مەن كەڭەس ارمياسىنىڭ سوڭعى بۇكىلوداقتىق وفيتسەرلەر جينالىسىنىڭ قاتىسۋشىسى بولدىم. ول كەزدە قيىن دا قاۋىپتى جاعداي تۋىندادى: كەڭەس وداعى جوق, بىراق كەڭەس اسكەرى بار. بۇل جيىندا بۇدان ءارى نە بولاتىنىن ەشكىم ناقتى ايتا المادى. يادرولىق قارۋى بار اسكەردى كىم باسقاراتىنى بەلگىسىز ەدى. كسرو-نىڭ سوڭعى قورعانىس ءمينيسترى ە.شاپوشنيكوۆ تىعىرىققا تىرەلدى.
جينالىسقا قاتىسۋشىلار كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابا الماي, تمد ەلدەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرىنەن قالىپتاسقان جاعداي بويىنشا تۇسىنىكتەمە بەرۋدى تالاپ ەتتى. كرەملدەگى سەزدەر سارايىندا ءبىز, بەس مىڭ گەنەرال مەن پولكوۆنيك جينالىپ, ولاردى ۇزاق كۇتتىك. كەڭەس اسكەرى مەن ونىڭ قارۋ-جاراعىن نە كۇتىپ تۇرعانىن ءبىلۋ ءبارىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولدى.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان «تاريح قالاي جاسالدى؟» ارنايى تەلەجوباسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ: «مەن بارىپ جاعدايدى ءتۇسىندىرىپ, ولاردى تىنىشتىققا شاقىرۋ كەرەك دەپ ايتتىم», دەگەن سوزدەرىن ەسكە الدى. ۋكراينا پرەزيدەنتى: «جوق, بارمايمىن», دەدى. جاعداي قيىنداي باستادى. ن. نازارباەۆ پەن ب. ەلتسين سارايعا كەلگەندە زالدىڭ ءىشى اسكەري ادامدارعا تولى ەدى. پرەزيديۋمدا ءۇش ادام وتىردى. ە.شاپوشنيكوۆ جينالىستى جالعاستىرۋعا تىرىستى, بىراق ونى ەشكىم تىڭدامادى. سوڭىندا ول پرەزيديۋمنان شىعىپ كەتتى.
تەك كوپ جىل وتكەن سوڭ عانا ونىڭ دارمەنسىزدىگىن تۇسىنۋگە بولاتىن ەدى. قورعانىس ءمينيسترى گەنەرالدارىن تاستاپ, زالدان شىعىپ كەتتى. سول كەزدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ونى قۋىپ جەتىپ, ورنىنا قايتاردى. بارلىعى بوريس ەلتسين ءسوز سويلەيدى دەپ كۇتتى. الايدا مىنبەرگە نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوتەرىلىپ, دالەلدى ءسوز سويلەپ, ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىنىكتەمە بەردى. سوندا مەن ەلباسىنى العاش رەت كوردىم. مەنى ەرەكشە قۋانىش سەزىمى باۋراپ الدى. تۋىنداعان جاعدايدى قايتا زەردەلەي وتىرىپ, ءبىز ونىڭ وتە قاۋىپتى بولعانىن تۇسىنەمىز: يادرولىق قارۋ – يەسىز, اسكەر – باس قولباسشىسىز قالعان ەدى. مەنىڭ ويىمشا, سول كەزدە بۇكىل الەم ءدۇر سىلكىندى.
جاڭا مەملەكەت قۇرۋ جانە رەفورمالار جۇرگىزۋ ءۇشىن سەنىمدى اسكەري جۇيە قالىپتاستىرۋ قاجەت بولدى. سوندىقتان, تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ مەملەكەت ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە ەلدىڭ ەگەمەندىگىن, اۋماقتىق تۇتاستىعىن, حالقىمىزدىڭ بەيبىت جانە تىنىش ءومىرىن سەنىمدى قورعاۋعا قابىلەتتى اسكەر قۇرۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى. بۇل باعىت ءاردايىم ەلباسىنىڭ ەرەكشە نازارىندا بولدى.
مەن سول ۋاقىتتاعى قيىنشىلىقتاردىڭ بارلىعىن ءتىزىپ ايتپاسام دا, ءسوزىم دايەكتى بولۋى ءۇشىن ولاردىڭ بىرنەشەۋىن اتاپ وتەيىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا اسكەري باسشىلىقتىڭ كوپتەگەن وكىلى قازاقستاننان وزدەرىنىڭ تاريحي وتانىنا كەتتى, ال كاسىبي بىلىكتى ماماندارىمىز ارامىزدا از قالدى. مەن تۇرىكمەنستانداعى اسكەري قىزمەتىمدە جۇرگەنىمدە بىرنەشە رەت ءوز وتانىما اۋىسۋدى ءوتىندىم, بىراق ماعان لاۋازىم تابىلمادى. اقىرى, باعىمىزعا وراي, اتا-بابالارىمىز ارمانداعان تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزدىك. سول كەزدە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتانىنان جىراقتا جۇرگەن قازاق اسكەريلەرىن شۇعىل جيناۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. سونىڭ ارقاسىندا مەن 1992 جىلى قازاقستانعا ورالدىم.
قازاقستاننىڭ دەربەس اسكەرىن قۇرۋ جىلدارى وتە كۇردەلى كەزەڭ بولدى. 1992 جىلعى 8 مامىردا ماعان قوڭىراۋ شالىنىپ, الماتىداعى رەزيدەنتسياعا شۇعىل شاقىرتۋ الدىم. مەن ول كەزدە كورپۋس كومانديرى ەدىم, رەزيدەنتسياعا كەلسەم, سول جەرگە س.نۇرماعامبەتوۆ مەنەن بۇرىن جەتكەن ەكەن. ء«سىزدىڭ بۇيرىعىڭىز بويىنشا كەلىپ جەتتىم» دەپ باياندادىم. ءبىز مۇندا پرەزيدەنتتىڭ بۇيرىعى بويىنشا شاقىرىلدىق دەدى ول. ءبىز نە بولىپ جاتقانىن تۇسىنبەي, ەلۋ مينۋتتاي كۇتىپ وتىردىق. ءبىر ساعاتتان كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى شىعىپ: «ەندى تمد-نىڭ بىرىككەن ورتاق اسكەرى جوق. رەسەي پرەزيدەنتى بوريس ەلتسين رەسەي قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى», دەدى. سودان كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. وسى ساتتەن باستاپ كەڭەس وداعىنىڭ وراسان زور اسكەرى قۇردىمعا كەتتى جانە ءوز اسكەرىمىزدىڭ تاريحى باستالدى.
ەلباسى قازاقستان رەسپۋب- ليكاسىنىڭ قورعانىس ءمينيسترى ەتىپ ساعادات نۇرماعامبەتوۆتى تاعايىندادى جانە وعان گەنەرال-پولكوۆنيك اتاعىن بەردى. قازاقستاندا قورعانىس سالاسىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزى قالاندى. سونىمەن قاتار اسكەري سالادا جەدەل شەشۋدى تالاپ ەتەتىن كوپتەگەن وزەكتى ماسەلە بولدى. ىدىراعان كسرو قۇرامىنان ءوز اسكەرلەرىمىزدى شىعارۋ جانە قازاقستاننىڭ يۋريسديكتسياسىنا اۋىستىرۋ جاعدايىندا اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىگىن تومەندەتۋگە جول بەرمەي, قارۋ-جاراقتىڭ, اسكەري تەحنيكانىڭ, ماتەريالدىق قۇرالدار مەن بازالاردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى وتكىر تۇردى.
اۋەلى مەن كورپۋس كومانديرى بولىپ تاعايىندالدىم. ارادا ءبىراز ۋاقىتتان وتكەننەن كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىنشى قورعانىس ءمينيسترى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ ابدەن توزىعى جەتىپ تۇرعان اسكەري اۋە كۇشتەرىن باسقارۋدى ۇسىندى. ساعادات قوجاحمەت ۇلىنىڭ ۇسىنىسىنان مەن بىرنەشە رەت باس تارتتىم, بىراق كەيىن ەلباسىنىڭ ءوزى شاقىرىپ الىپ, وسى جاۋاپتى جۇمىستى ماعان جۇكتەدى.
دەربەس اسكەري قۇرىلىس تاجىريبەسىنىڭ جوقتىعىنا جانە وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىندىعىنا قاراماستان, جوعارعى باس قولباسشىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن ءبىز قىسقا مەرزىم ىشىندە ءوزىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىمىزدى قۇرا الدىق. بۇل – تاۋەلسىزدىك شەجىرەسىنە جازىلعان تاريحي اقيقات.
مۇحتار التىنباەۆ,
مەملەكەتتىك جانە اسكەري قايراتكەر, حالىق قاھارمانى, ارميا گەنەرالى
«قازاقپارات» حاا» اق «تاۋەلسىزدىك تۋرالى 100 اڭگىمە» جوباسىنان الىندى.