ۆاكتسينا «مايدانىنداعى» جاڭا قارۋ

The Guardian باسىلىمىنىڭ حابارلاۋىنشا, لوندوندا جۇمىس ىستەيتىن Fazze دەپ اتالاتىن پيار اگەنتتىك بلوگەرلەر مەن ينفليۋەنسەرلەرگە گەرمانيا مەن فرانتسيادا ەكپە العانداردىڭ جاعدايى ناشارلاپ, جۇزدەگەن ادامنىڭ قايتىس بولعانى تۋرالى حابار تاراتۋدى ۇسىنعان.

كومپانيا بلوگەرلەردى ارنايى تاڭدا­عان. ولاردىڭ كوبى عىلىم, دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىنا ماماندانعاندار ەكەن. ءبىر قى­زى­عى, ولارعا حابارلاسقان اگەنت­تەر­دىڭ اعىل­شىنشاسى ونشا جاقسى بولما­عان. قۇ­رىلىم AstraZeneca ۆاكتسيناسىن العان­دار­عا قاراعاندا Pfizer ەكپەسىن ەكتىر­گەن­دەر اراسىندا ءولىمنىڭ كوپ ەكەنى تۋرالى ايتقانى ءۇشىن قوماقتى قارجى بەرۋگە ۋادە بەرگەن.

ۆاكتسينا قاۋپى تۋرالى جازىلعان Le Monde باسىلىمى مەن Reddit پەن Ethical Hacker اگەنتتىكتەرىنە سىلتەمە بەرۋدى دە تالاپتار قاتارىنا قوسىپتى. اگەنتتىك بەرگەن سىلتەمەلەردە بۇل باسىلىمدار ۆاكتسينانىڭ زارارى تۋرالى ماقالا جاريالاپتى-مىس.

The Guardian زەرتتەۋىندە فرانتسۋز باسىلىمى ەۋروپا ءدارى-دارمەك اگەنتتىگى دايىنداعان ستاتيستيكا تۋرالى ماقالا جازىپتى دەيدى. ماقالادا قولدانىلعان دەرەكتى رەسەيلىك حاكەرلەر ۇرلاپ ساتقان دەپ كورسەتكەن. دەگەنمەن, بۇل ماقالادا ءولىم دەڭگەيى تۋرالى ناقتى اقپارات جوق. ال جوعارىدا ايتىلعان ەكى اقپارات اگەنتتىگى ۆاكتسينا تۋرالى ماقالالاردى ءوشىرىپ ۇلگەرگەن.

فرانتسياداعى بەلگىلى بلوگەرلەردىڭ ءبىرى لەو گراسسە الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پاراقشالارىندا Fazze اگەنتتىگىنەن كەلگەن حابارلامالاردىڭ كوشىرمەسىن جاريالايدى. كومپانيا وكىلى بلوگەرگە قوماقتى قارجى بارىن, تولەم بويىنشا ەش قيىندىق تۋمايتىنىن ايتىپ, سەندىرگەن. بىراق بۇعان دەيىن ناقتى كانداي كومپانيالارمەن, بلوگەرلەرمەن جۇمىس ىستەگەنىن ايتۋدان جالتارىپتى.

گەرمانيالىق بلوگەر ميركو دروچمان دا ءدال وسى كومپانيا جىبەرگەن ۇسىنىستى حالىق نازارىنا ۇسىندى.

The Guardian بۇل اگەنتتىك تۋرالى اق­پارات ىزدەيدى. كومپانيا مەن جەكە تۇل­عالاردىڭ جۇمىس ءوتىلى مەن تاجى­ري­بەسىنەن حابار بەرەتىن LinkedIn الەۋمەت­تىك جەلىسىندە Fazze اگەنتتىگىنىڭ باسشىلارى ماسكەۋدەن ەكەنى جازىلعان. بۇعان دەيىن دە رەسەيدە نەگىزى قالانعان پيار كومپانيادا قىزمەت ەتىپتى.

ءبىر قىزىعى, بلوگەرلەر شارت بو­يىن­شا, ۆەكتورلى ۆاكتسينانىڭ تيىمدىلىگىن اتاپ كورسەتۋى كەرەك. ال ءبارىمىز بىلەتىندەي «سپۋتنيك V» دە AstraZeneca سەكىلدى ۆەكتورلى ۆاكتسينا. ولار بەرگەن اقپاراتتا «سپۋتنيك V», AstraZeneca سياقتى ۆەكتور­لى ۆاكتسينالار كوروناۆيرۋسكە قارسى كۇ­رەستە زيانسىز ءارى ءتيىمدى» دەپ جازىلعان.

تەكسەرىس بارىسىندا پيار اگەنتتىكتىڭ عيماراتى لوندوندا Percy كوشەسىندە ورنالاسقانى انىقتالدى. دەگەنمەن, جۋرناليستەر ءىس جۇزىندە ولاردىڭ وندا جۇمىس ىستەمەيتىنىن ايتادى. وعان قوسا, مامىردىڭ سوڭىندا ولار ءوز سايتتارىن جاۋىپ, الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشالارىن كوپشىلىككە كورىنبەيتىن ەتىپتى.

جالپى, عالامتوردا ۆاكتسينانىڭ تەرىس اسەرى تۋرالى جالعان اقپارات تولىپ ءجۇر. ەكپە العاندار اراسىنداعى ءولىم تۋرالى ناقتى ساندار كورسەتىلمەگەنىمەن, قاۋىپتىڭ ارتقانى, دەنساۋلىققا زاقىم كەلگەنى تۋرالى جازعاندار از ەمەس.

28 ساۋىردە ەۋروپا سىرتقى ساياسات قىزمەتى دە ۆاكتسيناعا قاتىستى اقپارات جاريالادى. مۇنى رەسەي ءوز پايداسىنا قولدانىپ ۇلگەردى. ماقالاداعى ۆاكتسي­نا تۋرالى دەرەكتەردى الىپ, باتىستا دايىن­دالعان ۆاكتسينا رەسەيلىك ونىمگە قارا­عاندا ءتيىمسىز دەگەن وي سالۋعا تىرىستى.

حالىق اراسىندا «پفايزەر» اتانىپ كەتكەن BioNTech/Pfizer ۆاكتسيناسىنا كۇمانمەن قاراۋعا كومپانيانىڭ نەگىزىن قالاعاندار – گاستاربايتەرلەردىڭ ۇرپاعى دەگەن دە سەبەپ بار. راسىمەن, BioNTech كومپانياسىنىڭ نەگىزىن 2008 جىلى پروفەسسور ۋر شاحين مەن ايەلى وزلەم تۇرەدجى قالاعان. ءشاحيننىڭ اكەسى گەرمانياعا Ford زاۋىتىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن كوشىپ كەلگەن. ال تۇرەدجىلەر وتباسى – گەرمانياعا جۇمىس ىزدەپ كەلگەن دارىگەرلەر. قۇرىلىم اۋەل باستا ونكو­لوگيالىق جانە باسقا دا قاۋىپتى اۋرۋلارعا ەم ىزدەۋمەن اينالىسقان. قازىر ماينتسە قالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ۋر شاحين قىتايدا ۆيرۋس پايدا بولعانىن ەستي سالا ۆاكتسينا جاساۋعا كىرىسىپ كەتكەنىن باسىلىمدارعا بىرنەشە رەت ايتقان.

2020 جىلى 17 ناۋرىزدا امەريكالىق Pfizer كورپوراتسياسىمەن ستراتەگيالىق اليانس قۇرۋعا ۋاعدالاسىپ, ىندەتكە قارسى ۆاكتسينا ازىرلەۋدە بىرلەسەتىنىن مالىمدەدى. فارماتسەۆتيكا سالاسىندا الەمدەگى ۇشتىك­كە كىرەتىن Pfizer كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاعاندار دا ءبىر كەزدە اقش-قا كوشىپ كەلگەن گەرمانيالىق عالىمدار.

بۇل قۇرىلىم دايىنداپ شىعارعان ۆاكتسينانىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى زەرتتەۋلەر كوپ. گەرمانيا ۇكىمەتى دە ماقۇلداپ, ءتىپتى ەڭبەگى ءۇشىن ماراپاتتاپ ۇلگەردى. بيىل گفر پرەزيدەنتى ۆالتەر شتاينمايەردىڭ قولىنان ۋر شاحين مەن وزلەم تۇرەدجى «كرەست» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.

بلوگەرلەر اگەنتتىك ۇسىنىسىن قابىل­داماعان. ويتكەنى ولار وزدەرىن دەلدال دەپ تانىستىرىپ, ال نەگىزگى تاپسىرىس بەرۋ­شىنى اشىق ايتۋعا بولمايدى دەگەن. ەۋروپا وداعىندا بلوگەرلەر جارناما جاساعاندا اقىسى الىنعانىن جانە ونىڭ ناقتى جارناما ەكەنىن ايتۋعا مىندەتتى.

بەرليننىڭ «عىلىم جانە ساياسات» قورىنىڭ قىزمەتكەرى يانيس كلۋگە بۇل ىستە رەسەيدىڭ ۇلەسى بار دەگەن كۇدىكپەن كەلى­سەدى. ويتكەنى «سپۋتنيك V» Twitter-دەگى پاراقشاسىندا باتىستىق ارىپتەستەرىنە قاتىستى تەرىس كوزقاراس تۋدىرۋعا تىرىستى. باتىستا ۆاكتسينا ەكتىرگەندەردىڭ قاتتى اۋىرىپ, ءتىپتى ءولىم سانى ارتقانىن بىرنەشە رەت جازدى.

ازىرگە لوندوندىق كومپانيانىڭ ۇسى­نى­سىن قانشا بلوگەر قابىلداعانى بەيمالىم.

بلوگەرلەردىڭ قازىرگى كەزدە ۇلكەن كۇش­كە اينالعانىن جوققا شىعارۋعا بولماي­دى. ساراپشىلار كەيدە جارناما روليك­تەرىن ءتۇسىرىپ, ارنايى كونتەنت دايىن­داعاننان گورى بلوگەرلەرگە قولقا سالعان تيىم­دىرەك ەكەنىن اۋەلدەن ايتىپ ءجۇر. ال قازاق­ستاندا وندىرىلگەن ۆاكتسينانى بلو­گەر­لەر ارقىلى جارنامالاتىپ, دارىپتەۋ قاراستىرىلماعان. بىزدە ءار ازامات ەلدەگى QazVac, «سپۋتنيك V», HayatVax ۆاكتسينالارىنىڭ قايسىسىن ەكتىرەرىن ءوزى بىلەدى.

ۆاكتسينا سالدىرۋدى ەل اراسىندا دارىپتەۋ ماقساتىندا يندونەزيا ۇكىمەتى بلوگەرلەردى ۆاكتسينا الۋشىلاردىڭ العاشقى لەگىنە قوستى. بيلىكتەگىلەر ينفليۋەنسەرلەرگە ەكپە سالۋ حالىقتىڭ ۆاكتسيناعا قاتىستى كوزقاراسىن وزگەرتەدى دەپ سەنەدى. ەڭ العاشقى بولىپ ەكپەنى 50 ملن وقىرمانى بار راففي احماد ەسىمدى بلوگەر سالدىردى. ەندىگى كەزەكتە انشىلەر مەن مۋزىكانتتارعا ەكپە سالىنباقشى.

«زامانىڭ تۇلكى بولسا, تازى بوپ شال» دەمەكشى, ۇكىمەت بۇگىنگى تەندەنتسيالاردى ساياساتتا دا قولدانۋدا. مۇنداي جاڭا تاسىلدەر كەيدە ءساتتى ناتيجە بەرىپ تە جاتادى. دەگەنمەن, ءبىز ءسوز ەتكەن لوندوندىق كومپانيانىڭ ارەكەتى ۇلكەن سىنعا الىندى. ونىڭ ۆاكتسينا تۋرالى تەرىس كوزقاراس تۋدىرامىن دەگەن ويى ىسكە اسپادى. ويتكەنى بۇگىندە ۇكىمەت تە, جەكە بلوگەرلەر دە ۆاكتسينانىڭ تيىمدىلىگىن, ونىڭ كورونا­ۆيرۋسكە قارسى كۇرەستە بىردەن-ءبىر اسەرلى قۇرال ەكەنىن جازىپ جاتىر.