قازىر ءتۇرلى سالاداعى تەحنولوگيالىق جەتىستىككە كوزىمىز جەتىپ, كوڭىلىمىز سەنىپ كەلەدى. ايتسە دە اگروونەركاسىپتىك كەشەندى تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسى ءالى دە ەرتەگىدەي ەستىلەتىنى بەلگىلى. بىراق شيەلى اۋدانىندا «اقىلدى فەرما» جوباسىن ىسكە قوسقان «اقمايا» شارۋا قوجالىعىنىڭ تاجىريبەسى اۋىلدارعا دا سوڭعى جاڭالىقتىڭ جەتكەنىن كورسەتىپ تۇر.
كەزىندە «اۆانگارد» اتتى ۇجىمشار بولعان بۇل اۋىل – 16 سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى شىققان قۇتتى مەكەن. جالپى, شيەلى وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى سىر كۇرىشى ەگىلە باستاعان وڭىرلەر قاتارىندا تۇرسا, سونىڭ ىشىندە وسى اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ ەل تابىسىنا ەسەلى ۇلەس قوسقانى تاريح پاراعىندا تاڭبالانعان.
توقسانىنشى جىلدارداعى قيىندىق بۇل اۋىلدى دا اينالىپ وتپەدى. ەكونوميكاداعى ىركىلىس ەگىنشىلىكتى ءداستۇرلى جولىنان جاڭىلدىرىپ, كەزىندە گەكتارلاپ كۇرىش ەگىلگەن القاپتار قۇلازىپ قالعان كەزدەر دە بولعان. از جىلدا ەڭسە تىكتەگەن اۋىل باياعى كاسىبىنە قايتا ورالىپ, بۇگىندە نەسىبەسىن جەردەن تەرگەن جۇرت بەرەكەگە كەنەلىپ وتىر.
وسىدان 2 جىل بۇرىن اۋىلداعى «اقمايا» شارۋا قوجالىعى قازاق وسىمدىك قورعاۋ جانە كارانتين عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ماماندارى جاساعان «Akmaya Smart Farm» تسيفرلىق پلاتفورماسىن ىسكە قوستى.
– باستاپقىدا كوڭىلىمىزدە «قالاي بولار ەكەن؟» دەگەن ءدۇدامال تۇرعانى راس. وبلىستىق بيۋدجەتپەن بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋ ارقىلى باستاعان قاناتقاقتى جوبامىز كوپ ۇزاماي-اق تيىمدىلىگىن كورسەتتى, – دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى داۋلەت جۇمبەكوۆ. – سول جىلى شارۋاشىلىقتىڭ 800 گەكتار ەگىس القابىنا تسيفرلاندىرۋ جۇرگىزىلىپ, الىنعان دەرەكتەر وڭدەلدى. ءدان سەبەتىن القاپتىڭ قۇنارى, سۋ مەن اۋا مولشەرى ءموبيلدى زەرتحانا كومەگىمەن ءاپ-ساتتە انىقتالعاننان كەيىن تەحنيكانىڭ قوزعالىس باعىتى, اتقارىلۋعا ءتيىستى شارۋانىڭ ءبارى ەلەكتروندى كارتاعا ەنگىزىلدى.
جەر قۇنارىن ەلەكتروندى زەرتتەۋ ءدان تۇسەتىن توپىراقتا فوسفور جەتكىلىكتى ەكەنىن انىقتادى. كارتا مالىمەتىنە سۇيەنىپ, ديقاندار قاجەتتى تىڭايتقىشتى عانا قوستى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە شارۋاشىلىق العاشقى جىلى 18 ملن تەڭگەدەي قارجى ۇنەمدەدى. ءونىم دە بۇرىنعىدان الدەقايدا مول بولدى. جاڭا تەحنولوگيانىڭ مىناداي دا كەرەمەتى بار, «اقىلدى الاڭعا» اينالعان وسى 800 گەكتارداعى تاناپتاردان الىنعان ءونىم كولەمىنە قاراي سول اۋماقتاردىڭ جاعدايىن ءبىلىپ وتىرۋعا بولادى. قىسقاسى بۇرىنعىداي تىڭايتقىشتى ءۇستى-ۇستىنە توگۋ جوق. مىسالى, بيىل جەر اممافوستى قاجەت ەتكەن جوق, ديقاندار كارتاعا قاراپ تەك امموني سۋلفات قانا بەردى.
– ينتەرنەتتىڭ السىزدىگى كوپ شارۋاعا كەسىرىن تيگىزىپ وتىر. جوبانى باستاعان جىلى وسىدان قاتتى قينالدىق. بۇرىنعى سوقا مەن كەتپەنگە سۇيەنگەن شارۋا جوق قازىر, جۇمىستىڭ ءبارى جاڭا تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەندىكتەن ينتەرنەتتىڭ سوعان ساي بولۋىنا كۇش سالۋىمىز كەرەك. امەريكاعا تەحنيكا الۋعا بارعاندا بايقاعانىم, ولاردا بۇل جاعىنان پروبلەما جوق. كۇرە جولدىڭ بويىندا ەش قيىندىقسىز-اق ينتەرنەتكە قوسىلا الاسىز, – دەيدى شارۋاشىلىق توراعاسى.
تاناپتىڭ تەگىستىگى مول ءونىم الۋدىڭ العىشارتى ەكەنىن ديقان جاقسى بىلەدى. جاڭا تەحنولوگيانىڭ جەتىستىگىنە كوزى جەتكەن اقمايالىقتار سپۋتنيكتىك جەر تەگىستەگىش العان. مۇنىڭ ءبىر تيىمدىلىگى – بۇكىل القاپ كوز الدىڭىزدا تۇرادى. قاي جەرى ويىس, قاي تۇسى بيىكتەۋ ەكەنىن دە كورىپ وتىراسىز. وسى دەرەكتىڭ ءبارى جەردى تەگىستەپ جۇرگەن تەحنيكاعا بەرىلەدى دە, جۇرگىزۋشى سونىڭ سيگنالىمەن كولىكتى بۇرىپ قانا وتىرادى. بۇعان دەيىن يتاليادان شىعاتىن لازەرلىك «مارا» قوندىرعىسى وسى سالاداعى ەڭ وزىق تەحنيكا سانالاتىن. ال مىنا سپۋتنيكتىك تەگىستەۋدىڭ مۇمكىندىگى «مارانى» ون وراپ الادى. بىراق ءسات سايىن جاڭارىپ جاتقان تەحنولوگيا سالاسىنداعى بۇل جەتىستىكتى دە جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن اۋىلعا قۋاتتى ينتەرنەت كەرەك.
قازىر ديقاندار الىپ جاتقان ءونىم كولەمىنە كۇمانمەن قارايتىندار از ەمەس. ال سول تابىستىڭ تەتىگى جاڭا تەحنيكادا جاتىر. مىسالى, وسى كۇنگى «كلااس», «دجون دير» كومبايندارى جولىنان ءدان قالدىرمايدى. باس-اياعى 15-20 كۇندە كۇرىشتى ورىپ بىتەدى. بىراق باعاسى وتە قىمبات, ءىرى شارۋاشىلىقتار بولماسا مايدا قۇرىلىمدار ساتىپ الا المايدى. تەحنيكاعا سۋبسيديا قاراستىرىلعانمەن, ول قازىر «بەرمەستىڭ اسى پىسپەس, قازانى وتتان تۇسپەستىڭ» كەرى بولىپ تۇر. وسىنداي تەحنيكالار وزىمىزدە قۇراستىرىلسا, شارۋانى شارشاتقان ءبىراز ماسەلە شەشىمىن تابار ەدى.
ەلىمىز بويىنشا 2-3 قاناتقاقتى جوبانىڭ ءبىرىن جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتا كۇرىشتەن بولەك 450 گەكتارعا كوكونىس, 370 گەكتارعا بيداي, تاعى ءبىراز القاپقا جوڭىشقا ەگىلەدى.
از جىلدا ەڭسە تىكتەگەن ەگىنشى ەلدىڭ بيىلعى ۋايىمى سۋ تاپشىلىعى بولىپ تۇر.
– ەگەر اۋىسپالى ەگىس تالابى ساقتالسا, بۇل تىعىرىقتان دا شىعۋدىڭ جولى تابىلار, – دەيدى داۋلەت ەگەمبەرگەن ۇلى. – مىسالى, ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق سوڭعى جىلدارى كۇرىشتىڭ «ليدەر» سورتىمەن قاتار جەرگىلىكتى «سىر سۇلۋىن» دا ەگىپ جاتىرمىز. جەرگىلىكتى سورتتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – ەرتە پىسەتىنى. كەيىنگى كەزدە وعان سۇرانىس تا ارتىپ كەلەدى. وسىدان ءبىراز بۇرىن شارۋاشىلىقتا سەمينار وتكىزىپ, «سىر سۇلۋىنىڭ» سىرتتان كەلەتىن سورتتاردان كەم تۇسپەيتىندىگىنە ارىپتەستەرىمىزدىڭ كوزىن جەتكىزدىك. ەگەر ناسيحاتى دۇرىس بولسا, ءتۇبى كۇرىشتىڭ وسى سۇرپى ءبارىن باسىپ وزادى.
كەزىندە بۇل اۋىلدان دا ۇدەرە كوشكەندەر كوپ بولعان. كەيىن سولاردىڭ ءبىرازى قايتا ورالىپ, ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشا باستاعان اقمايانىڭ الدىڭعى قاتاردان كورىنۋىنە ۇلەس قوستى. شارۋاشىلىق توراعاسى كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ جۇرگەندە قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىسىن ارالاپ شىعىپتى. وزگە ايماقتارداعى ءىرى اگروفيرمالار ءوزى تۋىپ-وسكەن اقماياسىندا بولسا دەگەن ارماننان باستالعان تىرلىك بۇگىندە جەمىسىن بەرىپ وتىر.
وسىعان دەيىن شارۋاشىلىق باسشىسى اۋىلعا «كوگىلدىر وتىننىڭ» جەتۋىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن گاز قۇبىرىن تارتۋدىڭ جوبا سمەتالىق قۇجاتتارىن جاساۋعا 12 ملن تەڭگە بولگەن ەدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە بيىل اقماياعا گاز تارتىلا باستايدى. وسى جىلى اۋىلدى كوركەيتۋ-كوگالداندىرۋ جۇمىستارىنا 16 ملن تەڭگە قاراستىرىپ وتىر. باسپاناعا مۇقتاج ەكى وتباسىنا توڭكەرىس اۋىلى مەن وسى اقمايادان ءۇي سالىپ بەردى. بيىل تاعى وسىنداي ەكى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرەدى. اۋىلداعى سپورتتىق كەشەن دە – وسى «اقمايا» شق-نىڭ جاستارعا سىيى.
شارۋاشىلىقتىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى – كوكونىس القاپتارى ءۇشىن تامشىلاتىپ سۋارۋ ءتاسىلىن قولدانىپ وتىرعاندىعى. ەگىنشى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى كورىنەتىن قارا كۇزدە شارۋاشىلىقتارداعى بريگادالارعا 7 توننادان تەگىن قىزاناق بەرىلەدى. اۋىلداعىلار ءۇشىن جىل سايىن مىڭداعان توننا ءشوپ تاراتىلاتىنى تاعى بار.
اۋىلدىڭ ءتۇتىنىن ءتۇزۋ ۇشىرعان ازامات قايبىر جىلى وليمپيادا چەمپيونى, بەلگىلى كاسىپكەر جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆپەن كەزدەسكەن. بىلتىر دۇنيەدەن وزعان داڭقتى بالۋان اعاسى مۇنىڭ ەلگە جاساپ جاتقان ەڭبەگىنە ريزاشىلىق تانىتقان. ۇلت نامىسىن وليمپيادادا قورعاعان باتىردىڭ قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى اتاعىن الاردا ەلباسىنا «ەلدەگى 5 مىڭ اۋىلدى, بەس مىڭ جىگىت كوتەرسە» دەگەنى مۇنىڭ دا كوكەيىندەگىسىن ءدوپ باسىپ ەدى. ەلىنىڭ داۋلەتتى بولۋىن تىلەيتىن داۋلەت جۇمبەكوۆ ءۇشىن قازىر وسى ءسوز اعانىڭ امانات-تىلەگى سياقتى سەزىلەدى دە تۇرادى.
قىزىلوردا وبلىسى