭ ورىنباسارى ج.ف.ەلەمەسوۆتىڭ,

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ىستەر مينيستر­لى­گىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ىستەر ءمي­نيسترىنىڭ ورىنباسارى ق.ي.سونتاەۆتىڭ,

رەسپۋبليكالىق نوتارياتتىق پالاتانىڭ ءتورايىمى ءا.ب.جانابيلوۆانىڭ,

قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەكە سوت ورىنداۋ­شى­لارىنىڭ رەسپۋبليكالىق پالاتاسىنىڭ باس­قار­ما توراعاسى ە.ە.يبراەۆتىڭ,

رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ وكىل­­دەرى – ادۆوكاتتار د.ق.قانافيننىڭ جانە س.ءا.ء مۋسين­­نىڭ,

ادۆوكات, الماتى وبلىسى ادۆوكاتتار القاسى­نىڭ مۇشەسى ا.م. وماروۆانىڭ,

ادۆوكات, الماتى وبلىسى ادۆوكاتتار القاسى­نىڭ مۇشەسى ن.ج. سيقىمباەۆتىڭ,

نۇر-سۇلتان قالاسى زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتا­سىنىڭ توراعاسى ءا.ءا. ىسقاقوۆتىڭ,

«Kazakhstan Bar Association» زاڭ كونسۋل­تانت­تارى پالاتاسىنىڭ توراعاسى ج.س.ەلۋباەۆ­تىڭ,

«ستاتۋس» زاڭ كونسۋلتانتتارى پالا­تا­­سىنىڭ توراعاسى, «قازاقستاندىق زاڭ كون­سۋل­تانت­تارى پالاتالارىنىڭ قاۋىمداستىعى» زاڭ­دى تۇل­عالار بىرلەستىگى كەڭەسىنىڭ توراعاسى ر.ا.جۋسان­عاليەۆتىڭ,

الماتى قالاسى زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتا­سى­نىڭ توراعاسى ب.ە. ماقۇلباەۆتىڭ,

اتىراۋ وبلىسى زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتاسىنىڭ توراعاسى ن.ا. مۇباراكتىڭ,

پاۆلودار وبلىسى زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتاسىنىڭ ءتورايىمى س.ت.قايداروۆانىڭ,

قاراعاندى وبلىسى زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتاسىنىڭ باسقارما مۇشەسى ا.ۆ. بوچاروۆتىڭ قاتىسۋىمەن

ءوزىنىڭ اشىق وتىرىسىندا بەينەكون­فەرەنتس­باي­لانىس رەجىمىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ق.ك.توقاەۆتىڭ «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ادۆو­كات­تىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى ماسەلەلەرى ب­و­يىن­شا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرا­لى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىن قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا ساي­كەس­تىگىنە تەكسەرۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قارادى.

بايانداماشى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى كون­ستيتۋ­تسيالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ي.د. مەركەل­دىڭ حا­بارلاماسىن, وتىرىسقا قاتىسۋ­شىلاردىڭ, ساراپ­شىلار – زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور س.ت.تىنىبەكوۆتىڭ جانە زاڭگەر ب.ا.رايىسو­ۆانىڭ سويلەگەن سوزدەرىن تىڭداپ, ساراپ­شىلار – PhD دوكتورى, نۇر-سۇلتان قالاسى ادۆوكاتتار القاسىنىڭ ادۆوكاتى ا.م.قوعاموۆ­تىڭ جانە زاڭ عىلىمدارىنىڭ كان­دي­­­داتى, دوتسەنت ر.م. جاميەۆانىڭ قورىتىن­دى­لارىمەن تانىسىپ, رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ, جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق پالاتاسىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىنىڭ, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, اكادەميك ە.ا. بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, كاسپي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ جانىنداعى زاڭناما جانە سالىستىرمالى قۇقىقتانۋ ينستيتۋتىنىڭ قورىتىندىلارىن, جەكەلەگەن ادۆوكاتتاردىڭ, زاڭ كونسۋلتانتتارىنىڭ, ولاردىڭ پالاتالارى مەن قاۋىمداستىقتارىنىڭ باستاماشىلىق قورىتىندىلارىن, كونستيتۋتسيالىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ باسقا دا ماتەريالدارىن زەردەلەپ, جەكەلەگەن شەتەلدەردىڭ زاڭناماسى مەن پراكتيكاسىن تالداپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى

انىقتادى:

رەسپۋبليكا پارلامەنتى «قازاقستان رەسپۋب­لي­­كاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋ­رالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىن 2021 جىلعى 8 ساۋىردە قابىلداپ, مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ قول قويۋىنا 2021 جىلعى 13 ساۋىردە ۇسىن­عان.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى كونستيتۋتسيانىڭ 72-بابى 1-تارماعىنىڭ 2) تار­ماق­شاسىنا سايكەس كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە اتال­­عان زاڭدى ونىڭ رەسپۋبليكا كونستي­تۋ­تسيا­سى­نا سايكەستىگى تۇرعىسىنان قاراۋ تۋرالى ءوتىنىش جولدادى.

كورسەتىلگەن زاڭنىڭ كونستيتۋتسيالىلىعىن تەكسەرگەن كەزدە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مىنانى نەگىزگە الدى.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نا­مالىق اكتىلەرىنە ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ زاڭى (بۇدان ءارى – زاڭ) قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ شەڭ­بە­رىندە, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كور­سەتۋ جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جەكەلەگەن تۇر­لەرىن (قىل­مىستىق قۋدالاۋ, سوت تورەلىگى جانە باسقالار) ىس­كە اسىرۋ كەزىندە تسيفرلىق تەح­نولوگيالار قول­دانىلۋىنىڭ تەرەڭدەۋىنە نەگىز­دەل­گەن, ادام­نىڭ جانە ازاماتتىڭ بىرقاتار كون­ستي­تۋ­تسيا­لىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ىسكە اسىرۋ جانە قورعاۋ تەتىكتەرى مەن كەپىلدىكتەرىن زاڭنامالىق رەتتەۋدى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. وندا ءۇش كودەكس پەن التى زاڭعا: قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق-پروتسەستىك كو­دەك­سىنە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىل­مىس­تىق-اتقارۋ كودەكسىنە, قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكسىنە جانە قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ «نوتاريات تۋرالى», «كوم­مەر­تسيالىق ەمەس ۇيىمدار تۋرالى», «ساي­كەس­تەندىرۋ نومىرلەرىنىڭ ۇلتتىق تىزى­لىم­دە­رى تۋرالى», «اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ جانە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى», «جابىرلەنۋشىلەرگە وتەماقى قورى تۋرالى» جانە «ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى» زاڭ­دارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كوزدەلەدى.

پارلامەنت زاڭداردا جەكە جانە زاڭدى تۇلعا­لار­دىڭ قۇقىق سۋبەكتىلىگىنە, ازاماتتاردىڭ قۇ­قىق­تارى مەن بوستاندىقتارىنا, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ مىندەتتەرى مەن جاۋاپ­كەر­شى­لىگىنە, سونداي-اق مەنشىك رەجىمىنە جانە وزگە دە م ۇلىكتىك قۇقىقتارعا, سوت قۇرىلىسى مەن سوت ءىسىن جۇرگىزۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى نەگىزگى پرين­تسيپ­­تەر مەن نورمالاردى بەلگىلەۋگە قۇقىلى (كون­ستي­تۋتسيانىڭ 61-بابى 3-تارماعىنىڭ 1), 2) جانە 6) تارماقشالارى).

كونستيتۋتسيانىڭ 13-بابىنىڭ 3-تارما­عىن­دا بەكىتىلگەن بىلىكتى زاڭ كومەگىن الۋ قۇقىعى ءار­بىر ادامنىڭ ءوزى زاڭدىق ماڭىزى بار ارەكەتتەر جا­ساعان كەزدە جوعارى بىلىكتى زاڭگەرلەردىڭ كاسىبي كومەگىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىن كوزدەيدى. بىلىكتى زاڭ كومەگىنىڭ جاريا-قۇقىقتىق ءمانى ونىڭ نەگىزگى زاڭدا بەكىتىلگەن سوت ارقىلى قورعالۋ قۇقىعىن جانە سوت تورەلىگى قاعيداتتارىن ىسكە اسىرۋمەن تىعىز بايلانىستى ەكەندىگىن دە بىلدىرەدى.

كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءوزىنىڭ قورىتىن­دى شەشىمدەرىندە قۇقىقتاردىڭ نەمەسە بوستان­دىق­تاردىڭ ناقتى ءبىر ءتۇرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيگە دەيىن كوتەرىلۋى جانە كونستيتۋتسيادا ونىڭ كەپىلدىلىگىنىڭ جاريالانۋى مەملەكەتتىڭ وسى قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن وزىنە جۇكتەيتىنىن بىلدىرەدى, دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن (1999 جىلعى 12 ناۋرىزداعى №3/2, 2004 جىلعى 20 ساۋىردەگى №3, 2005 جىلعى 29 ساۋىردەگى №3 نورماتيۆتىك قاۋلىلار).

مەملەكەت وسى سالاداعى ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداي وتىرىپ, جەكە ادامنىڭ كورسەتىلگەن قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرۋ ءۇشىن دە, بىلىكتى زاڭ كو­مە­گىن كورسەتەتىن تۇلعالار قىزمەتىنىڭ تيىمدى­لى­گىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دە ءتيىستى جاعداي­لار جاساۋ ماقساتىندا قاجەتتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە وزگە سي­پات­تاعى شارالاردى قابىلداۋعا ءتيىس. دەمەك رەس­پۋبليكا پارلامەنتى زاڭ كومەگىن كورسەتۋ جۇ­يە­سىن قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ ناقتى مودەلدەرىن, ال وسىنداي جاريا-قۇقىقتىق سيپاتتاعى قىزمەتتى جۇزەگە اسىرعىسى كەلەتىن ادامدار ءۇشىن مىندەت­تى تالاپتاردى, شارتتار مەن شەكتەۋلەردى ايقىن­داۋ­عا قۇقىلى.

زاڭنامالىق شارالار ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا زاڭ قىزمەتىن كاسىپتىك نەگىزدە جۇزەگە اسىراتىن ادۆوكاتۋرا, نوتاريات سياقتى جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ەمەس ينستيتۋتتاردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن, ۇيىمداستىرىلۋىن جانە قىزمەت نىسانالارىن رەگلامەنتتەي الادى. بۇل رەتتە زاڭ شىعارۋشىنىڭ قالاۋى شەكتەۋسىز ەمەس, ول جەكە جانە جاريا مۇددەلەردىڭ, مەملەكەتتىك رەتتەۋ مەن ءوزىن-ءوزى رەت­تەۋدىڭ اقىلعا قونىمدى تەڭگەرىمىن, سوت ءىسىن جۇر­­گىزۋدىڭ ءتيىستى تۇرلەرىندەگى زاڭگەرلەردىڭ ءرولى مەن جۇمىس قاعيداتتارىن, كاسىپتىك, ءوزىن-ءوزى باس­قاراتىن جانە ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىراتىن كوممەر­تسيالىق ەمەس ۇيىمدار رەتىندەگى ادۆوكاتتار القالارىنىڭ, نوتارياتتىق پالاتالار مەن زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتالارىنىڭ قۇقىقتىق جاع­دايىن جانە باسقا دا فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ديسپوزيتيۆتىك جانە يمپەراتيۆتىك ادىس­تەردىڭ وڭتايلى ۇيلەسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە با­عىت­تالۋعا ءتيىس.

كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ وسى قۇقىقتىق ۇستا­نىمدارى جالپىعا بىردەي تانىلعان حالىق­ارا­لىق اكتىلەردىڭ ەرەجەلەرىنە دە نەگىزدەلگەن.

ماسەلەن, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى 1966 جىلعى 16 جەلتوقساندا قا­بىل­داعان جانە 2005 جىلعى 28 قاراشاداعى قازاقس­تان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىمەن راتي­في­كا­­تسيالانعان ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىدە بەلگىلەنگەندەي, وسى پاكتىگە قاتىسۋشى ءاربىر مەملەكەت: وسى پاك­تىدە تانىلعان قۇقىقتارى مەن بوستان­دىق­تارى بۇزىلعان كەز كەلگەن ادامعا ءتيىمدى قۇقىق­تىق قورعاۋ امالىن قامتاماسىز ەتۋگە; قۇقى­عىن قورعاۋدى تالاپ ەتكەن كەز كەلگەن ادامنىڭ قۇقىقتىق قورعالۋ قۇقىعى قۇزىرەتتى سوت, اكىم­شى­لىك, زاڭ شىعارۋ بيلىكتەرى نەمەسە مەم­لە­كەت­تىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىندە كوزدەلگەن كەز كەلگەن باسقا دا قۇزىرەتتى ورگان ارقىلى بەل­­گىلەنۋىن جانە سوت ارقىلى قورعالۋ مۇم­كىن­­­دىگى­نىڭ دامۋىن قام­تاماسىز ەتۋگە مىن­دەت­تەنەدى (2-باپتىڭ 3-تارماعىنىڭ ا) جانە b) تار­ماق­شا­لا­رى).

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قىلمىس­تى­لىق­تىڭ الدىن الۋ جانە قۇقىق بۇزۋشىلارمەن قارىم-قاتىناس جونىندەگى سەگىزىنشى كونگرەسى قابىلداعان زاڭگەرلەردىڭ رولىنە قاتىستى نەگىزگى قاعيداتتارعا سايكەس بارلىق ادامدار پاي­دا­لانۋ­­عا ءتيىس ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن نەگىزگى بوس­تاندىقتارىنىڭ ءتيىستى تۇردە قورعالۋىن قام­تا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن بارلىق ادامداردىڭ تاۋەل­سىز كاسىبي زاڭگەرلەر كورسەتەتىن زاڭ قىزمەت­تە­رىنە شىن مانىندە قولجەتىمدىلىگى بولۋى ءتيىس. ۇكىمەت ونىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان جانە يۋريس­ديك­تسياسىنا جاتاتىن بارلىق ادامدار ءۇشىن زاڭ­گەر­لەر­گە ءتيىمدى جانە تەڭ قولجەتىمدىلىكتىڭ ءتيىمدى را­سىمدەرى مەن يكەمدى تەتىكتەرىن قامتاماسىز ەتەدى (كىرىسپە, 2-تارماق).

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادۆوكاتۋراسى ادامنىڭ ءوز قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋعا جانە زاڭ كومەگىن الۋعا مەم­لە­كەت كەپىلدىك بەرگەن جانە رەسپۋبليكانىڭ كون­ستيتۋتسياسىندا بەكىتىلگەن قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋعا جاردەمدەسۋگە, سونداي-اق داۋدى بەي­بىت جولمەن رەتتەۋگە جاردەمدەسۋگە مىندەتتى («اد­ۆو­كاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى» قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ (بۇدان ءارى – ادۆو­­كاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى زاڭ) 31-بابىنىڭ 1-تارماعى).

كونستيتۋتسيالىق كەڭەس بىرنەشە رەت تۇسىن­دىر­گەندەي, بىلىكتى زاڭ كومەگىن كورسەتۋ جونىن­دەگى كونستيتۋتسيالىق-قۇقىقتىق مىندەت نەگىزىنەن ادۆو­كاتتاردىڭ مىندەتى بولىپ تابىلادى. كونس­تي­تۋتسيا ادۆوكاتتارعا جەكە تۇلعالارعا دا, زاڭدى تۇل­عا­لارعا دا بىلىكتى زاڭ كومەگىن كورسەتۋ سالا­سىن­­دا, ال مەملەكەتكە – اركىمنىڭ وسىنداي كومەك الۋعا كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ جونىن­دە ەرەكشە مىندەت جۇكتەيدى (1999 جىلعى 2 شىلدەدەگى № 12/2 جانە 2009 جىلعى 20 تامىز­دا­عى №5 نورماتيۆتىك قاۋلىلار).

زاڭدا ادۆوكاتتاردىڭ زاڭ كومەگىن, ونىڭ ىشىندە مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومە­گىن, كورسەتۋ ماسەلەلەرىنە, ادۆوكاتتارعا قويى­لا­تىن تالاپتارعا, ادۆوكاتتىق قىزمەتپەن اينا­لىسۋعا ارنالعان ليتسەنزيادان ايىرۋ نەگىز­دە­رىنە, ادۆوكاتتىق قوعامداستىق ورگاندارىن ۇيىمداستىرۋعا جانە ولاردىڭ قىزمەتىنە جانە باسقالارعا قاتىستى وزگەرتۋلەر كوزدەلگەن.

ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى زاڭنىڭ 44-بابى 4-تارماعىنىڭ 1) جانە 2) تارماقشالارىندا كوزدەلگەن نەگىزدەر بويىنشا ليتسەنزياسىنان ايىرىلعان ادامدار ءۇشىن ادۆو­كاتتىق قىزمەتپەن اينالىسۋعا ءومىر بويى تىيىم سالۋ تۋرالى نورمانى الىپ تاستاۋ كون­ستيتۋتسيانىڭ ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن شەكتەۋدىڭ شارتتارى مەن شەكتەرىن بەلگىلەيتىن 39-بابىنىڭ ەرەجەلەرىمەن ۇيلەسەدى.

ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى زاڭنىڭ 44-بابى 4-تارماعىنىڭ 2) تار­ماقشاسىن بىلىكتىلىكتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى سالدا­رى­نان ادۆو­كات­تىڭ ءوز كاسىپتىك مىندەتتەرىن ورىنداۋى مۇمكىن بولمايتىنىن انىقتاۋ ءۇشىن اتتەس­تات­تاۋدى وتكىزۋ تۋرالى تالاپپەن تولىق­تى­رۋ ونىڭ قۇقىقتارىن كاسىپتىك قىزمەتپەن اينا­لى­سۋ قۇ­قى­عىنان نەگىزسىز ايىرۋدان قورعاۋ كەپىل­دىك­تە­رىن كۇشەيتەدى.

نەگىزگى زاڭنىڭ 61-بابى 3-تارماعىنىڭ

1) تارماقشاسىندا كورسەتىلگەن ماسەلەلەردى زاڭنا­ما­لىق رەتتەۋدەگى پارلامەنتتىڭ ديسكرەتسيالىق وكىلەتتىكتەرى شەڭبەرىندە زاڭ كومەگىن كورسەتۋ تۋرالى شارت جاساۋ ءتارتىبىن, ادۆوكاتتار القاسى ورگاندارىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن ناقتىلاۋعا, مۇشەلىك جانە نىسانالى جارنالاردى تولەۋ كەزىندە جەڭىلدىكتەردى پايدالاناتىن ادامداردىڭ ساناتتارىن بەلگىلەۋگە, ادۆوكاتتاردى تورالقانىڭ توراعاسى مەن مۇشەسىنىڭ لاۋازىمدارىنا ساي­لاۋ مەرزىمدەرىن, رەۆيزيالىق جانە تارتىپتىك كوميسسيالاردىڭ وكىلەتتىكتەر مەرزىمدەرىن ۇلعاي­تۋ­عا قاتىستى قۇقىقتىق نورمالار قابىلدانعان (زاڭ­نىڭ 1-بابى 9-تارماعىنىڭ 2), 7), 13)-16), 19), 25) جانە 26) تارماقشالارى).

زاڭمەن ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومە­گى تۋرالى زاڭنىڭ 67-بابى 2-تارماعىنىڭ ەكىنشى بولىگى 22) تارماقشاسىنىڭ قولدانىسى 2026 جىل­عى 1 قاڭتارعا دەيىن توقتاتىلا تۇرادى, وعان سايكەس ادۆوكاتتار القالارىنىڭ رەس­پۋب­­ليكالىق كونفەرەنتسياسى ادۆوكاتتار القا­لا­رى رەس­پۋب­لي­كالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ جالپى مۇق­تاج­دىقتارىنا جۇزەگە اسىراتىن جارنا­لار­دىڭ مول­شەرى مەن ءتارتىبىن ايقىندايدى. كورسەتىلگەن ۋاقىتقا دەيىن وسى جارنالاردىڭ مولشەرى مەن ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن ادۆوكاتتار القالارىنىڭ رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسياسى ايقىندايدى, بۇل رەتتە اي سايىنعى جارنالاردىڭ مولشەرى ءاربىر ادۆوكات ءۇشىن ەسەپتەلۋگە جانە ءتيىستى قارجى جىلىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدا بەلگىلەنگەن كەمىندە ءبىر ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتى قۇراۋعا ءتيىس.

زاڭ جوباسى باستاماشىلارىنىڭ جانە ۋاكى­لەت­تى ورگاننىڭ پىكىرىنشە, بۇل شارا ادۆو­كاتتىق ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمى رەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جانە ونىڭ شەگىنەن تىس جەردەگى مەملەكەتتىك جانە وزگە دە ۇيىمداردا ادۆو­كاتتار القالارى مەن ادۆوكاتتاردىڭ مۇد­دەلەرىن ءبىلدىرۋ جانە قورعاۋ, ادۆوكاتتار القا­لا­رىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ, ادۆوكاتتار كورسە­تەتىن زاڭ كومەگىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق با­زاسىن نىعايتۋعا جانە مۇمكىندىكتەرىن كۇشەي­تۋ­گە باعىتتالعان (ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى زاڭنىڭ 65-بابىنىڭ 2-تارماعى).

كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ادۆوكاتتار القالا­رى­نىڭ ۇيىمدىق-قۇقىقتىق نىسانىن جانە ولاردىڭ رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنا مىندەتتى مۇشەلىگىن, سونداي-اق قۇقىقتىق مەملە­كەت­تىلىك دامۋىنىڭ قازىرگى كەزەڭىندەگى ادۆوكاتۋرا دامۋىنىڭ جاي-كۇيىن ەسكەرە وتىرىپ, مۇنداي ۋاقىتشا رەتتەۋگە جول بەرىلەدى دەپ سانايدى. رەس­پۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى تيىسىنشە شەشۋ, باسقا كەپىلدەرمەن قاتار, بارابار قارجىلىق, كادرلىق جانە وزگە دە قامتاماسىز ەتۋدى تالاپ ەتەدى.

بىرقاتار نوۆەللالار زاڭ كومەگىنىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن ەنگىزۋمەن, اتاپ ايت­قان­دا, ونى مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومە­گىن كورسەتۋگە ادۆوكاتتاردىڭ قاتىسۋىن ۇيىم­داس­تىرۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن سوت­تار­­دىڭ تاعايىنداۋى بويىنشا بىلىكتى زاڭ كومەگىن كورسەتۋ ءۇشىن ادۆوكاتتاردى تاڭداۋ, ادۆوكاتتار ءتىزىلىمىن, ادۆوكاتتار مەن ولاردىڭ القالارىنىڭ ەسەپتىلىگىن جۇرگىزۋ كەزىندە جانە باسقا دا جاعدايلاردا ەنگىزۋمەن بايلانىستى (زاڭنىڭ 1-بابى 9-تارماعىنىڭ 4), 5) جانە 17) تارماقشالارى). زاڭنىڭ ءتيىستى نورمالارىندا بەلگىلەنگەن وزدەرىنىڭ ءمانى مەن ماقساتى, پاي­دالانۋ نىسانى تۇرعىسىنان ولار ازاماتتىق قوعامنىڭ جانە بىلىكتى زاڭ كومەگىن كورسەتۋدىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتى رەتىندە ادۆوكاتۋرانى ۇيىمداستىرۋ قاعيداتتارىنا قول سۇقپايدى. وسى ەلەكتروندىق جۇيە قوسالقى اقپاراتتىق-تەحنولوگيالىق ماقساتقا يە جانە ادۆوكاتتاردىڭ, ولاردىڭ القالارىنىڭ قىزمەتىن, اكىمشىلىك ەتۋ جۇيەسىن اۆتوماتتاندىرۋعا, ترانسپارەنتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە حالىققا قولايلى جاع­داي جاساۋعا باعىتتالعان. «مەملەكەتتىك مۇ­لىك تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىن­دا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن رەسپۋبليكالىق اد­ۆو­كاتتار القاسىنا سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرى­­لەتىن زاڭ كومەگىنىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيە­­سىنىڭ اقپاراتتاندىرۋ وبەكتىلەرى مەملە­كەت­تىك مەنشىكتە بولادى, ويتكەنى ولاردى ادام­نىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قوزعايتىن باسقا دا مەملەكەتتىك دەرەكقورلارمەن جانە مەملە­كەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيە­لە­رىمەن ينتەگراتسيالاۋ بولجانادى. زاڭدا رەس­پۋبليكالىق نوتارياتتىق پالاتاعا جانە جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق پالا­تا­سىنا قاتىستى دا وسىنداي تەتىك كوزدەلەدى, ولارعا سەنىمگەرلىك باسقارۋعا تيىسىنشە بىرىڭ­عاي نوتارياتتىق اقپاراتتىق جۇيە جانە اتقارۋ­شىلىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ مەملەكەتتىك اۆتومات­تان­دى­رىلعان اقپاراتتىق جۇيەسى بەرىلەدى (1-باپتىڭ 4-تارماعىنىڭ 2) تارماقشاسى جانە 7-تارماعى).

كورسەتىلگەن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار مەن ولاردىڭ مۇشەلەرىنىڭ قىزمەتىنە تسيفرلان­دىرۋ قۇرالدارىن ەنگىزۋ بويىنشا مۇنداي ۇستانىم كونستيتۋتسيانىڭ 26-بابىنىڭ 4-تار­ما­عىنىڭ تالاپتارىن بۇزبايدى, ويتكەنى ادۆو­كا­تۋرانىڭ, سونداي-اق نوتاريات پەن جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ قىزمەتى كاسىپكەرلىك قىزمەت بولىپ تابىلمايدى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ پايىمداۋىنشا, وسى قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارى تاعايىنىنىڭ جاريا-قۇقىقتىق سيپاتىن, مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ تيىسىنشە جۇمىس ىستەۋى مەن جۇمىسىنا, ولاردىڭ ءبىر-بىرىمەن ينتەگراتسياسىنا, دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋعا, جەكەلەگەن سالالاردى تسيفرلىق فورمات­قا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇيەلى تۇردە كوشىرۋگە ەلەۋلى مەملە­كەتتىڭ مۇددەلىلىگىن, ءتيىستى تەحنولوگيالىق جاراقتاندىرۋدى, اسىرەسە العاشقى كەزەڭدەردە, قامتا­ماسىز ەتۋگە مەملەكەتتىڭ بەلسەندى جاردەم­دەسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى بولىكتە قابىل­دان­عان زاڭنامالىق نوۆەللالار شامادان تىس مونوپوليالاندىرۋعا جانە جوسىقسىز باسەكە­لەس­تىكتىڭ دامۋىنا الىپ كەلەدى دەپ ساناۋعا بول­مايدى.

زاڭ كونسۋلتانتتارى مەن ولاردىڭ بىر­لەس­تىكتەرىنىڭ ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى زاڭدا بەكىتىلگەن ۇيىمداستىرۋ جانە قىز­مەت قاعيداتتارىندا ادۆوكاتۋرا ينستيتۋ­تى­مەن كوپ ۇقساستىعى بار. ولار كورسەتەتىن زاڭ قىزمەتتەرى, كەيبىر ەرەكشەلىكتەردى قوسپاعاندا (ىستەر ساناتتارى جانە باسقالار), كولەمى مەن سيپاتى بويىنشا ادۆوكاتتار كورسەتەتىن زاڭ كومەگىنە سايكەس كەلەدى. سوندىقتان ولار ءۇشىن جالپى بەيىندى زاڭدا كونستيتۋتسيانىڭ 13-بابى 3-تارماعىنىڭ ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋداعى زاڭ كونسۋلتانتتارىنىڭ ماڭىزدى ميسسياسىن بەلگىلەۋ, ماماندىقپەن اينالىسۋ ءۇشىن ارنايى تالاپتار مەن راسىمدەر, رەتتەۋ جانە باقىلاۋ تەتىك­تەرىن بەلگىلەي وتىرىپ, ولاردى زاڭ كومە­گىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەتىن بىلىكتى سۋبەكتىلەرگە جاتقىزۋ نەگىزدەلگەن بولىپ تابى­لادى جانە زاڭ شىعارۋشىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتا­دى.

زاڭدا زاڭ كونسۋلتانتتارىنا ادۆوكاتتاردىڭ كەيبىر تالاپتارىن, شارتتارى مەن قۇرالدارىن (قىزمەت كەپىلدىكتەرى, كومەكشىلەر, زاڭ كونسۋل­تان­تىنىڭ قۇپياسى جانە باسقالار) قولدانۋ ارقىلى ولاردىڭ حالىققا بىلىكتى زاڭ كومەگىن كورسەتۋ­دەگى, اسىرەسە سوتتاردا وكىلدىك ەتۋ كەزىن­دە­گى, ءرولى مەن جاۋاپتىلىعىن ودان ءارى كۇشەيتۋ باعى­تى جۇرگىزىلگەن.

بىلىكتى زاڭ كومەگىنە قۇقىقتى جۇزەگە اسىرۋ قىز­مەتىنىڭ جاريا-قۇقىقتىق ءمانىن, ونىڭ سوت تورەلىگىمەن ءوزارا بايلانىسىن, زاڭ قىزمەتتەرى نارىعىنداعى زاڭ كونسۋلتانتتارىنىڭ قاتىسۋ ۇلەسىن ەسكەرە وتىرىپ, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇنداي قۇقىقتىق رەتتەۋگە جول بەرىلەدى جانە ول كونستيتۋتسيالىق تالاپتارمەن كەلىسىلەدى دەپ پا­يىمدايدى.

كونستيتۋتسيالىق كەڭەس زاڭنىڭ باسقا دا ەرەجەلەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىلىعىن تەكسەردى.

قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسكە ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋ­لەرمەن قورعالۋعا قۇقىعى بار كۋانىڭ قۇ­قىق­تىق جاعدايى وزگەرەدى جانە ونىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىكتەرى كۇشەي­تىلەدى. زاڭمەن ول ءوز قۇقىقتارى مەن مۇددە­لە­رىن نەمەسە وكىلدىك ەتەتىن قۇقىقتار مەن مۇددە­لەر­دى قورعايتىن پروتسەسكە قاتىسۋشىلارعا جات­قى­زى­لا­دى (زاڭنىڭ 1-بابى 1-تارماعىنىڭ 1), 2), 5) جانە 8) تارماقشالارى). مۇنداي رەگلامەنتتەۋ وزىنە قاتىستى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى تۋرالى بولجام بار ادامعا ول سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋگە تارتىلعان كەزدەن باستاپ نەعۇرلىم ناقتى پروتسەستىك مارتەبە بەرۋ­گە, ونىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن ىسكە اسى­رۋعا جانە قورعاۋعا باعىتتالعان, بۇل نەگىزگى زاڭنىڭ 13-بابىنىڭ 1 جانە 3-تارماقتارىنا جانە 77-بابى 3-تارماعىنىڭ 1) تارماقشاسىنا سايكەس كەلەدى.

زاڭدا كۇدىكتى دەپ تانۋ, كۇدىكتىنىڭ ءىس-ارەكەتىن سارالاۋ تۋرالى قاۋلىلاردى كۇدىكتىگە جاريالاۋ كەزىندە قاتىسۋعا جول بەرۋ, سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ بارىسىندا قورعاۋشى تانىسا الاتىن (كوشىرمەلەرىن الا الاتىن) نەگىزگى پروتسەستىك اكتىلەر مەن شەشىمدەردىڭ تىزبەسىن بەلگىلەۋ ار­قىلى قورعاۋشىلاردىڭ (ادۆوكاتتاردىڭ) ءوزىنىڭ قور­عاۋىنداعى ادامدارعا بىلىكتى زاڭ كومەگىن كور­سەتۋ بويىنشا قۇقىقتارى ناقتىلانعان جانە كەڭەيتىلگەن (زاڭنىڭ 1-بابى 1-تارماعىنىڭ

7) تارماقشاسى).

قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستە ادۆوكاتتىڭ قىل­مىستىق ىسكە قاتىستى اقپاراتتى ءبىلۋى ىقتي­مال ادامعا ساۋال قويۋ جانە سوت ساراپتاماسىن جۇرگىزۋ تۋرالى سۇراۋ سالۋدى جولداۋ جونىندەگى وكى­لەت­تىكتەرىن ىسكە اسىرۋ ءتارتىبى نەعۇرلىم ەگجەي-تەگجەيلى رەتتەلگەن (زاڭنىڭ 1-بابى 1-تارماعىنىڭ 14) جانە 19) تارماقشالارى).

رەسپۋبليكانىڭ قىلمىستىق-پروتسەستىك زاڭ­ناماسىنا اتالعان جانە باسقا دا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ادۆوكاتتىڭ كەيبىر وكىلەتتىك­تەرىن جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرادى, بۇل, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ پىكىرىنشە, ايىپتاۋ جانە قورعاۋ تاراپتارىنىڭ تەڭ قۇقىلىعىن قام­تا­ماسىز ەتۋگە, جارىسپالىلىقتى جانە قىل­مىس­تىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ باسقا دا قاعيداتتارىن دا­م­ىتۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى.

كونستيتۋتسيانىڭ 13-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايلاردا زاڭ كومەگى تەگىن كورسەتىلەدى. وسى كونستيتۋتسيالىق ەرەجەنى ورىنداۋ ءۇشىن قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكسىنە سوتتالعان ادامعا مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومەگىن كورسەتۋ شەڭبەرىندە دە, سونداي-اق سوتتاردىڭ ۇكىمدەرى مەن قاۋلىلارىن ورىنداۋ بارىسىندا ۇسىنىلاتىن قۇجاتتاردى دايىنداۋ كەزىندە دە بىلىكتى زاڭ كومەگىن الۋ قۇقىعىن بەرەتىن تولىقتىرۋ ەنگىزىلدى (زاڭنىڭ 1-بابىنىڭ 2-تارماعى).

قارالىپ وتىرعان زاڭدى قابىلداۋ ءراسىمى رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىنىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس كەلەدى. دەپۋتاتتار توبى زاڭ جوباسىن كونس­تيتۋتسيانىڭ 61-بابى 1-تارماعىنىڭ نەگىزىن­دە پارلامەنت ماجىلىسىنە ەنگىزدى جانە ول نەگىزگى زاڭنىڭ 61-بابى 3-5-تارماقتارىنىڭ تالاپ­تارى ساقتالا وتىرىپ, پارلامەنتتىڭ ءاربىر پا­لاتاسىندا ءوز كەزەگىمەن قاراۋ ارقىلى قابىل­دان­دى.

وسىلايشا, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس قارالىپ وتى­رعان زاڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونس­تي­تۋتسياسىنا سايكەس دەپ سانايدى.

زاڭنىڭ كونستيتۋتسيالىلىعىن تاني وتى­رىپ, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ونىڭ جەكەلەگەن ەرەجە­لەرىنىڭ دالمە-ءدال انىق تۇجىرىم­دال­ما­عانىنا جانە ساباقتاس نورمالارمەن ۇيلەس­پە­ۋىنە نازار اۋدارادى, بۇل ولاردى ءتيىستى دارە­جەدە تۇسىنبەۋگە جانە تەرىس قولدانۋعا جاعداي جاساۋى مۇمكىن.

6.1. ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى زاڭنىڭ 5-تاراۋى «زاڭ كونسۋلتانتىنىڭ قۇ­پياسى» دەگەن جەكە 77-2-باپپەن تولىق­تى­رىلعان. بۇل نورما وسى زاڭداعى «ادۆوكاتتىق قۇپيا» دەگەن 37-باپقا ۇقساس بولىپ كەلەدى.

جاڭا باپتىڭ 3-تارماعىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا كوزدەلگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, زاڭ كونسۋلتانتىنىڭ قۇپياسىنا جاتاتىن مالىمەتتەردى كومەك سۇراپ ءوتىنىش جاساعان تۇلعانىڭ كەلىسۋىنسىز جاريا ەتكەنى ءۇشىن وسى باپتىڭ 2-تارماعىندا اتالعان ادامدار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا سايكەس جاۋاپتى بولادى», دەپ بەكىتىلگەن.

وسى ەرەجەلەردىڭ مازمۇنىنا قاراعاندا, زاڭ كونسۋلتانتىنىڭ قۇپياسىن ساقتاۋ مىندەتىنەن الىپ تاستاۋلار تەك زاڭداردا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە زاڭدىق كۇشى تومەن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردە دە بەلگىلەنۋى مۇمكىن.

كونستيتۋتسيالىق كەڭەس 2009 جىلعى 20 تامىزداعى №5 نورماتيۆتىك قاۋلىسىندا كليەنت­ وزىنە قان­داستىق-تۋىستىق نەمەسە وزگە دە جاقىن­دىعى جوق ادامعا ءۇشىنشى ءبىر تۇلعالارعا بەلگىلى بولمايدى جانە وزىنە زيان كەلتىرمەيدى دەگەن سەنىممەن ءوزى تۋرالى قانداي دا بولسىن مالىمەتتەردى حابارلاعان كەزدە ادۆوكات پەن ازاماتتىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىندا ورناعان تاراپتاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سەنىمى بىلىكتى زاڭ كومەگىن الۋ قۇقىعىنىڭ نەگىزگى ىرگەتاسى بولىپ تابىلادى دەپ كورسەتكەن بولاتىن.

كونستيتۋتسيالىق كەڭەس وسى قۇقىقتىق ۇستانىم كاسىپتىك قۇپيانى ساقتاۋ جونىندەگى مىندەتى اركىمنىڭ قادىر-قاسيەتىنە, جەكە ومىرىنە قول سۇعىلماۋىنا, ءوزىنىڭ جانە وتباسىنىڭ قۇپياسى بولۋىنا جانە باسقا دا كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان زاڭ كونسۋلتانتتارىنا دا قاتىستى دەپ پايىمدايدى. الىپ تاستاۋلاردى بەلگىلەۋ ماسەلەلەرى ادامنىڭ وسى قۇقىقتارىنىڭ ءمانىن قوزعايدى, ولاردىڭ تولىققاندى ىسكە اسىرىلۋى دارەجەسىنە اسەر ەتەدى, سول سەبەپتى, ادۆوكاتتار سياقتى, تەك زاڭدارمەن رەتتەلۋى ءتيىس.

6.2. ليتسەنزياردىڭ تالاپ قويۋى بويىنشا ادۆوكاتتى سوت ارقىلى ليتسەنزيادان ايىرۋ ءۇشىن بىلىكتىلىگىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى سالدارىنان ادۆوكاتتىڭ ءوز كاسىپتىك مىندەتتەرىن ورىنداۋىنىڭ مۇمكىن بولماۋى دەگەن نەگىز – «وسى زاڭنىڭ 55-بابى 2-تارماعىنىڭ 8) تارماقشاسىنا سايكەس ادۆو­كاتتار القاسى جۇرگىزگەن اتتەستاتتاۋ نا­تي­جە­لەرى بويىنشا انىقتالعان ...» دەگەن ەرە­­ج­ە­مەن تولىقتىرىلعان (زاڭنىڭ 1-بابى

9-تارماعىنىڭ 10) تارماقشاسى).

سونىمەن بىرگە القا تورالقاسىنىڭ ادۆوكات­تىڭ القاداعى مۇشەلىگىن توقتاتۋى ءۇشىن دە وسىنداي نەگىز ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى زاڭنىڭ 60-بابى 1-تارماعىنىڭ 3) تارماقشاسىندا قامتىلعان. بۇل رەتتە, مۇنداي شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن وسى باپتا اتتەستاتتاۋ ءراسىمى قاراستىرىلماعان.

ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومە­گى تۋرا­لى زاڭنىڭ 44-بابى 4-تار­­ما­عىنىڭ جا­ڭا رەداكتسياداعى 2) تارماق­شا­سىنىڭ جانە 60-بابىنىڭ 1-تارماعى 1) جانە 3) تارماقشا­لا­رى­نىڭ جانە 2-تارماعىنىڭ ءوزارا بايلانىستى زاڭنامالىق ەرەجەلەرىنەن ليتسەنزيادان ايى­ر­ۋ ءراسىمىن جانە كورسەتىلگەن ارەكەتتەردىڭ كەزەك­تى­لى­گىن ناقتى انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس.

6.3. زاڭدا وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ كە­مىندە ۇشتەن ەكىسىنىڭ اتىنان وكىلدىك ەتە­تىن زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتالارىنىڭ ەرىك­تى مۇشەلىگىنە نەگىزدەلگەن كوم­مەر­تسيا­لىق ەمەس ۇيىم رەتىندە العاش رەت رەسپۋب­لي­­كا­­لىق ­زاڭ كونسۋلتانتتارى القا­سىن قۇرۋ­ كوزدەلەدى (زاڭنىڭ 1-بابى

9-تار­­ما­عى­نىڭ 29) تارماقشاسى).

زاڭدا رەسپۋبليكالىق زاڭ كونسۋلتانتتارى القاسىنىڭ سەزى زاڭ كونسۋلتانتتارى پالا­تا­لارى رەسپۋبليكالىق القانىڭ جالپى مۇق­تاج­دىقتارىنا اۋداراتىن اي سايىنعى جار­نا­لاردىڭ مولشەرىن جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن ايقىندايدى دەپ بەلگىلەنگەن. الايدا ادۆوكاتتارمەن ۇقساس, بۇل نورمانىڭ قولدانىسى 2026 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن توقتاتىلا تۇرادى. كورسەتىلگەن ۋاقىتقا دەيىن وسى جارنالاردىڭ مولشەرىن جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن رەسپۋبليكالىق زاڭ كون­سۋل­تانتتارى القاسىنىڭ سەزى ايقىندايدى, بۇل رەتتە جارنالاردىڭ مولشەرى ءاربىر زاڭ كونسۋلتانتى ءۇشىن ەسەپتەلۋگە جانە ءتيىستى قارجى جىلىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدا بەلگىلەنگەن كەمىندە ءبىر ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتى قۇراۋعا ءتيىس.

كونستيتۋتسيالىق كەڭەس اتالعان جانە زاڭدا قاراستىرىلعان مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ باسقا دا شارالارىن ىسكە اسىرۋ, ەگەر ولار زاڭ كون­سۋل­تانت­تارىنىڭ بۇكىل قوعامداستىعىنا قاتىستى بولسا (ادۆوكاتتارعا قاتىستى جاسالاتىنداي), ولار كورسەتەتىن زاڭ كومەگىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتسە جانە قىزمەتتىڭ ءبىر سالاسى وكىلدەرىنىڭ اراسىندا تەڭدىكتى بۇزۋ ءۇشىن جاعداي جاساماسا, ورىندى بولۋى مۇمكىن دەپ پايىمدايدى.

6.4. ادۆوكاتتار كورسەتەتىن زاڭ كومەگى تۇر­لە­رىنىڭ تىزبەسىنەن قۇقىقتىق ماسەلەلەر بويىنشا اۋىزشا دا, جازباشا دا انىقتامالار بەرۋ الىپ تاستالعان. سولاي بولا تۇرا, قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكسىندە سوتتالعانداردىڭ انىقتامالار تۇرىندە بىلىكتى زاڭ كومەگىن الۋ, ونىڭ ىشىندە مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومەگىن كورسەتۋ شەڭبەرىندە الۋ, قۇقىعى ساقتالعان (زاڭنىڭ 1-بابىنىڭ 2-تارماعى جانە 9-تارماعىنىڭ 11) تارماقشاسى).

ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى زاڭ – زاڭ كومەگىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن, نى­سان­دا­رى مەن تۇرلەرىن بەلگىلەيتىن زاڭنامالىق اكت بولىپ تابىلادى. ادۆوكاتتىق قىزمەتتى رەت­ت­ەيتىن ساباقتاس زاڭدار بەيىندى زاڭنىڭ تالاپ­تا­رى­مەن ۇيلەسۋى ءتيىس.

6.5. ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى زاڭنىڭ 2-بابىنىڭ 2-تارماعى مىناداي رەداكتسيادا جازىلعان:

«2. زاڭ كومەگى وسى زاڭنىڭ نورمالارىنا سايكەس جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭ­نا­ماسىندا بەلگىلەنگەن ەرەكشەلىكتەر ەسكەرىلە وتىرىپ كورسەتىلەدى».

سويتسە دە, وسى زاڭنىڭ ۇعىمدىق اپپا­را­تىندا زاڭ كومەگى دەپ «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 13-بابىنىڭ

3-تار­ماعىندا بەكىتىلگەن اركىمنىڭ بىلىكتى زاڭ كومە­گىن الۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, ونىڭ ىشىندە وسى زاڭدا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە زاڭدارىندا بەلگى­لەن­گەن تارتىپپەن ارنايى زاڭ ءبىلىمى مەن داعدىلارىن پاي­دالانا وتىرىپ قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان قىزمەت» تۇسىنىلەدى (1-باپتىڭ 3) تارماقشاسى).

كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى زاڭنامانىڭ قۇرامىنا زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ دە ەنگىزىلۋىنە كۇمان كەلتىرمەيدى, دەي تۇرعانمەن, اتالعان زاڭنامالىق ەرەجەلەر ىشتەي كەلىسىلگەن بولۋعا جانە ءارتۇرلى تۇسىنۋگە جاعدايلار جاساماۋى ءتيىس. زاڭعا تاۋەلدى دەڭگەيدە بەلگىلەنەتىن زاڭ كومەگىن كورسەتۋ ەرەكشەلىكتەرى زاڭدا بەكىتىلگەن نەگىزگى قاعيداتتار مەن نورمالاردىڭ مانىنە قول سۇقپاۋعا ءتيىس, ال مۇنداي قۇقىقتىق اكتىلەر وسى سالادا قابىلدانعان زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ نەگى­زىندە جانە (نەمەسە) ولاردى ورىنداۋ ءۇشىن جانە (نەمەسە) ودان ءارى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن شىعا­رى­لۋعا ءتيىس.

كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءوزىنىڭ بىرقاتار شەشىمدەرىندە زاڭ زاڭدىق تۇرعىدان دالمە-ءدال جانە اكەپ سوقتىراتىن سالدارى بولجاۋلى بو­لۋ­عا, ياعني ونىڭ نورمالارى جەتكىلىكتى دارە­جە­دە انىق تۇجىرىمدالىپ, زاڭ ەرەجەلەرىن وزىنشە پايىمداۋ مۇمكىندىگىن جوققا شىعاراتىن تۇسىنىكتى ولشەمدەرگە نەگىزدەلۋگە ءتيىس دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن (2008 جىلعى 27 اقپانداعى №2, 2009 جىلعى 11 اقپانداعى №1, 2011 جىلعى 7 جەلتوقسانداعى № 5, 2015 جىلعى 18 مامىرداعى №3, 2020 جىلعى 21 قاڭتارداعى №1 نورماتيۆتىك قاۋلىلار جانە باسقالار). سوندىقتان كونستيتۋتسيالىق كەڭەس قۇقىقتىق انىقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جوعا­رىدا اتالعان نورمالاردى اعىمداعى زاڭ­شى­عارماشىلىق قىزمەتى اياسىندا زاڭنامالىق ناق­تىلاۋ قاجەت دەپ سانايدى.

باياندالعاننىڭ نەگىزىندە, قازاقستان رەس­­پۋب­ليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 72-بابى 1-تار­­ماعىنىڭ 2) تارماقشاسىن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى تۋرا­لى» 1995 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ 17-بابى 2-تارماعىنىڭ 1) تارماقشاسىن, 31-33, 37, 38-باپتارىن جانە 41-بابى 1-تارماعىنىڭ 2) تارماقشاسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى

 

قاۋلى ەتەدى:

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى 2021 جىلعى 8 ساۋىردە قابىلداپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قول قويۋىنا 2021 جىلعى 13 ساۋىردە ۇسىنعان «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ادۆو­كاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا سايكەس دەپ تانىلسىن. زاڭ شىعارۋشىنىڭ نازارى كونستي­تۋ­تسيا­لىق كەڭەستىڭ وسى نورماتيۆتىك قاۋلىسىندا مازمۇندالعان قۇقىقتىق ۇستانىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ, قوسىمشا زاڭنامالىق شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىنە اۋدارىلسىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋ­تسيا­سىنىڭ 74-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس نور­ما­تيۆ­تىك قاۋلى    قابىلدانعان كۇنىنەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى, رەسپۋبليكانىڭ بۇكىل اۋماعىندا جالپىعا بىردەي مىندەتتى, تۇپكىلىكتى بولىپ تابىلادى جانە شاعىمدانۋعا جاتپايدى. وسى نورماتيۆتىك قاۋلى رەسپۋبليكالىق رەسمي ءباسپاسوز باسىلىمدارىندا قازاق جانە ورىس تىل­دەرىندە جاريالانسىن.

 

 

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ

كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى