تاريحتىڭ تەرەڭىنە ۇڭىلگەن سايىن ءاربىر تاس بەتىندە قالعان تاڭبالار ەگەمەندىكتىڭ قانداي ۇلى ۇعىم ەكەنىن ايشىقتايدى. وسىناۋ ۇلان-بايتاق جەردى اماناتتاپ كەتكەن بابالارىمىز سوعىسىپ قانا قويماي, مادەنيەتىمىزدى دە بيىك مىنبەگە كوتەرىپ كەتتى. وسى رەتتە ۇلتتىق مۋزەيدە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىنا وراي « ۇلىق ۇلىس» زالىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى.
«ەل پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ ارنايى جارلىعىمەن التىن وردانىڭ مەرەيتويىن بارشا ءدۇيىم جۇرت بولىپ اتاپ وتتىك. ءبىز تاريحىمىزدى, مادەنيەتىمىزدى دارىپتەۋدە التىن وردانىڭ نەگىزىن قالاعان جوشى حاننىڭ ساياسي قايراتكەر رەتىندەگى مەملەكەتتىك يدەولوگياسىنىڭ ماڭىزدى تاريحي وزەكتىلىگىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بۇگىندە ۇلىق ۇلىس جەرىنىڭ باسىم بولىگى قازىرگى قازاقستان اۋماعىنا ميراسقا قالدى. ۇلتتىق مۋزەي قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە قاسيەتتى ۇلىتاۋ وڭىرىنە بارىپ, ۇلكەن عىلىمي ەڭبەكتەردى دايىنداپ, نازارلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىرمىز», دەدى ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورى ا.مۇحامەدي ۇلى.
عالىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ومىرزاق وزعانباي ۇلى مۋزەيدەگى ەكسپوزيتسيالار, وسىنداي تاريحي زالداردىڭ اشىلۋى جاس ۇرپاقتى پاتريوتتىق جانە وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك رۋحتا تاربيەلەۋدەگى وراسان زور رولىنە توقتالدى.
«قازاقتىڭ ۇلى اقىنى م.جۇماباەۆ «كوپ تۇرىك ەنشى الىسىپ تاراسقاندا, قازاقتا قاراشاڭىراق قالعان جوق پا؟» – دەپ, ەر تۇرىكتىڭ ءبىر مۇراگەرى رەتىندە قازاقتى سانايدى. التىن وردا – قازىرگى بۇكىل ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ قاراشاڭىراعى», دەدى ءو.وزعانباي ۇلى.
سونداي-اق پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, بەرىك ابدىعالي ۇلى « ۇلىق ۇلىس» زالى مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ التىن وردانىڭ 750 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋ باستاماسىمەن اشىلعانىن جەتكىزدى.
«مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ باستاماسىمەن وسى زالدىڭ اشىلۋى ءوتىپ جاتىر. قازاقستاننىڭ ورتاعاسىرلىق تاريحىندا التىن وردا (جوشى ۇلىسى, ۇلىق ۇلىس) تاريحى ماڭىزدى ورىن الدى. « ۇلىق ۇلىس» (التىن وردا) تاريحى ۇلتتىق تاريحىمىزبەن تىكەلەي بايلانىستى. قازاق حاندارى التىن وردا دەپ اتالعان ەۋرازيالىق دەرجاۆانى قۇرعان جوشى حاننىڭ تىكەلەي ۇرپاقتارى سانالادى. بۇگىنگى « ۇلىق ۇلىس» زالىنىڭ اشىلۋى قۇتتى بولسىن. ءارى قاراي دا عىلىمي ەڭبەكتەردى جالعاستىرىپ, ءتول تاريحىمىزدى ۇلىقتاي بەرەيىك», دەدى ب.ابدىعالي ۇلى.
اشىلۋ سالتاناتىنان كەيىن جينالعان قاۋىمعا زال بويىنشا ەكسكۋرسيا جۇرگىزىلدى. زالدىڭ ەكسپوزيتسياسىندا مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋى, وركەندەپ دامۋى, ساياسي تاريحى كورسەتىلىپ, شەتەل مۇراعاتتارىنان تابىلعان حانداردىڭ رەسمي جازبالارىنىڭ كوشىرمەلەرى, مەملەكەتتىڭ ءرامىزى بولىپ تابىلاتىن « ۇلىق ۇلىس» تۋىنىڭ قايتا جاڭعىرتىلعان نۇسقاسى (ەۋروپالىق تەڭىز كارتالارىنداعى مالىمەتتەرگە سۇيەنىپ) كورمەگە قويىلدى.
سونىمەن بىرگە « ۇلىق ۇلىس» حاندارىنىڭ ەلشىلەرگە, ساۋداگەر-كوپەستەرگە بەرگەن نەگىزگى سەنىم قۇجاتتارى بولىپ تابىلعان پايزىلاردىڭ كوشىرمەسى, جوشى ۇرپاقتارىنىڭ شەجىرەسى (سول قانات) قالىڭ كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلدى.
اتاپ ايتساق, ۇلتتىق مۋزەي قورىنان ۇلىق ۇلىس كەزەڭىنىڭ مادەنيەتىن, تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىراتىن التىنوردالىق قالالاردان تابىلعان ارحەولوگيالىق ارتەفاكتىلەر, نۋميزماتيكالىق توپتامالار, ءدىني-مىناجاتتىق عيمارات ماكەتى جانە ت.ب. جادىگەرلەر قويىلعان.
« ۇلىق ۇلىس» زالى بويىنشا جۇرگىزىلگەن ەكسكۋرسيا كورەرمەن كوڭىلىنەن شىعىپ, كوپشىلىك قۇندى دەرەكتەرمەن تانىسا الدى.
ايتا كەتەيىك, « ۇلىق ۇلىس» زالى التىن وردا مەملەكەتى مەن قازاق حاندىعىنىڭ تىكەلەي ساباقتاستىعىن كورسەتۋ, مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا بايلانىسى مەن تاريحىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي اشىلدى.